Sunday, July 12, 2020

Contrastea

Bi exemplu dakart hona ikusteco contrastea

Batetic an Argia astecaria, ganic Ibai Trebiño, 2.694 numeroa

ELNk ez du baztertzen AEBetako soldaduekin liskar armatuak izatea 

bestetic an  Gara digitala

Abertzaleek ez dute Euskal Elkargoko lehendakaritzarako hautagairik aurkeztuko 


Lehenengoa ipini ahal da ere nahi balitz nola 

ELNk ez du AEBetako soldaduekin liskar armatuak izatea baztertzen

eta Garacoa ere aldatu ahal da honela 

Abertzaleek ez dute aurkeztuko  Euskal Elkargoko lehendakaritzarako hautagairik

Sunday, July 05, 2020

Euscal lexico reala eta euscal hizteguiac

Hain hizcuntzetaco hizteguia (edozein hiztegui), behintzat principioz, da hizteguia kin hitzac horren delaco hizcuntzarenac, formatua kin hitz preexistenteac an hizcuntza delaco hori. Hizteguia da recollectionea e hitzac direnac existitzen aurretiaz an hizcuntza hori.

Principio hori baina ez dute gaurco euscal hiztegui ascoc contuan hartzen eta sobera sarri sartzen dituzte barruan hitzac direnac inexistenteac realitatean ezen gu euscaldunon ezpainac.

Ondorengo listan dauden verba asco ez dituzu aurquituco (banaca batzuc bai) an euscal hizteguiac baina ostera bai an euscaldunen conversationeac ezen realitate socialean zeina nahi banada ahal da contrastatu eta confirmatu, verificatu. Zer behar da eguin honelatsuco verbequin?

Hara formatu dudan listaa:

(ikus nolanahi lista osteco commentario laburra)


indiscutible 
indiscutiblequi 

inflexible 
inflexiblequi 

invisible 
invisiblequi 

incomodo 
incomodoqui 

incomoditate 

insociable 
insociablequi 

insoluble 
insolublequi 

impermeable 
impermeablequi 

independente 
independentequi 

impossible 
impossiblequi 

impossibilitate

incalculable 
incalculablequi 

inexistente 

invulnerable 
invulnerablequi 

intolerante 
intolerantequi 

inconstante 
inconstantequi 

infinitu 
infinituqui 

incondicional 
incondicionalqui 

inconstatable 
inconstatablequi 

inestable 
inestablequi 

inestabilitate 

inhumano 
inhumanoqui 

inhumanitate 

intolerante 
intolerantequi 

intolerable 
intolerablequi 

involuntario 
involuntarioqui 

incoherente 
incoherentequi 

inadecuatu 
inadecuatuqui 

immovil 
immovilqui 

inevitable 
inevitablequi 

imprescindible 
imprescindiblequi 

indefenso 

indefendible 
indefendiblequi 

insuficiente 
insuficientequi 

insumiso 
insumisoqui 

insumisione 

ineficaz 
ineficazqui 

indeseable 
indeseablequi 

indesiratu 
indesiratuqui 

inofensivo 
inofensivoqui 

inalteratu 
inalteratuqui 

improbable 
improbablequi 

indudable 
indudablequi 

inconveninte

insaturatu 
insaturatuqui 

indefinitu 
indefinituqui 

immoral 
immoralqui 

immoralitate 

incompletu 
incompletuqui 

imprevisible 
imprevisiblequi 

imprevisibilitate 

incomparable 
incomparablequi 

incommunicatu 
incommunicatuqui 

immutable 
immutablequi 

inexplorable 

injusticia 
injusto 
injustoqui 

injustificable 
injustificablequi

informal 
informalqui 

inimaginable
inimaginablequi 

inseguru 
inseguruqui 
inseguritate 

impare (numeroac) 

imprescindible 
imprescindiblequi 

incapaz 
incapacitate 

innumerable 
innumerablequi 

imprescindible 
imprescindiblequi 

impertinente 
impertinentequi 

inexactu 
inexactuqui 

indirectu 
indirectuqui 

indiscretu 
indiscretuqui 

indiscratione 

incompatible 
incompatiblequi 

inalienable 
inalienablequi 

invisible 
invisiblequi 

inadeptatu 
inadaptatuqui 
inadaptable 
inadaptablequi

inulertu 

inalterable 
inalterablequi 

immutable 
immutablequi 

incompetente 
incompetentequi 

insolidario 
insolidarioqui 
insolidaritate 

inequivoco 
inequivocoqui 

indivisible 
indivisiblequi 
indivisibilitate 

impaciente 
impacientequi 
impacientzia 

insensible 
insensiblequi 
insensibilitate 

indispensable 
indispensablequi 

invulnerable 
invulnerablequi 

 impersonal 
impernalaqui 

inukigarri 

invariable 
invariablequi 

inbeharrezco 

ihabitatu
inhabitable  

inconcretu 
inconcretuqui 

indiscretu 
indiscretuqui 

inactivo 
inactivoqui 
inactibitate 

inaplicable 

inviolable 
inviolabilitate 

incontrol
incontrolatu 
incontrolatuqui 
incontrolable 
incontrolablequi 

incoherente 
incoherentequi 
incoherentzia 

inutil 
inutilqui 
inutilitate 

imprescriptible 
imprescriptiblequi 

insignificante 
insignificantequi 

indiferente 
indiferentequi 

inexpresivo 
inexpresivoqui 


Dudaric ez da ze lista hau luzatu ahal da ascoz guehiago. Aguertzen du mundu bat contuan hartzecoa noiz ari gara eguiten euscal hizteguiac mesedez gu guztiac.

Comparagarri ikus zagun zer dakarren Elhuyar hizteguiac tzat azquen bi hitzac,

indiferente
eta
inexpresivo.

Indudablequi gaurco edozein euscaldunec du ulertzen eta ikusten ere differentzia arten esan

beguirada indiferentea
eta
beguirada inexpresivoa.

Goico expressione horiec ordeztu al dira aplicaturic Elhuyarrec dakarrena?












Saturday, July 04, 2020

Titular bat cargatuz informatione guehiagoz

Dut iracurri prensan ondoco titularra
(Gara, larumbata 4 uztaila 2020, ganic Asier Aiestaran)

Heldu da zalantzak uxatzeko ordua 

Titular hori laburtuz gueratu ahal da honela

Heldu da ordua 

baina galdetzen ahal lu norbaitec ea zeren ordua da eta hortaz guehitu ahal litzaque

Heldu da ordua uxatzeko 

halere norbait horrek esan ahalco luque, uxatzeko zer? eta orduan titular hori ahal litzaque hornitu kin zehaztasun guehiago esateraco honela

Heldu da ordua uxatzeko zalantak 

Bada comparatzen ahal ditugu titularroc behean 

Heldu da zalantzak uxatzeko ordua
eta
Heldu da ordua uxatzeko zalantzak

Wednesday, June 24, 2020

... ez du sortuko ...

... ez du sortuko ... 

Gaurco (24 ekaina 2020) Berria eguncarico noticia principala da hauxe

Espainiako Kongresuak ez du GAL ikertzeko batzorde bat sortuko 

baina izan ahal zen aisa redactatua ere honela

Espainiako Kongresuak ez du sortuko ... 

uzten dela an horiec 3 puentuac lekua explicatzeco zer ez du sortuco Espainiaco Congresuac. Daudalaric hortaco auquera differenteac, esateraco bat hauxe

Espainiako Kongresuak ez du sortuko batzorde bat ikertzeko GAL

Thursday, June 18, 2020

Errazago eta fiteago harrapatzen significantzaa

 Iracurrri dut ondoco hitza

berrireki 

eta oldoztu ondoren ohartu naiz nahi du esan

reireki 

Nire cerebroac ulertzen du errasago eta fiteago 2. hori. Nire ustez edozeinec ere bai. Errazagoa da 2.a ze lehenengoa bai mentalqui eta baita ere visualqui. Da factoa, da irrefutablea.

Monday, June 15, 2020

Izan ahal du aldeco sustengu logicoric?

Euscal prensan iracurri dut

visual hitza 
izquiriatua nola 
bisual 

Baldin Academiac berac vibrato hitz musicala izquiriatzen badu vibrato, zergatic ez izquiriatu berdinqui logica berberaz visual campoticoa euscaraz ere visual? Zein da arrazoina?

Bizi nahi al dugu tematuric absurdoan? Hori al da apportationea e Academia ki XXI. mendeco euscaldunac an bere mendeco anniversarioa?

Saturday, June 13, 2020

Hizteguiec dioscuten eguiac edo guezurrac

Hizteguiec bethi dute bere importantzia eta hori importantzia da handiagoa an herritac nola guruea non derrigorrez, baina ez obligationez, behar dira consultatu hizteguiac ascotan, sarri baldin nahi bada producitu zerbait coordenada actualetan, gaurco munduan nola particularzqui an mass media.

Halan, an Argia astecaria ikusi dut articulua (nº 2.687, 24 maiatza 2020 ganic Marta Sendiu) titulaturic holan labur-laburra

Retrospekzioa 

Nahi izan dut jaquin nola dakarren Elhuyar hizteguiac erdarazco retrospección hitza, hara zer dakarren

atzera begiratze 

Orduan casu eguinic ki Elhuyar hizteguia behar zuen titulatu Marta Sendiuc edo edozeinec hori articulua

Atzera beguiratzea 

Noizco behar du Elhuyarrec esan, reconocitu ze guztia ez du ongui eguin eta horrec behar du revisione serioa zeren holaco imprecisioneec laguntzen dute zabaltzen an euscara izquiriatu modernoa inexactitude edo errore guehiago ze permititu behar direnac. Ez izanic ere perfectuac, ezen izanic imperfectuac, eguin ahal da apportatu baina izanic presente ez gara perfectuac eta behar dira eguin revisioneac lantzean behin phürü.

Saturday, June 06, 2020

Informatu gutienic pasablequi (eta sequentzia logicoan)

Dugu iracurten prensan hau titularra
(Gara, 6 ekaina 2020, 25 or)

Haftar mariskalaren indarrek Tripoliko setio-gerra galdu dutela onartu dute 

Titular hori zein dago redactatua traquesqui -an prepectiva informatico/communicativoa- izan ahal zen, harturic contuan guehiago iracurlea, honelatsu

Haftar mariskalaren indarrek onartu dute galdu dutela ...

Ez al da orain titular pasableagoa eta redactatua an sequentzia ascoz logicoagoa?

Thursday, June 04, 2020

Phrase comparativoac euscaraz, tentuz eta zuhurtziaz

Guztiac ba daquigu ze ez da berdin expresatzea verbaz eremu relaxatuan edo expresatu izquirioz noiz ipini behar da presezqui titulua lan batena. Batean da expressione libreagoa eta gutiago controlatua ze noiz ipini behar dugu lan baten titulua. Hori niretzat (eta edozeinentzat ere?) da irrefutablea.

Iracurri dut hau titularra
(an Argia astecaria, ganic Jenofa Berhokoirigoin, nº 2.689, 7 ekaina 2020)

Internet erabiltzeak hegazkinen joan-etorrriek baino 1,5 aldiz gehiago kutsatzen du 

Nic nola ez dut harrapatu dioena titularrac dut reiracurri tzat jaquin zer dioen. Nic baina, hobe beharrez, redactatu du beste modu hontara titular hori. Ea zer zaizuen iruditzen

Intenet erabiltzeak kutsatzen du 1,5 aldiz gehiago ze hegazkinen joan-etorriek 

Ez al da auquera alternativoa gutiago nahasgarria?

Wednesday, June 03, 2020

Racismoa. Hitzac egoqui eman dezagun

Baldin gogoratzen ez banaiz tcharto Piarres Lafitte academicoac (1901-1983) adierazteco euscaraz comunismoa erabili zuen hitz bat zein amaitzen zen kin ...-keria subfixua, halan "...-keria". Lehen parthea da oker ez banago neologismoa, baltsuna edo zeozer holatsuco: baltsunakeria. Baina jocaera hori izan zen laster batean criticatua esanez lexicoan hitz horri -communismoa- ez zaio behar guehitu -keria zeren horrec du adierazten mespretchua zein hitzac berac ez du berez.

Hasten garela gaurcoaz hitz egoquia adierazteco racismoa (nahi balute batzuc razismoa) ez da egoqui esatea ze euscaraz da arrazaqueria zeren tzat racistac (eta badira sobera an gure planeta hau) racismoa ez da mespretcuzco zerbait, behintzat zentzu lexicalean.

racismoa 
ez da euscaraz 
arrazakeria 
baizic simplequi 
racismoa 
(edo razismoa)

Tuesday, June 02, 2020

Neure gustucoa izan da gaurcoa

Critica verbaac dirudi ascotan ze da reflexione bat eguina intentione negativoarequin nabarmentzeco hain delacoaren aspectu tcharra. Baina critica verbaa, berez, da conceptu neutroa, ez positivo eta ezta negativo.

Gaurcoan nahi dut eguin critica bat baina nabarmenduz aspectu positivoa edo applauditzen dudala. Halan ahal izan dut iracurri (an ETB1eco informativoa gaur eguerdia) ohar-oin hau

Ciudadanosek ere babestuko du luzapena 

eta poztu naiz zeren sarri ascotan hori titulua aguertzen ohi litzaque modu hontara

Ciudadanosek ere luzapena babestuko du 

Niretzat, dudagabequi, goico auqueraa da anhitzez communicativoago ze behecoa. Beraz, tchaloac eta viva casu eguitea ki communicativoqui informatu.

Sunday, May 31, 2020

Salvuespena zatio da lar luzea complementua

Gaur ditut ekarrico bi exemplu hartuac ti prensa izquiriatua.

Lehenengo exempluan iracurten dugu
(Gara, igandea 31 maiatza 2020, 26 or)

BBE hautagaitzak ez du babestuko Etcheto buru lukeen aliantzarik 

dudaric ez dago ze hor verbua da "ez du babestuko" eta ez da sarthu tartean ezer zeren izan ahal zen seguituz oraingo ohitura

BBE hautagaitzak ez du Etcheto buru lukeen aliantzarik babestuko 

aitzitic baina tartecatzecoa izan balitz laburragoa esateraco soilic "aliantzarik", ia seguru litzaque holan

BBE hautagaitzak ez du aliantzarik babestuko 

eta ez, apurtu baric verbua holan

BBE hautagaitzak ez du babestuko aliantzarik


Baita beste gaurco exemplua an 33 or ikus geinque beste exemplu hau antzecoa gorago dagoena
(Gara, kirolak 33 or)

Leire Etxanizek ez du jokatuko Master Cup txapelketaren finalerdia 

non verbua ikusi ohi dugu normalean zathitua holan 

Leire Etxanizek ez du Master Cup txapelketaren finalerdia jokatuko 

izan balitz baina complementua soilic "finalerdia" seguruenez bestelatsucoa litzaque redactionea, honela

Leire Etxanizek ez du finalerdia jokatuko 

baina ez honelaxe

Leire Etxanizek ez du jokatuko finalerdia 

Ez al da, nire iritziz bethi, hobe ez etetea verbua? Ni baiezcoan nago, baina bethi ez da derrigorra eta gutiago obligatorioa; zeren derrigorra eta obligatorioa dira conceptu total differenteac nahizta bizi ascotan orbita berean. Baina errazten luque communicationea ez eteteac verbua.


Saturday, May 30, 2020

Ni despistatu nau titularrac

Noiz bait dut iracurri ondoco titularra nau despistatu eta behar izan dut iracurri berriro jaquiteco zer dakarren. Hara hori titularra
(Gara, lehen planan, zapatua 30 maiatza 2020)

Minneapolisera Guardia Nazionala bidali dute protestak isilarazteko 

Nic nahiago izango nuen izan balitz redactatua honela, mesedez iracurlea eta esperantzaz despistatuco du gutiago iracurlea

Minneapolisera bidali dute Guardia Nazionala isilarazteko protestak

Thursday, May 28, 2020

Behar da redactatu yago logicoqui

Iracurten da an ETB1 informativoac hau oin-oharra ari direlaric buruz Nissan empresaren zarratzea Barcelonan (eguena eguerdico informativoan)

Espainiako Gobernuak lantaldea eta inbertsio publicoa eskaintzen dizkio Nissani 

irudituric hori mesua dago asqui difficil ulertzeco nic dut ipinten ondoco alternativoa

Espainiako Gobernuak eskaintzen dizkio Nissani lantaldea eta inbertsio publicoa 

Ez al da auquera alternativoa aise guehiago ulertzecoa ze lehenengoa? Zer luquete esateco eguileec?


Wednesday, May 27, 2020

Lexicoa interpretatzeco perspectiva harrigarria

Izquiriatzen du (an Herria astecaria, nº 3543, 7 maiatza 2020) Xipri Arbelbide baxenabartar euscal idazle ezagunac articulua titulatzen Txinako sukarra.

Articuluaren azquenean argui emaiteco iracurleari dakar hau oharra.


Txinako sukarra = pandémie, "coronavirus", "covid-19", frantsesez nehork ez baitaki zuzen nola erran, mintza gaiten euskaraz.


Beharba gure Xipri izaiten ahal da asesore lexicala an euscal lexicoguintza. Viva Xipri, baina ni zurequin (hortan) desados edo desacorduz totalqui. Hemen ere, antza, zembat buru haimbat aburu.

Tuesday, May 26, 2020

Norc ahal du ukatu inukagarria?

Gaur nahi dut ekarri blog hontara bi exemplu hartuac ti prensa, lehenengoa da  dioena an eguncari hori ondocoa
(Gara, astelehena 25 / 5 / 2020)

Transexualek ezingo dute sexu eta izen aldaketa erregistratu Hungrian

zein titular hori ipini ahal zen nahi izan balitz honela

Transexualek ezingo dute erregistratu sexu eta izen aldaketa Hungrian 



eta bigarren commentarioa nahi dudana eguin da beste hau
(Gara, asteartea 26 / 5 / 2020)

Koronabirusak Erresuma Batuaren zatiketa areagotzea lortu du 

non da egoquiago hori titularra emaitea beste redactione honequin 

Koronabirusak lortu du areagotzea Erresuma Batuaren zatiketa 
edo 
Koronabirusak lortu du areagotzea zatiketa an Erresuma Batua 

Iritzia edo beguitandua dut ze an euscal media anhitzez atentione handiagoa ipinten zaio ki "correctione gramatical suposatu jathorra" ze "informatu ongui, zalhe eta effectivoqui iracurlea". Balantze eta balantza hortan arten bi mundu mental horiec ez da dudaric ze an mass media mundua du importantzia izigarri handia eta determinantea "informatzeac ongui, zalhe eta effectivoqui iracurlea".

Ez al dute izquiriatu nahi euscal mass mediaco professionalec tzat euscal iracurlea? Gure arteco communicationea da minimum behar denetic beheracoa. Dirudienez, ez da nahi dialogoric ezertan.


Thursday, May 21, 2020

Bai ala beharba ez?

Dugularic iracurtzen (ikus hemen)

Kirol federazioak hirietatik ihes egiteko bide bilakatu dira 

ipini ahal zen hontara ere

Kirol federazioak bilakatu dira bide ihes egiteko hirietatik 

Ba da ala ez da hobea bata ze bestea communicativoqui?


Tuesday, May 19, 2020

Simple eta problema bacoa hobetu

Iracurri dugu an oin-oharra hen informativoac ETB1 ari zirela buruz horarioa paseatzeco genteac

Murrizketak ume eta nagusientzat 

Inorc ez du esango ze hori dago tcharto esana eta redactua. Baina nic nuque nahiago holan

Murrizketak tzat umeac eta nagusiac 

zeren hor referitzen dira bakarric ki bi multzo (umeac eta nagusiac) baina izan ahal ziren guiza multzo guehiago. Holan esateraco

Murrizketak ume, gazte-coscortu, nerabe, guizon ezcon baco, heldu, xaharxco, zahar samar, agure, edoein adineco ezindu, ... eta itsuentzat. 

Hori ez al legoue hobeto honela

Murrizquetac tzat ume, gazte-coscortu, nerabe, guizon ezcon baco, heldu, xaharxco, zahar samar, agure, edoein adineco ezindu, ... eta itsuac. 

Prepositioneac erabiliric tentuz ba lekarzquete mesede informatico anhitz. Nic ez dut dudaric, harturic zileguitzat edo ez-zileguitzat.


Monday, May 18, 2020

Da eta litzaque inadmisiblea

Azquen aldian entzun eta ikusi dugu ascotan virus hitza eta bere derivatuac ere. Halan

virus, virologo, viricida (nola pesticida, insecticida, ...), viral, viralqui, ... 

Zer zentzu luque horiec verbac zein dira international eta amancommun izquiriatzea euscaraz

birus, birologo, birizida, biral, biralqui, ... 

Jocatzea holan da eta litzaque inadmisiblea, illogicoa, caltegarri, contraproducentea, ... etc. Zer mesede luque horrec tzat euscara eta baita tzat gu euscaldunac? Da inadmisiblea osoro eta totalqui.

Sunday, May 17, 2020

Nic personalqui nahiago, ¿eta qualitativoqui ere effectivoago?

Dugu iracurten gaur
(an Gara eguncaria, 8 or igandea 17 maiatza 2020)

Egungo hiriak, koronabirusa hedatzeko bunker perfektuak 

non dudaric gabe mezuaren gunea da ze

Egungo hiriak, (dira) bunker perfektuak ...

non baita guehitzen da informationea guehiago buruz nolacoac dira horiec bunker perfectuac ezen dira perfectuac hedatzeco coronavirusa. Hortacoz ba, aparte gustu personalac, ez al litzaque hobeto emaitea hori mezua honelatsu

Egungo hiriak, bunker perfektuak hedatzeko koronabirusa



Eguinez commentarioa paralleloa ikus daigun horrengo planaco noticia differentea baina erdaraz

Serenidad y empatía, el gran examen de la clase política 

non fundamentalena da, nolatsu an goico goico exemplua,

Serenidad y empatía, el gran examen ...

Behar guinateque ahaleguindu informatzen ahalic hobetoen, effectivoen, izanic ere an  edozein hizcuntza.
¿Ala ez?

Thursday, May 14, 2020

Nola hobetu hau?

Argia astecarian (nº 2.683, 26/04/2020) ba da articulua titulatzen Eskolaren arrakalak agerian ganic Mikel Garcia Idiakez non textu hortatic xurgatua eta aterea iracurri ahal da ondocoa, ezarria nola amu eta articuluac dioenaren idea central samarra. Hauxe beraz dioena hor

Erakunde publikoek 
ez diote hasieratik 
eutsi ikasleen artean 
areagotzen ari den 
arrakala gainditzeak 
eskatzen duen 
planteamenduari eta 
inbertsioari  

Nola iruditzen zait mezu hori da ez asqui arguia syntacticoqui tzat iracurlea, zait iruditzen ere behar litzaque enseatu hobetze bat an horren redactionea.

Nola hobetu baina hori mezua?

Wednesday, May 13, 2020

Evidentequi litzaque errazago eta esquertzecoa

ETB1eco informativoan gaur -asteazquena, 13/6/2020, eguerdia-  iracurri ahal izan dugu an oin-oharra hauxe

31 milioi euro autonomoei eta turismoari 

Ez dago ezein dudaric ze hor mezuan ez dago deus atchaquiatzecoric edo incorrectoric. Baina baldin nahi balitz redactatu beste modu hontara

31 milioi euro ki autonomoac eta turismoa 

litzaque hau beheco mezua ulertzen errazago eta ere esquertzecoa ganic iracurlea. Hori holan izquiriatzea ez litzaque ez derrigorrezcoa eta ezta obligatorioa legoque escu bakoitzaren baina izanic libre eta aizu tzat nahi luenac erabili.

Baina litzateque indudablea ze litzaque errazgoa harrapatzeco mezua eta haimbatec luquetena zinez anhitz esquertuco nahizta ez expresatu explicitoqui eta publicoan hori opinionea.

Monday, May 11, 2020

Hamarcada batzu lehenago possible zatequen, orain antza ez

Ba dira 45 edo 50 urthe naizela Herria astecarico abonatu ezen ikusi dudala lehenxeagoco Herria eta ere oraingoa. Hori preambuloa dathor zeren plaia principalean dut iracurtzen hau titular handia (nº 3541, 23 apirila 2020), ganic M. O. (Herriaco idazleburu Menane Oxandabaratz)

Mundu guzia geldiarazi eta inarrosi duen izurritea 

Orain hamarcada batzuc guibel retrojoanic hori titularra izan ahal zen aisequi

Izurritea zeinac duen geldiarazi eta inarrosi mundu guzia 

Hori titular hypothetico eta "preteritoa" ez da egun possible zeren anhitz lerratu da ipharreco traditionea ki hegoaldeco moldeac (nic deitzen ditudanac bascoespainolac), abandonaturic expressivitate zalua joanqui ki imitatione semimimeticoa (izanic ere batzutan inconscientea).

Sunday, May 10, 2020

Zein euscaldunec hartu lei ontzat?

Beguiratu dut lehenengo an Elhuyar hizteguia erdarazco insaturación verbaa baina nola ez zait gustatu zer dagoen ipinita beguiratu dut ea zer dakarren tzat saturación zein da lehengoaren antonymoa.

Hara hor, an Elhuyar hizteguia, ikusi ahal dena

insaturación



saturación

1 s.f. (Fís./Quím.) [estado] asetasun

2 s.f. (Fís./Quím.) [proceso] asetze


Ba al dago euscaldunic, gutienic batto, hori informationea har leiquena ontzat?

Saturday, May 09, 2020

Zein da communicativoago?

Iracurriric atentuqui oin-oharrac an ETB1eco informativoac nic ikasten dut asco buruz nola diren redactatzen horiec mezuac. 

Gaur dut iracurri ondocoa ari zirela buruz astelehenean declaratuco da 1 fasea hemen Nafarroan (Araba, Bizcaia, Guipuzcoa eta Nafarroa Garaia)

Ezin izango da udalerritik atera  

non nic jarrico nuque horri mezua hau alternativoqui

Ezin izango da atera udalerritik 

Bi auquerac correctuac baina beharbada ez berdin communicativoqui onac.

Iracurri dugu ere

Zehaztasunak ezagutzera eman dituzte 

non beharbada seguru hobea da hau alternativoa

Zehaztasunak eman dituzte ezagutzera 

Redactoreec zer uste duquete? Ba al dago hori jaquiteric inondic? Verba eguiten da sarri buruz auzolana eta elkarcommunicationea.

Friday, May 08, 2020

Effectivoago bat ze bestea

Ongui sarthua dago euscara behintzat gaurcoan verbac zein hasten dira kin re- nola reactionatu eta beste mordo handia, revisione, redimensionatu, refincatu, reorganizatu,
redactatu ("re"- berriro, "agere" eguin, aitzina movitu), ...

Halan comparaturic bi possibilitate hauec reeraiki eta berreraiki

reeraiqui 
eta 
berreraiqui  


Iruditzen zait ze lehena da aisago capatatzen eta ulertzen ze bigarrena. Verba batean ze reeraiqui da euscara realagoa ze berreraiqui.

Consulta eguinic an euscal hizteguiac esateraco Elhuyar hizteguiac dio ze
erdarazco organizar

da euscaraz antolatu, prestatu, eratu, atondu, organizatu; arautu
colloquialqui sortu, eratu, egin

Ostera consultaturic erdarazco reorganizar
da solic auquera bakarra
ezen berrantolatu

Ez al da -zegatic ez?- reorganizatu (edo berrorganizatu) euscarazco verbaa? Ba dago ba zertaz gogoeta eguin eta repasatu eguina dagoeneco, jaquiteco zer den ongui eguina eta zer tcharto corregitu beharrecoa.


Wednesday, May 06, 2020

Ez al da hobea informativoqui?

Beguira nagoela ETB1eco informativoari gaur eguerdian iracurtzen dut an oin-oharra ondocoa

Sanchezek luzapena lortuko du 

non ohartzen naiz ze mezu hori da ongui emana, dela erraz ulertzecoa eta dago emana correctoqui ezen ezin da atchaquiatu ezer grammaticalqui. Baina, esango nuque nic, bai hobetu ahal da informativoqui edo communicativoqui. Esateraco holan

Sanchezek lortuko du luzapena 

Observaturic  bi mezuac esan ahal da ze biac, bi biac, dira correctuac %100 baina aitzitic behecoa da hobea informativoqui ze goicoa edo ze expresaturic beste forma batean ze goicoa da gutiago ona ze beheco auquera.

Monday, May 04, 2020

Effectivoago informaturic

Mass median informatzea ahalic arguien iracurlea da zereguin implicitoa officioan. Hori diot ze iracurri dut hau titularra
(Gara, astelehena 4 maiatza 2020, 2 or)

Autonomien aurreran, alarmari eta defizit mugari eutsi die Sanchezek 

Ikusiric ere ze hori titularra dago izquiriatua -redactatua- correctoqui pensatu dut ze hobetu ahal da bere efectivitate communicativoa, esateraco holan

Autonomien aurrean, Sanchezek eutsi die alarmari eta defizit mugari 

Izanic ere bi auquerac -eta guehiago egon ahal direnac- correctuac grammaticaren aldetic uste dut baina horiec auquera biac dira nahico differente beguiraturic ki nivel communicativoa edo qualitatea.

Seguru ze, behintzat professionalac an mass media, behar luquete gogoetatu buruz holaco gorabehera informativoac direnac asqui importanteac batez ere beguiraturic ki iracurlea.

Tuesday, April 28, 2020

In- preffixua euscaraz nola cudeatu

Dudaric ez dago ze hitz mordoa dago hasten direnac erdaretan (gaztelania, frantzesa, inglesa, ...etc) kin preffixua in-.
Horiec verbac aguertzen zaizquigu edozein arlotan baina particularzqui politican, zientzian, nivel elevatuco textuetan, ...etc luzea non guero euscal mass mediac behar ditu irabili ugari noiz berriac datozen batez ere campotic nola ti espainola, frantzesa, inglesa eta abar.

Gaur ari nintzelaric iracurtzen prensa erdaraz ikusi dut inocultable verbaa eta nahi izan dut ikusi nola dago verba hori an Elhuyar hizteguia baina verba hori ez dago hizteguian.

Niri occurritu zait izan ahal litzateque

inezcutagarri 

Zeren hori [in- preffixua] gueure eguitea euscaraz litzaque mesede handico eta gainera guztiz naturala zeren jada hor dago sarthua an gure euscal societatea. Zeren bestela ikusten dugu an hizteguiac -zeinac dira asco consultatzen an mass media zeren bait dira total indispensable eta dugu ikusten esateraco ondoco desegoquitasunac. Consulta horiec eguitea da totalqui beharrezco nahiz prefosta ez da nehongo obligationeric consultatzeco.

Elhuyarrec esateraco dakar ze gaztelaniazco indiscutible hitza da euscaraz

indiscutible

1 adj. eztabaidaezin, ukaezin; dudagabe

Baina ez al da euscara indiscutible verbaa? Zein euscaldunec ez du ulertzen eta ez du erabili? Philosophia tamal eta incorrecto horrec behar othe gaitu salvatuco?
Ba dugu zeri buruz refleionatu har dezagun bide oneco eta effectivoco directionea.

Monday, April 27, 2020

Derrigor eta obligatu verbac dira differente significantzaz

Entzunic an euscal media honaco esaldiac buruz coronavirusaren evolutionea

... mosucoac ez dira derrigorrezcoac ... 

ikusten dut nahi dutela adierazi (baina incorrectuqui eta trompagarriqui)

... mosucoac ez dira obligatorioac ... 

Hor verba bakoitzac -derrigorrezco eta obligatorio- dira differenteac significantzaz. Esateraco musuco egoquiac lirateque an salvamentu bat beharrezco zircunstantzia batzutan ez balego ere obligationeric hortaraco.
Eta edozein automobilec ere du obligationea ez pasatzeco semaphoroa gorriz nahizta ez da beharrezco gueratzea derrigorrez zeren claroqui batzutan batzuc joaten dira aitzina kin semaphoro gorria.

Esateraco, an exemplu arguigarri bat, esan ahal dugu ze hainac nahico balu joan oinez ti Lisboa ki Paris. Bada hain urli delacoac

derrogorrez joan beharco luque zehar Espainia baina ez luque obligatoric zihurqui

Obligationea da manua ganic normalqui autoritatea (religioso, civil, militar, municipal, ..) eta aitzitic derrigorra da circunstantzia phisicoa.


Bestetic, arguiro eta evidentequi expressatzeco, bizi ahal izaiteco derrigorra da da arnasa hartzea baina obligationeric gabe hortaraco

Bada differenteac dira derrigorra eta obligationea nola ere ongui daquien edozein euscaldun normalec salvu intelligentsiaco handimandi impositivoac. Insinhesgarria da totalqui bultzatzaten dutenac phosophia lexical hori gainera prevaricatuqui edo jaquinaren gainean ari dira basatzen gain guezur biribil evidentea an incorrectionea eta falsuqueria.


Friday, April 24, 2020

Pozten naiz syntacticoqui, baina poztenago nintzaque

Poztu naiz eta pozten naiz iracurri bait dut prensan titular hau
(Gara, ostirala 24 apirila 2020, 7 or)

Oxfordeko ikerleak hasi dira txertoak probatzen 

zein titularra dago redactatua an SVO forma non S (subjectua) da "Oxfordeko ikerleak", V (verbua) da "hasi dira" eta O (objectua) da "txertoak probatzen", eta ez dute atitzitic auqueratu SOV forma gutiago communicativoa, honela

Oxfordeko ikerleak txertoak probatzen hasi dira 

Baina poztenago nintzateque, poztenago ze soilic poztu, baldin redactatu balute honela 

Oxfordeko ikerleak hasi dira probatzen txertoak 

zeren verboari corresponditzen zaio propioqui "probatzen" baina ez "txertoak", holan,
... hasi dira probatzen ... 

Auquera horiec, guztiac correctuac grammaticaren aldetic, dira informativoqui batzuc hobeac ze besteac an ranking communicativoa. Hala ez?

Irudi luque hobetuz goazela an euscararen mundu communicativoa, pitinca pitinca, baina lar astiro dugularic gure escu nola redactatu effectivoago mesedez euscal iracurle suffritua.


Tuesday, April 21, 2020

Zein da effectivoago?

Compara ditzagun bi auquerac beguiraric ranking communicativoa (Gara interneten, apirila 21)

Espetxeetako ateak irekitzen ari dira, Mexikotik Iranera, 
Covid-19a aurre egiteko 

eta

Espetxeetako ateak irekitzen ari dira, Mexikotik Iranera, 
aurre egiteko Covid-19ari

Monday, April 20, 2020

Ba al du nivel cultural aceptableric?

Bakoitzac izan ohi dugu perceptione personala eta batzutan individuala buruz hain delacoa zein perceptione batzutan izaiten da ere nivel collectivocoa. Halan iracuten dudala

birtual hitza 

ethortzen zait gogora ez othe den hori verbea

virtual 

behar izquiriatu. Egungo mendean -an XXI.a- othe du cambio horrec -virtual, birtual- justificationeric. Niretzat arguiqui da total injustificablea. Gauza asco eguin daroaguz tcharto nahizta batzuc esan ze dena eguin daroagula ondo. Academiac, euscal hizteguiec, ... Da dynamica hori an euscara injustificablea, impresentablea, inegoquia, inconvenigarria, insoportablea, inadmisiblea, ....

Bizi gara ja an XXI. mendea.

Friday, April 17, 2020

Niretzat ezin egon ahal da dudaric

Batzutan izaten da dudaric buruz zerbait baina aldiz beste batzutan ez. Halan, esateraco, dudatu ahal da zein statu da eremu geographicoz handiago arten Serbia eta Belgica baina gutic luquete dudaric berdin comparatzen baguenitu Luxemburgo eta Russia.

Halan, nic iracurriric ondoco titularra
(Gara, ostirala 17 apirila 2020, 8 or ganic Ekhi Martin)

Polio epidemia batek ZIU-en sorrera bultzatu zuen 

dut pensatzen, dudagabequi claru, ze baldin modificatzen -edo cambiatzen?- balitz redactionea syntacticoqui guenduque titular hobea, communicativoa eta iracurlearen cerebroarentzat digestivoagoa, errazagoa anhitzez. Esateraco, holan

Polio epidemia batek bultzatu zuen ZIU-ren sorrera 
edo 
Polio epidemia batek bultzatu zuen sorrera hen ZIU 

Nic ez dut, esan dudan lez jada, dudaric ezen dira differenteac rango communicativoan. Inorc ¿ba al du hortan dudaric edo du ikusten affair hau inversoqui differente aldreves nola nic an bere rango communicativoa?

Thursday, April 16, 2020

Informatzen gaituzte arras desegoqui

Televisioneac eta particularzqui an saio informativoac behar da informatu ahalic egoquien presente izanic receptorea mezu delacoarena. Eguin dut preambulo hori zeren an ETB1eco informativoac -gaurco eguerdian- ahal izan dugu iracurri ondoco textua an imaginaren oinean

Torrak zaharren egoitzetan eta etxeetan hildakoak zenbaketa orokorrean kontuan hartzeko eskatu dio Espainiari. 

Ez al litzateque hobequi bideratua informatione hori baldin hasi balitz

Torrak eskatu dio Espainiari ze ... 

nolabait honelatsucoa gueratzen dela textua remodelatua

Torrak eskatu dio Espainiari ze zaharren egoitzetan eta etxeetan hildakoak hartzeko kontuan zenbaketa orokorrean 

edo

Torrak eskatu dio Espainiari ze zaharren egoitzetan eta etxeetan hildakoak hartzeko kontuan an zenbaketa orokorra. 

Behar dute -ez luquete- pensatu informativoetaco professionalec honelatsuco possibilitate differenteac. Eguiten al dute reflexioneric gain nola redactatu hobequien tzat receptorea?

Tuesday, April 14, 2020

Impossible da ulertzea titularra an lenenengo iracurraldia

Ea, iracurle sarthu zarena hemen, zaren capaz ulertzeco lehengo iracurraldian hau titular prensacoa (Gara eguncaria, 11 or, asteartea 14 apirila 2020)

TM eLABek Covid-19ak ekarriko duen etorkizunaz hausnartzeko plaza ireki du 

Mire eguiten dut nola horco redactoreac, izanic gainera  proffesionalac prensan, ez dira ohartzen ze hori titularra da soberaxco handi difficila ulertzo ganic iracurle guehienac edo incluso guztiac. Nic nahiric zeozer apportatu, aparte eguin critica constructivoa, ipinten dut hemen orain beste auquera possible bat, ustez dena hobea communicativoqui.

TM eLABek ireki du plaza hausnartzeco Covid-19ak ekarriko duena etorkizunean 

Ez al da auquera alernativo hori hobea eta yago communicativoa tzat edozein iracurle?

Sunday, April 12, 2020

Modificatu eta aldatu

Entzun dut an ETB1eco informativoac -zapatua 11 apirila- esaten zuela Gasteizco gobernuco hainac mintzatuz gaztelaniaz ze "se ha modificado ..." eta berehala entzuten da hori aiphua explicaturic euscaraz ze "aldatu da ...".

Nahi izan dut jaquin zer dakarren Elhuyar hizteguiac tzat gaztelaniazco modificar. Hauxe da iracurri ahal dena an Elhuyar. 

modificar

1 v.prnl./v.tr. aldatu

han modificado el trayecto: ibilbidea aldatu egin dute

Guztiac daquigu ze differenteac dira modificatu eta aldatu verbac nahiz izan nolabait antzecoac eta relationatuac hurbilqui. Ziur da ze ez dago euscaldunic zeinac ez du bereizten bien arteco aldea significantzaz. Ezin dudana sinhetsi da ere Elhuyarrec berac ari dela lexicoguintzan ez dutela ikusten differentzia hori.

Modificatu hitza -izquiriaturic ere modifikatu- da euscal hitz plaina eta osoa nola beste milaca haimbat direnac ethorquiz ti campoco erdarac.

Marquea da ikusi ohi duguna an euscal hizteguiac! Inulergarria eta osoro caltegarria! Tamala eta pena hartzecoa arrazoiz gaituztelaric hizteguiec pobreagotzen lexicalqui.


Friday, April 10, 2020

Ba al dago dudatzeric? an contraste hau.

Dugularic iracurten ETB1eco informativoan

Heriotza kopurua altua den arren, ospitaleen gaineko presioa arinduz doa 

Mezu hortan ziurqui ez dago incorrectione grammaticalic, ez ziurqui. Baina hor goico phrase contrastivo hortan non comparatzen edo hobequi contrastatzen da "heriotza copuru altua" eta bestetic "hospitaleen gaineco presioa" ¿ez al luque lagunduco ulertzen contraste hori redactaturic mezu hori honetara?

... altua den arren, arinduz doa ... 

Horretara contrastea zein berez dirudi incompatiblea -heriotza copuru altua eta hospitaleen garineco presioa- da (edo date) ulertzen hobequiago beste redactione beheco hontan. Honela,

Heriotza kopurua altua den arren, arinduz doa ospitaleen gaineko presioa 

Medio informativoetan, astiro bada astiro, behar luquete reflexionatu gain honelaco "gauzatchoac" zeren munta handia du hartzailearen receptionean. Othe da soil baina gustu contu huts total intranscendentala?




Thursday, April 09, 2020

Compondu beharreco handicapa

Baldin iracurten edo entzuten badugu

Handiagoac dira zaldiac catuac baino

argui dago ze mezu hortan dago handicap communicativoa zein balddin compondu edo gainditu ahalco baguendu hobe litzateque guztientzat. Componqueta edo handicap horren ventzutzetaric bat litzateque hauxe ondocoa

Handiagoa dira zaldiac ze catuac

Jarri nahiric beste exemplu haguian evidenteago bat entzun edo iracurri ahal dugu

Pelotari hobeac dira Bengoetchea eta Martija Lazcano eta Rezusta baino 

baina ez al litzateque hau ondocoa gutiago complicatua ulertzen?

Pelotari hobeac dira Bengoetche eta Martija ze Lazcano eta Rezusta

Tuesday, April 07, 2020

Phrase bakarreco paragraphoa

Orain coronavirusaren aldicada hontan daucagu dembora guehiago iracurtzeco eta holan ari naizela iracurtzen liburua La especie elegida kin subtitulua La larga marcha de la evolución humana (ganic paleoanthopologo Juan Luis Arsuaga eta paleontologo Ignacio Martínez) heldu naiz ki paragrapho bat zein dago formatua kin phrsase bakar soila, an 231 or. Hara hemen dioena
Es interesante el dato de que los grupos humanos no agricultores ni ganaderos que se han conocido en época histórica cazan, pescan y recolectan animales y vegetales muy diversos, que varían en función de diversos factores, como las disponibilidades del medio o de la época del año, sin que se hayan conocido casos de grupos exclusívamente cazadores o exclusívamente vegetarianos, salvo quizá los esquimales, cuya economía descansaba hasta hace poco casi sólo en la caza y en la pesca; aunque éste no deja de ser un caso extremo dadas la especiales características de su medio, helado gran parte del año y desprovisto de cubierta vegetal.
Hori da paragraphoa zein da formatua kin phrase bakarra. Nola litzateque euscaraz emana?

Saturday, April 04, 2020

Nic nahiago alderatu titularra zeren ...

Dut iracurtzen interneteco editionean Garaco titular hau

Urkulluk dekretu bidez Legebiltzarra gaitzea eskatu du Iriartek 

Nic dudanean iracurri hori pensatu dut ze Urkulluk dekretu bidez... pensatu dut ze Urkullu zela phrase hortaco subjectua baina ez zeren (amaituric titularra) naiz ohartzen ze subjectua an phrase hori da Iriarte.

Mesedez euscal iracurle suffritua nic hori titularra redactatzen nuque honela

Iriartec escatu du Urkulluc gaitzea Parlamentua decretu bidez 


Hemen titularrean edo phrasean dagoz bi subjectu -Iriarte eta Urkullu- non phrase principaleco subjectua da Iriarte eta guero an phrase subordinatua bai da subjectua Urkullu. Nago ze pricipala da importanteago ze subordinatua zein da -principioz- bethi gutiago importantea.

Thursday, April 02, 2020

Ez ikustea, ez beguiratzea hobe.

Nola gagoz murguilduric an coronavirusaren zurrumbiloa entzuten da ze hasi garateque sartzen ralenti (rallenti) zona batean respectuz infectatuac. Nahi izan dut beguiratu nola emaiten du hitz hori Elhuyar hizteguiac zeren possibilitate hori daucat escu-escura telephonoan.

Gaztelerazco ralentizar esaten da euscaraz dioenez Elhuyarrec

ralentizar (erdarazcoa)

geldotu, moteldu, mantsotu (euscaraz)

Othe da hori equivalentzia dioena Elhuyarrec aceptablea gaurco euscaldunen artean? Othe da hiztegui hori modernoa egungo mendecoa eta efficientea?

Tuesday, March 31, 2020

Hitz ederrac, baina zembaterainoco eguiac?

Oraingo egunetan egonic etche barruan haimbat ordu ibili naiz garbitzen zembat paper moltzotuac. Halan aguertu zait tartean GAUR8 supplementua (28 apirila 2018) non dioen bere interviewan Miriam Urkia euskaltzain osoac bere gogoetac buruz euscara eta iharduna hen Academia. Textuz edo interviewaz aparte dathor nambarmenduric letra handiz ondoco aiphua
"Gauza dezente aldatu ditugu, hain zuzen ere gizartea aldatzen ari delako, eta akademia batek egokitu egin behar du horretara derrigor"
Venetan hitz ederrac horiec. Mintzo da buruz nola Academiac behar du egoquitu societateari edo gure casu hontan ki euscaldunon collectivitatea. ezen ki realitatea egungo aldicoa.

Ez al du uste hortaz Miriam Urkiac eta hortan hemen Academiac ongui legoqueela casu emanic egungo collectivitate sociologico euscaldunari emaitea correctotzat -ere?- ondoco verba internationalac

video, vitrina, vitamina, violatu, privilegio, preventivo, vaginitis, vampiro, vandalo, vandalismo, solventzia, varietate, renovatu, vegano, vitalismo, univitelino, bivitelino, invulnerable, ... etc luzea

Non dagoz aiphatu aldaqueta eguin direnac? Zer tcharric luque holaco goico hitz internationaletan sartzea v letrea?, ez al litzateque egoquitzea -Academia ere- egungo mundura? Aguertzea munduari eta munduan presentablequi? Ala nahiago aguertu impresentablequi?

Thursday, March 26, 2020

Aitzaquia gabe hobeac?

Dudanean iracurri ondoco titularra (Gara, interneten)

"Terrorismoaren" aitzakia erabili du Parisek gaixo dauden presoac aske ez uzteko

otu zait ez othe litzateque titular hobea beste antzeco baina differente hau

"Terrorismoaren" aitzakia erabili du Parisek ez uzteko aske gaixo dauden presoak 

edo ere hau

"Terrorismoaren" aitzaia erabili du Parisek ez uzteko aske presoak ze dauden gaixo

Ranking communicativo batean auquera bakoitza legoque nivel differentean.

Tuesday, March 24, 2020

Ikusi, observatu, gogoetatu eta, ahal luenac, atera consequenciac

Dugu iracurtzen gaur Gara eguncarico lehen paginan ganic Nerea Perez Iguaran photographoa

"Eskuekin bigiekin ikusten duguna baieztatzen dugu" 

aitzitic an eguncarico barruco 30. or dakarrena mezu berbera gaztelaniaz dio

"Necesitamos confirmar con las manos lo que vemos con los ojos" 

Bai, bai dezagun mezuoc (euscarazcoa eta gaztelaniazcoa) ikusi, observatu eta, ahal luenac, atera consequenciac.


Saturday, March 21, 2020

Eri arduragarriac

Iracurri mesedez titulua berriro. An ETB1eco informativoac entzuten dut ari zirelaric informatzen buruz eurovirusa Italian arartez Ane Irazabal corresponsala hen ETB explicatuz hango erien edo gaisoen gorabeherac ze Italian eguinen dute hain tratamentu delacoa kin  
eri arduragarriac

Nola ez nuen ulertzen zer izan ahal zen delaco collectivo hori hen eri arduragarriac jo dut hizteguira. Elhuyar hizteguiac dio ze arduragarri adjectivoa gaztelaniaz da
inquietante, transcendental, considerable

Ez daquit zer iracurrico zuen Ane Irazabal corresponsalac italianoz baina iruditzen zait ze baldin consultatu balu Elhuyar seguruenez zegoena italianoz zen zeozer antzeco kin inquietante (edo aguian baina gutiago probablequi kin transcendental edo considerable). 

Edozelan ere rebatituz dakarrena Elhuyarrec, zeren Ane Irazabal corresponsalaren esana hemen nire commentarioan da tangencialeco zeozer, esaten dut ze arduragarria euscaraz esan nahi du ardurea hartzea merezi duena eta izanic verba bat gainera ez-universala euscararen universoan dagoelaco bere bizitza real sociologicoa acaso lar lerratua ki eremu dialectal occidentecoa, sarthu gabe ea ardura hori den inquietantea, transcendentala edo considerablea (edo total hil-hurren berehalacoa, edo ...).

Ez dut uste ere ezein euscaldun naturalec, zeina ez dago kutsatua kin purismoa arartez hiztegui kutsatuac edo ambiente puristea, ezen edozein euscaldun naturalec hartzen ditu 3 horiec adjectivoac (inquietantea, transcendentala edo considerablea) nola euscarazco verba normalac. 

Ezen 3 auquera horiec dira guztiz normalac eta naturalac arten euscaldun naturalac baina, bai horregatio, kin significantza differenteac nola ikusten dugu hemen azpian 

eri inquietanteac 
eri transcendentalac 
eri considerableac  

Zergatic ez du merezi euscara realac ze bizi da gure artean errespetu guehiago? Nola ze behar litzateque ikusi reflexatua an hizteguiac.

Monday, March 16, 2020

Uste nuen, baina antza oker

Aurquitu naizenean kin
ziugabetasun 
hitza pensatu dut (eguinic analysia bere parteena) ze hori hitza da guc euscaraz, euscara real sociologicoan, esaten ohi duguna
inseguritatea

Baina consultaturic Elhuyar hizteguia ikusi dut ze
ziurgabetasuna 
da erdarazco
incertidumbre


Aitzitic gaztelerazco
insegururidad 
da (edo dateke?) baita consultaturic Elhuyar non emaiten duten hortaraco lau auquera direnac
ziurtasunik eza
edo segurtasunik eza
edo ziurtasun-gabezia
edo laugarren auquerea segurtasun-gabezia

 Ni nago hori iracurriric durduzatua, zeri lotu ez daquidala mentalqui eta uste darodala ze sartzen garoezela (intentione hoberenarequin seguruenez) an labyrintho axfisiantea eta ineffectivoa.

Friday, March 13, 2020

Jaquin dut orain

Bethi goaz zerbait ikasten edo desikasten. Ba da an ETB1 televisionea programma bat deitzen Itxi Liburuak zein seguitzen dut zeren dut gustuco zeren zait interesatzen arlo historicoa zein tractatzen da hor pean beguirapena hen Gaizka Aranguren.

Hala atzocoan zein titulatzen zen Zugarramurdi Sorginak ikusi dut izquiriatua eta entzun dut baten baino sarriago iruditegui hitza esateraco sorginen iruditegia. Nahiz ulertzen nuen irudi hitza eta ere -tegui  subfixua ez nuen hartzen zentzuric edo mezuric nire entheleguan tzat iruditegui terminoa. Beraz, consultatu dut telephonoan Elhuyar hizteguia jaquiteco zer izan ahal zen izatecotan zerbait. Eta bai han zethorren. Zembatec esateraco tikan blog honen iracurleac daquite zer da iruditeguia?

Elhuyarrec dakarrena da

iruditegi


baserri bateko sala izango da iruditegia: el escenario será la sala de un caserío


Iruditzen zait niri ikusiric hori goicoa ze sortu dute tzat escena gaztelerazcoa irudi camuflatua  (zein ez da total eguia zeren irudi normalean da imagen non ez dira synonymoac behintzat gaztelaniaz escena eta imagen), guero tzat escenario behar izanic asmatu zeredozer nombaitetic athera dute iruditegui purismoa. 

Baina verba batean galdetzeco zembat euscaldunec ulertzen dute soginen iruditegia? Da hori euscaldunoc ulertzen ez dugun euscara. Euscaldunon euscarac ez duque valio horientzat zipitzic antza. Futitzen dira euscaldunez.


Sunday, March 08, 2020

Poztu nau ikusteac

Poztu naiz ikustearequin oinohar  hau an ETB1eco informativoac buruz Emacumeen egun internationala Donostian

Manifestazioa arratsaldeko seietan Boulevarretik 

Consultaturic an Elhuyar hizteguia jaquiteco gaztelaniazco boulevard hitza nola da euscaraz dakar ze hori hitza euscaraz da bulevar.

Bidenabar esan ze ethorri zait gogora nola orain urthe batzuc Durangoco Azocan esan nion nic ki orduan zen euscal academia buru Jean Haritschelhar ezen nic ba lequien nola izquiriatzen zen boulevard zeren pasiatua nintzen Parisen hango boulevardetan. Ez zioztan Haritschelharrec deus arraposturic eman nic esandacoari.


Saturday, March 07, 2020

Ez dute nahi respetatu realitatea

Idioma guztiec ba dituzte verbac hartuac beste batzuetatic. Halan euscarac esateraco hartua du guc esan ohi daroaguna arcondara -leku batzuetan alcondara- hartua euscarac tikan arabe hizcuntza, baina izanagatic ere hartua campoco hizcuntza batetic hartzen da euscarazco verbatzat hori, exemplu hontaco, arcondara verbea casuraco.

Halan gaur entzun dut an ETB1 informativoac ze Azcoitian hil dira bi gazte Baracaldocoac suac erreric an tchurrodenda (edo txurrodenda) bat. Nic daquidala hitz hori %100ean erabili ohi da tchurreria (edo txurreria). Zergatic ez hartu hitz hori -nola arcondara- zeren bait du erabilten herriac, euscaldunoc, gainera %100ean tchurreria (edo txurreria)?

Confirmatu nahiric nire zalantzac eta duda balantzatiac ikusi dut badazpada nola dakarren Elhuyar hizteguiac erdarazco churreria hitza eta dakar txurro-denda.
[Concretatu nahizta da zerbait marginal ze Azcoitico tchurreria hori ez da izan denda bat baizic da izan furgoneta bat aparcatua bide bazterrean zeinac su hartu duen eta hil Baracaldoco bi gazteac]

¿Zer impedimentu mental egon ahal da onhartzeco realitate socialeco hitza tchurreria (edo txurreria)? Zeren arrazoiz refusatzen da gu euscaldunon mintzoa, realitatea? Othe da gu egungo euscaldunon euscara lar tcharra, arbuiagarria eta impresentablea? Zegatic?

Friday, March 06, 2020

Mezua eta hori mezua recomposatua. ETB1

Noiz dudan iracurri an ETB1 informatiovoac oinazpico ondocoa (ostirala eguerdia 6 martchoa 2020)

Lan munduan ere, emakumeek berdintasuna aldarrikatzen jarraitzen dute 

pensatu dut ze hori mezua ahal da recomposatu redactaturic differentequi baina izanic hobea informativoqui edo communicativoqui. Nic holan recomposatu dut

Lan munduan ere, emakumeek jarraitzen dute aldarrikatzen berdintasuna 

Ez al da auquera alternativoa hobea beguiraturic arlo eta qualitate informativoa. Ez al dute -professionearen obligationez ere- reflexionatu behar buruz honaco triquimailuac direnac professionalac hen informationea?

Thursday, March 05, 2020

Ez da onhargarria, da inonhargarria

Neure telephono mobilean beguiratzen dut Elhuyar hizteguia tchitean pititean noiz dudan dudaren bat buruz hain delaco hitz jaquin bat. Eta holan eguin dut orain noiz iracurri dudan editorial baten titulua zeina da "Tribunales incompatibles con la democracia" (Gara, 2 martchoa) jaquin nahiric nola dakar Elhuyarrec hori hitza

incompatible

Hara ba dakarrena horrec hizteguiac

bateraezin, elkarrezin, bateragaitz, elkargaitz 

Bada, nahi nuque jaquin curiositatez nola euscaratzen luque Elhuyarrec editorial delacoaren titulua ezen Tribunales incompatibles con la democracia.

Lau possibilitateac segun Elhuyar lirateque hauetchec 

Tribunal bateraezinac kin democratia 
Tribunal elkarrezinac kin democratia 
Tribunal bateragaitzac kin democratia 
Tribunal elkargaitzac kin democratia 

Euscal iracurleac, hau da euscaldunac, captatzen edo incluso soil ulertzen ahal luque mezu berdina zein kin

Tribunal incompatibleac kin democratia

(erabiliric edozein orthographia esateraco inkonpatibleak ordezta incompatibleac)
Horiec auquera lexicalac al dira onhargarriac ala inonhargarriac eta refutableac?, edo incluso ulergarriac? Noizco mea culpa edo autocritica minimum ttipiena? Ez da verba concreto horren contua soilic zoritcharrez.

Quosque tandem Elhuyar aitzina bide incorrecto, inulergarri eta inefectivo hortan?

Monday, March 02, 2020

Eguin behar ez liratequeen trampa caltegarriac

Iracurten dut Argia euscal astecarian ondocoa (nº 2.679, 01 martchoa 2020)

"Euskarak ez du lanpostu publiko baterako derrigorra izan behar
Carolina Darias, Espainiako Lurralde Politikarako ministroa 

Nola aiphu hori dago sarthua artén cacotchac "..." ze adierazten dute dela aiphu literala harritu naiz eta dut topatu interneten nola zen hori aiphua literalqui gaztelaniaz. Eta hara da hauxe

"El euskera no debe ser un requisito para acceder al empleo público

Orduan ikusten dut clarqui ze euscal translationeac dioela -Argia astecariac hemen orain- ez dioena ministroac. Gaituela trompatzen emanic informatione gutienic camuflatua eta ez aiphu literala eta minimoqui gardena behar litzatequeena honelaco affairetan, trompagarria eta maneiatua verba batean. Nic honelatsu traducituco nuque lorturic traductione hobea eta hurbilagoa ki originala hen ministroa. Hara,

"Euscarac ez du izan behar baldintza sartzeco emplegu publicoan

Traductioneac behar du bethi fidelitate minimum ineludible bat ki originala batez ere noiz "saltzen" da nola aiphu literala.

Sunday, March 01, 2020

Aldatu bai, aldatu ez orthographia an campotico hitzac

Gure artera ere heldu da coronavirus virusa (holaxe juntu izquiriatua) azquenean zoritcharrez. Hori virusa -coronavirusa- baina euscaraz dugunean iracurtzen aguertzen ohi zaigu honela "koronabirusa". Aitzitic bere homonymoa deitu dutena covid 19 [ezabatu nahiric coronavirus izenaren durundu social tcharra] aguertzen zaigu horrelaxe gaberic eguin cambio orthographicoaric ezen holaxe covid 19 noiz ipini ahal zen tranquilqui kobid 19, nahi izanez guero.

Zein litzateque logicoago ezen izquiriatu coronavirus nola koronabirus edo covid 19 izquiriatu nola kobid 19?

Thursday, February 27, 2020

Symmetria expositivoa. Baina ranking communicativoa?

Dugu iracurtzen ondoco titularra
(Gara, osteguna 27 otsaila 2020, 6 or)

Beste pauso batzuk ekar ditzakeen pauso bat 

zein titularra redactatu ahal zen, nahi izan balitz, baita ere honela 

Pauso bat zeinak ekar ditzakeen beste pauso batzuk 

Duda zipitzic ez dago ze mezu hortan gune informatico eta epicentricoa da 

Pauso bat ...............kin nahi diren nabardura edo matizatione guztiac.

eta guero emparauac buruz pauso delaco hori ezen guero complementua edo zehaztasunac.  

Baldin comparatu nahi balira bi hautu redactivo horiec respectuz qualitate communicativoa (zeren quantitativoqui dira identicoac) zein litzateque hobea, bata respectuz bestea? Ranking hobea zeinec luque?

Friday, February 21, 2020

Diotena, dioena.

Egungo titulua da "diotena, dioena" zeren esango dena hemen da batec esana baina izan ahal da exponentea batzuc (edo zembait ugaric) pensatu daronea edo esanic pluralez diotena.

(An Argia astecari euscalduna publicatu da -09/otsaila/2020- interview bat ki Irene Arrarats zeina da dakarrenez publicationeac Berria-ko euskara arduraduna eta baita estilo liburuaren zuzendaria hen hori eguncaria).

Bada Irene Arraratsec esaten du erantzunez honi sarrerari "Azken aldian badirudi ustez aspaldi gainditutako batuaren inguruko eztabaida arnasberritu egin dela.", bada hortaz hauxe dio Irenec
Iruditzen zait gure konplixuen erakusgarri dela, eta esango nuque autogorrotoaren erakusgarri ere badela. Espiniar bati edo frantziar bati ez zaio burutik pasa ere egiten frantses batua edo gaztelania batua auzitan jartzea.
Goico hori iracurriric baten ganic zein da euscarazco eguncari bakarreco -Berria- euscara arduraduna eta gainera dena zuzendaria eguncari hortaco stilo liburuarena, ezen asqui ganic persona asqui importantea eta determinantea an euscararen mundua ze mentalitate horren dunac ez luque begui xamurrez ikusico persona bat edo talde edo incluso grupo bat zeinac nahico luque reflexionatu buruz esateraco zalantzagarri diren punctuac an
orthographia,
lexicoa,
syntaxia
edo edozein eremu relationatua kin euscara XXI: mende hontan conveni zaiguna euscaldunoi.

Halan baten batec edo baten batzuc egoquiagotzat hartzen balituzte forma batzuc ze beste batzuc
orthographian
(intensitate / intentsitate, marsupial / martsupial, ...; retina / erretina, rotatu / errotatu, ...; vibratione / bibrazio, volumen / bolumen, ...; ...)

lexicoan
(generatione / belaunaldi, radio / irratia, prehistoria / aurrehistoria, ...)

syntaxian
(eremu zabal eta gutiago oragarri hontan emanic soil exemplu bat comparatzeco bi phrase ximplissimo hauaec, batetic "Zein da komunikabideek euskararen normalkuntzari egiten dioten ekarpena?" eta besteic hau "Zein da komunikabideek egiten dioten ekarpena euskararen normalkuntzari?") 
Bada holatsuco reflexioneac lerabizquena (edo lerabilzquetenac) goico mentalitatedunac nolacoa bait du expressatzen Irene Arraratsec ez lituzque begui onez hartuco baizic lituzque / lituzquete reflexioneoc refusatuco eta ere condemnatuco. Zeren uste duquete dena ongui eguina dagoela eta da eguin dena irrefutablea eta irreformablea in principio eguina dena, praxia dela infaliblea. Hurbil dagoela hori interpretatione monolithicoa eta inarracalagarria ti izan autocomplacientea osoro, hurbil dela izatetic ere narcisismista.

Holaco mentalitateac joten ditu critaguileac tzat autogorrotodun (nic ez daquit nondic ondorioztatu du Irenec conceptu hori honaco), tzat desleial, tzat infidel, tzat zuzenbaco eguiteco critica, eta ere acaso hartzen luque / luquete holacoec holacoa tzat traidore merezi duena zigor punigarri latza, economico, bestelaco, merezi duena mesprezu edo estain sociala, ... nic daquita.

Verba batean holaco mentalitateac -dirudienez- refusatzen du cooperativismoa edo auzolana eta aportationea aldé euscara fresco hobea communicativoqui an euscal societatea an XXI. mendea.

Zein bestelaco interpretationeric eduqui ahal da? Eduqui al lezaque bestelaco interpretationeric -horrec mezuac expressatua an Argia astecaria-?

Criticac -edozelangoac- refusatzen dituzte eta ia seguru condemnatzen. Tamalaren handia, hori. Esan daroquete conforme ez dagoena behintzat dagoela totalqui isilic seculaco.



Monday, February 17, 2020

Redactatua hobequi informationea

An ETB1eco informativoac, otsaila 17 eguerdian, iracurri dugu ondocoa an oinoharra ari zirela buruz informatione internationala.

Sindikatuak kalean, Frantziako Asanblada Nazionalak lege proposamena aztertzen hasi den egunean 

nic goico informatione horri, hobe beharrez, jartzen dut ondoco bestea nola auquera alternativoa seguituz orthographia darabiltena heurec ETB1ecoec, hara

Sindikatuak kalean egunean noiz Frantziako Asanblada Nazionala hasiko den aztertzen lege proposamena 

Ba al dago esateric ze titular bat da hobea informativoqui ze bestea? Ezen sequentzia informativoa da batean hobea ze bestean.

Tuesday, February 11, 2020

Bide yago informativoac

Ikusiric ondoco titularra aguertua prensan aitzineco egunetan

Bankinterrek etxegabetze prozesua aktibatu du auto baten bermearekin 

jartzen dut beste auquera alternativo hau ustez da hobea mesedez iracurlea. Hara alternativea 

 Bankinterrek aktibatu du etxegabetze prozesua kin auto baten bermea

Thursday, February 06, 2020

Purismo lexical camuflatua

Arguiqui ikusi ahal da an ondoco listea hen bicoteac edo pareac nola "euscal versioneco variantea" (2.a) da sortua ti "lerratze purista camuflantea";
esateraco "segurtasun" terminoa da sortua ti "seguritate" jathorrizcoa, nola hitza eta nola conceptua.

Halan, euscaratu nahiric gaztelerazco "segurudad social" esapidea eta conceptua daducana sortu dute -puristec- "gizarte segurantza" ordezta hartu directoqui eta naturalqui "seguritate soziala".

Bada, ikus formatu dudan lista laburra hen horiec bicoteac eta pareac

irregularitate 
irregulartasun 

   regularitate 
   regulartasun 

precarietate 
precariotasun 

   singularitate 
   singulartasun 

pasivitate 
pasivotasun 

   sexualitate 
   sexualtasun 

sensibilitate 
sensibilitasun  

   sensualitate 
   sensualtasun 

fatalitate 
fataltasun 

   naturalitate 
   naturaltasun 

seguritate 
segurtasun 

   titularitate 
   titulartasun 

virginitate
virgintasun 

   inestabilitate 
   inestabiltasun 

obesitate 
obesitasun 

   masculinitate 
   masculinitasun 

exactitude 
exactotasun 

   afectivitate 
   afectivotasun 

soberanitate 
suberanitasun 

   fiscalitate 
   fiscaltasun 

Lista labur hontaco lehembizico terminoa hen parea ¿ez al da euscarazco terminoa totalqui eta osoro?

Friday, January 31, 2020

Logicoa edo yago logicoa?

An ETBco informativoac ere aguertzen dira mezu izquiriozcoac beheco partean nahiric sendotu pantailaco informationea zein emaiten dute entzutez eta ere visualqui, audiovisualqui, lagundu nahiric, diot nic, ki televisioneco receptorea. Halan iracurri dugu esateraco

Boris Johnson gobernukideekin batzartu da, ... 

Hori goico mezua, ez al litzateque informativoagoa redactaturic honela?

Boris Johnson batzartu da gobernukideekin, ... 

Zembateco importantzia du / duque gogoetatzeac honelaco gorabeherac, othe da soil reflexione irrelevante hutsa?

Tuesday, January 28, 2020

Hobeto communicatu nahian

Egungo epocha technologico hontan nehor ez da harrituco ikustearequin nola nahi da hobetu edozer. Ondo dagoena ere nahi izaiten da hobetu ahal bada hori eguin zerbaitetan izanic ere an detaile ttipiñoa zeinac berez ez daucan transcendentzia handiric horrec cambioac, cambio hobegarriac; gogo hobetzeco hori da egun ekarri diguna epocha technologicoac.

Hortaz, iracurtzen dugularic an Gara eguncaria 28 urtarrila 2020 

Haur pobreziaren aurkako goi mandatari gisa Madrilen tokia egin diote Gascori 

esan delaco hobetzearen gogoac eraguinic nic hobetzen nuque goico mezua honela

Madrilen tokia egin diote Gascori nola goi mandatari kontra haur pobrezia

 Nire uste personalez, duda baric, hobetua dago mezua beheco auquera alternativoan. Zer dioquete professionalec hen communicationea edo edozeinec "hobecuntza" hontaz? Generalean, hobetu nahi izaiteaz incluso "ongui" edo ulergarri pasable dagoena?

Saturday, January 25, 2020

Modu yago effectivoan

Iracurriric beheco auquera biac esan ahal da ze bat da yago effectivoa ze bestea? Hara, bi auquerac

Miñaoko zuzendaritzak ez du "De Miguel auziari" buruzko azalpenik eman nahi 

beste auquerea

Miñaoko zuzendaritzak ez du nahi eman azalpenik buruz "De Miguel auzia" 

Ez al da comparaquetea interesantea? ikusiz possibilitate informativo differenteac daudenac gure escu gura izan ezquero.

Ba daucagu possibilitateric

Ikusten dut an ETB1 ondoco iragarquia dioena

Bizitza zurrupada txikitan dastatzen dugun zerbait da 

baina hori mezua eman ahal da baita beste modu edo redactione hauetan ere


Bizitza da zurrupada txikitan dastatzen dugun zerbait
edo
Bizitza da zerbait zurrupada txikitan dastatzen duguna
edo
Bizitza da zerbait dastatzen duguna zurrupada txikitan 

Baina goico possibilitate differente horiec zein ordenatan jar daitezque an ranking informativo bat?, gogoan haintzat hartzen dugula iracurle batec -iracurle potencial edozein batec- izan ahal duen difficultatea edo erraztasuna ulertzeco hori goico mezua, textua.

Tuesday, January 21, 2020

Presentable, impresentable?

Lehenago ere hemen blogean, beharbada sarriago ezi behin, esan dut ze batzutan, tchitean pitean beguiratzen dut Elhuyar hizteguia an neure telephono mobila. Halan, gaur ari nintzela iracursen eguneco prensa gaztelaniaz iracurri dut inconstitucionalidad verbea eta ethorri zait gogoa consultatzeco neure telephonoan zer equivalente euscarazco dakarren hitz horrentzat Elhuyarrec.  Bidebatez beguiratu dut ere insconstitucional terminoa zeina da orbita bereco hitza.

Erdarazco inconstitucional verbaraco hauxe da dakarrena Elhuyarrec

inconstitucional

1 adj. konstituzioaren aurkako/kontrako

 aitzitic tzat inconstitucionalidad beste hauxe

inconstitucionalidad

recurso de inconstitucionalidad: konstituzio-kontrakotasuneko helegite

Ikusiric soilic, ezen ikusi gabe guehiago deus an Elhuyar hizteguiguintza, ateratzen dut conclusione ziurra -bederen nihaurrentzat- ze Elhuyarrec ez du conexione minimunic ere kin euscaldun collectivo activoa eta nahi duela Elhuyarrec bideratu euscara ki entropia eta euscaldunac sasiarteco zurrumbilo desorrientagarria.

Tematzen bada edo balitz ere Elhuyar an immobilismo impreciso eta falsu aiphatu hori 
-inconstitucional eta inconstitucionalidad-
euscaldunoc ez dugu hola esaten, erabilten. Ez dago, ez da existitzen holaco euscaldun garauric ere gu euscaldunon artean.

Saturday, January 18, 2020

Syntacticoqui symmetricoac euscara eta gaztelania

Iracurtzen dugu egungo Gara eguncarian lehenengo paginan

......... uko egin dio Iñigo Urkulluk. 

baina barruco orrietan noticia berbera gaztelaniaz dathor honela emana

Urkullu responde ......... 

Hor arguiqui ikusi ahal da symmetria syntacticoa. Aitzitic Berria eguncariac honela enfocatzen du hori berria

Urkulluk uko egin dio ......... 

Beraz, gure escu ere badago nola "ikusi" edo concebitu realitate syntacticoa zeinac ondorioz du condicionatzen redactionea hen textuac.