Wednesday, June 13, 2018

Lexicoaren bihurgune trompagarriac

Herria Baionaco astecariaren azquenecoan (ekainaren 7coa) academico Jean Luis Davant zuberotarra dathor xuxentzera eguin zuen okerra, esaten duelaric "otoi barka" zeren trompatu bait zen ez consultatzea gatic aitzinetic izquiatu zuena. Edozelan ere ba daquigu edozein gutarico, batbedera dela equivocatzen noizbait baino guehiagotan bizitzan.

Izquiriatu bait zuen academico Davantec ze

iheslari zela déserteur 
eta 
ihesliar zela réfugié

eta orain du xuxentzen goico oker hori zeren correctoa zena da

iheslari zela réfugié
eta 
ihesliar zela desérteur 

Verba batean confunditu zela. Ez da edozelan ere harritzeco izatea Davantec edo edozeinec holaco confutioneric zeren horco vocabularioa da guezurrezcoa (zein lehena edo ere bigarren versionecoa) eta expressuqui de facto inventatua jaquinic aguiriqui gainera dela prevaricatzen.

Nic eta beste euscaldun ascoc ba daquigu euscararen baitharic zer den desertorea eta berdin refuxiatua zein bi hitz horiec diren casualqui hitz internationalac eta amancommunac an occitenteco mintzaira asco, nola ere euscaraz.

Behar litzateque, nire aburuz, lexicoaren criterioen doitzea edo recyclaia berehala evitatzeco holaco desmasia inaceptableac non edozein -ez soilic Davant izanic ere academico- trompatuco da facilqui noiz ez duqueen memoria arras ona atchiquitzeco tchuletario luzea. Nolanahi holaco bekatu venial ttipi horren aitzinean asqui zuqueen academico Davantec escatzea disculpac eta ez ordea "otoi barka" lazgarri hori. Nic aisa disculpatzen nuque zeren guertha daquioque edozeini edo ere guztioi.



Tuesday, June 12, 2018

Ba da harrigarria, ulertzeco razionalqui quasic impossiblea

Uletzeco gaitz litzateque aisa (edo litzateque impossible ulertzeco) ezen esateraco Finlandiaco, Japoniaco, Russiaco, Chinaco, Georgiaco, ... edo edonongo athleta batec zeinac pasatu dituen haimbat urthe sport batean nola gainera chapeldun eta lehen nivel gora hortan, horrec athleta delaco relevanteac ez lequiqueen izena practicatu duen sportarena. Litzateque simplequi impossible sinhestecoa hori ezen athleta horrec ez lequiqueela "correctoqui" izena bere hizcuntza propioan hain delaco sportarena.

Euscaraz baina, harrigarriqui, guertatzen dira holacoac. Atzo bertan ikusi guenuen an EITB  nola Koteto Ezcurrac ez zequien "correctoqui" bere laurhamar ta bost (45) urtheco adinean izena e practicatu duen kirola zein practicatu duen gainera 28 urthe luzez. Nahiz Koteto Ezcurrac daquien euscaraz mintzatzen ederqui ongui ezen ezein problemaric gabe expresatzeco.

Esan bait zuen jocatu duela 28 urthez
remontean 
noiz aitzitic dioen Academiac ze horrec sportac duela euscaraz izena
erremontea.
Ba al du horrec explicatione medianoqui edo nahiago bada minimoqui razonablea. Nola da possible hori aguitzea?

Koteto remontistaren (remontedun?, nola pentsiodun?) legue phoneticoac nola berdin egungo beste euscaldun guztionac ez dira nolacoac ziren XIII. mendeco euscaldunenac, evolucionatzen dugu nahi ala ez ziurqui.

Niretzat horrec du eracusten clarqui ze remonte verbea euscaraz dela hain euscarazco nola gutienic den erremonte hitza.

Zein izan liteque baina horren explicationea? Non dago Academia holacoetan eta bestelatsucoetan? Non da autocritiquea? Non explicationea zor zaiguna? Zergatic behar da mespretchatu destainez populua, euscaldun real indefensoac?

Thursday, June 07, 2018

Refusatzen escura dauzcagun auquera onenac?

Nola bait dut iracurtzen, Donostiaco Kursaal jaureguian 2016co abenduaren 17an bilduric Europaco hirurhamar -30- hizcuntza gutituren recuperationean lan eguiten duten 100dic gora eraguilec aurqueztu zuten

Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa

Pensaquetan jarriric buruz titulu hori zait ethorri gogora ezen errazqui izan ahal zatequeela ere honela zein auquerac ez du transgreditzen ezein norma establecitu bizic du aberasten informationearen sequentzia

Protokoloa Bermatzeko Hizkuntza Eskubideak

edo nahiago balitz oraino ere hontara, oraingoan poxi bat transgredituric zembait "oraingo norma"

Protokoloa Bermatzeko Eskubideak e Hizkuntzak

Hiru auquerac ditut ikusten berdin valioco quantivoqui baina ordea qualitativoqui differente. Eguiten othe daroagu praxian euscalzaleac, zein bait dago gure escu, auqueratzea bide onena arté dauzcagun auquera differenteac? Ez othe dugu refusatzen auquera onenac eta hartzen -inconscientequi?- auquera gutiago onac?

Thursday, May 31, 2018

Eguiaren izenean ez du nehorc ukatu ahal izango

Iracurriric barbaritate inaceptable bat prensan occurritu zait ondoco reflexionea. Seguru nago ze topatu ahal direla ingles hiztun haimbat zeinec ez duten bereizten claritatez differentzia dagoena arté bi hitz hauec renovation eta innovation. Baina horrec ez du ecartzen edo eracartzen ez direnic bi hitz differente dutenac bakotzac bere leku eta positione propioa an hizteguia.

Berdintsuqui euscaldunen artean bi hitz ingles horiec (casu hontan auqueraturic ingles varianteac) zein diren amancommunac haimbat hizcuntza europeotan berdin dira ere halabeharrez euscaraz erabiliac. Noiz impossible da aurquitzea euscaldun bat bera (delaric edozein dialectotacoa) zeinac ez dituen ezagutzen (eta ere erabiltzen) renovatione (edo renovazio?) eta innovatione (edo innovazio?) euscal verbac. Ez al da hori eguia inukatuzcoa? Eguiaren izenean norc duque hori ukatuco? Mintza bedi holacoa.

Batzuc ukaturic euscaldunon euscara reala berdinqui gaituzte ukatzen gu euscaldun realac, ordea zeren arrazoiz? Ez al du merezi euscara realac errespetua nola ere guc egungo euscaldun realoc?

Sunday, May 27, 2018

Ezinbestean edo convencimentuz?, SVO

Esan ohi daroe batzuc ze phraseac formatzeco structura syntactico guehien erabilia euscaraz dela SOV non referitzen diren acronymoan buruz Subjectua, Objectua eta Verbua. Hori da esan ohi dena baina ikusi da ze ascotan erabiliric hori structura syntacticoa sortzen direla phrase ez-asqui nivel aceptableac informativoqui, direnac lar complicatuac izaiteco ulertuac aisa. Eta azquen aldian ascotan remediatzeco handicap hori promocionatu ohi daroe VOS structurea zeren ez dute onhartu nahi informativoqui onena den auquera syntacticoa dela SVO. Beraz, hiru horiec escura daudenac.

Gaur iracurri ahal izan dugu ostera interneten (Naiz-en) aphur bat harrigarriqui ondocoa, zeren bait da SVO auquera rechazatuan emana

Zehatz eta ahaltsu, Jokin Altunak jantzi du Buruz Buruko txapela (14-22)

hemen da

S, subjectua da (Jokin Altunak)
V, verbua (jantzi du)
O, objectua (Buruz Buruko txapela)

Ikus dezagun casuraco titular hori beste forma bietan
an SOV structura syntacticoa, honelaxe

Zehatz eta ahaltsu, Jokin Altunak Buruz Buruko txapela (14-22) jantzi du

edo baita VOS structuran, honela 

           Zehatz eta ahaltsu, jantzi du Buruz Buruko txapela (14-22) Jokin Altunak

Hor auqueratu den SVO izanic ezinbestez edo casualitatez edo gogoz contra da total normala eta ere onena informativoqui. Bai, ezta?

Monday, May 21, 2018

Harrigarri eta bitchi ere ba da

Harrigarri eguiten zait ikustea nola phrase edo titular asco eman ahal diren ere modu symmetricoan. Esateraco hau titularra
  • Euskal zinema Iparraldetik garatu nahi duen proiektua sortu berri da
hemen goicoa emanic symmetricoqui
  • Sortu berri da proiektua zeinak nahi duen garatu Euskal zinema Iparraldetik 
Ez al da ere harrigarri?. Informatzen da erabiliric auquera informatico symmetricoac.

Wednesday, May 16, 2018

Patrimonio humano guztia da artificiala edo guizonac sortua

Nahizta artificial hitzac ba duen behintzat batzutan sunda nagativo bat ascotan realqui eta realitate socialean da oso positivo eta mesedegarri humanitate osoarentzat malgre izan artificiala edo guizonec eguina. Halan argui electricoa da artificiala zeren lehenago casuraco naturala zen gauen egoitea ilunetan. Halan ere berdinqui inventatu zenean Mesopotamian scritura cuneiformea zen invento artificial bat baina luzarora eta orduntche ekarri deraucu humanoei on asco guizaemacumeoi zeinta ez luque munduac gaurregun funcionatuco scritura gabe. Beraz, edozein invento (izanic ere bortchaz edo halabeharrez artificial zeren invento guztiac dira guizonac sortuac ez zeudenac lehenago) da on baldin laguntzen badu aurrera eguiten hain delaco edozein puntutan edo arlotan, edozein hain delacoan. Baldin on eta provetchugarri bada da on eta positivo, provetchagarri, tchalogarri, esquertzeco, ... etc.

Halan hau titularra (Gara eguncaria, asteazquena 16 maiatza 2018, 26 or)

ETBko 41 langileren kontratuak mugagabe bihurtzea lortu du LABek 

hori titularra baldin nic ipintzen banu beste mondu hontara redactatua 

LABek lortu du mugagabe bihurtzea ETBko 41 langileren kontratuak
edo 
             LABek lortu du mugagabe bihurtzea kontratuak hon ETBko 41 langile

Seguruenez haimbatec errango leraucate ze behintzat hori azqueneco auquera horrec ez duela valio zeren da artificiala eta orain arte inexistentea euscaraz delaco "hon" particula prepositivo hori. Baina nola esana dudan zer munta du horrec izateac artificial refusatzeco inventu positivo bat eta mesedegarria? Ez al gagoz ba alde progressua?, eta hobecuntzea tzat gu?

Reizquiriatuco dut hemen goian izan dena ditulua gaurco commentario hontan:

Patrimonio humano guztia da artificiala edo guizonac sortua.

Tuesday, May 15, 2018

Possible da eta litzateque errazago

Hau titularra
7.200 euroko isuna ezarri diete 12 laguni Santo Tomasetan Ursula txerria defendatzeko ekintzagatik
possiblea litzateque ere baldin balego vorondateric honela
7.200 euroko isuna ezarri diete 12 laguni zatio ekintza defendatzeko Santo Tomasetan Ursula txerria
Holaco particulac -zatio- erabiliac dira euscara mintzatuan baina destainez ez dira erabili nahi izquiriatzecotan nahiz izan arras positivoac eta mesedegarriac. Zer tcharric luque zatio-c? noiz gainera litzatequeen total mesedeco nola noiz den erabilia euscara mintzatuan ganic euscaldunac.

Saturday, May 12, 2018

Hizteguiec haize emaiten guezurrari

Mire eguinic nago, nahiz badaquidan zein indar handica daucan egun ere purismo lexicalac, ikusiric nola euscal hizteguiec deraucoten emaiten guezurrari sostengu, haize eta tchalo jaquinic gainera (eta hori da tcharrena) ari direla hedatzen guezurra, casu hontan guezur lexicala.

Halan jaquinic ere ze euscaraz erabiltzen dela bakarric
rugby
hitza, dute ipinten hizteguietan dela esaten (eta behar dela esan) euscaraz
errugbi

Inglesez da rugby,
frantzesez rugby,
alemanez Rugby,
italianoz rugby,
gaztelaniaz rugby.

Aguiri da ze horiec ez duquetela ezagutzen gure Herria edo Populua respectuz lexicoa (zein casu hontan ez da sinhesgarria, behintzat nic ez dut sinhesten ze horiec ez daquitela nola erraiten den hitz hori euscararen universo osoan) baina nahi dutela zabaldu eta hedatu guezurra (casu hontan guezur lexicala) zein hori eguitea da irresponsabilitate falta handia baino graveago tzat hizteguiguintza egoqui eta reala. Da praxis hori inadmisiblea eta behar luque izan ere repatua hitz concretu hori eta horrelatsucoac daudenac sartuac hizteguietan nabarmenqui tarrapataca guezurraren puruz edo indarrez. Zein litzateque horien defensa indefendiblea, defendatzeco guezur holacoac? Nehorc deus apportatu ahal balu on litzateque aguertzea horien jarrera zen datequeen halan actuatzeco.

Saturday, May 05, 2018

Hitz egoquien importantzia handia eta ere transcendentala

Atzo ostirala nenthorrena automobilean Iruñetic etchera entzunic radioa Euskadi Irratia non commentatzen zen Camboco Arnagaco Declarationea erraiten zuten han radioan zeuden bi commentaristac (izenic ez zait gogoratzen) ze berradiskidetze terminoa zegoela tcharto erabilia zeren inorc (behintzat horiec commentarista biac erran zutenez explicitoqui) ez dauca zertan adisquidetu edo berradisquidetu beharric nehorequin nehorc. Ni ere personalqui bat nathor apreciatione horrequin kin bi commentaristac radioan ari zirenac.

Baina problemea, eta ez soil affaera edo arazoa, da problemea ze ez zuela erraiten Arnagaco Declarationeac nahi zuqueena erran (reconciliationea) baizic-ze zuela erraiten nahi ez zutena (berrasquidetzea). Ez gara hasico explicatu nahiric zer duen adierazten berrasquidetu verbeac zeren bi commentarista horiec nola edozein euscaldun naturalec duen ulertzen ze berrasquidetu da berreriro adisquidetu, berriro izan lagunac edo nahiago bada lagun onac.

Baina reconciliatu da differente ganic berrasdisquidetu, antzic ere ez daucate significantzaz, ez dira antzecoac ere. Hara zer dioen buruz hitz hori Oxfor universitateco hizteguiac.

reconciliation 
1 an end to a disagreement and the start of a good relationship again

2 the process of making it possible for two different ideas, facts, etc. to exis together without being opposed to each other

Halan
euscarazco textuac dakar berradiskidetze prozesua,
gaztelaniazcoac proceso de reconciliación,
inglesezcoac a process of reconciliation,
eta frantzesezcoac un processus de réconciliation.

Nola ikusi ahal da link hontan

Sarri ethortzen zait gogora zer esan zidan Xabier Amuritza lagunac noiz escatu neraucon ea eguingo zidan nire liburuco editione revisatuaren reeditionearen prologoa non liburuan (Euskararen arrotzhitzak, 2001) datozen 22.000 hitz direnac elkarren lexicalqui coincidenteac an euscaraz, aleman, ingles, frantzes, italiano, portugues eta russo. Esan zidan Xabier Amuritzac baina Erramun zertan habil eguiten horrenbeste comparantza haimbat hizcuntzequin? Hara, nahico duc verba bat euscaraz erabiltea eta coincidente izatea gaztelaniaz, frantzesez eta inglesez.

Ez al da hori guertatzen kin reconciliatione hitza, eta beste etc luze asco?


Bestalde, declarationearen izena da officialqui holan

euscaraz Arnagako Adierazpena

gaztelaniaz Declaración de Arnaga

inglesez Arnaga Declaration

frantzesez Declaration d'Arnaga

Ez al da (hemen ere) euscaraz ezagunago eta naturalago declaratione (nahiago balitz, deklarazio) hitza ezpaze adierazpena?  Bai, duda gabe eta euscararen heremu geographico guzian.




Friday, April 27, 2018

Compara dezagun titularrac buruz guertacari berbera

Dudalaric erosi eguncaria ikusi ditut ere titularrac hon beste alboco eguncariac. Halan

Berria
Amorrua eragin du epaiak 

Gara
Indignación porque el tribunal no considera violadores a "La Manada" 

Deia
El tribunal rebaja las penas para "La Manada" el no ver ni violencia ni intimidación

El Correo
La sentencia contra "La Manada" desata una ola de indignación al no apreciar violencia

Wednesday, April 25, 2018

Ataca gaiztoan nahiago auquera gutiago tcharra

Batzutan aurquitzen gara bizitzan aurrean auquerac non escura daucaguzèn auquerac guztiac dira tcharrac edo guc nahi ez ditugunac baina bortchatuac egon guindezque hartzera behartuac heietaric bat eta holacoetan nahiz izan disgustura hartzen dugun auquerea da gutiago tcharra edo behintzat ahal bada gutien tcharra.

Arguitu nahi dut goicoa kin exemplu bat nic asmatua. Eman dezagun ze Afganistango herrixca batean aurquitu dituztela culpable bi mutico 16 urthecoac. Sententzia da bietaric bat behar dela hil eta auqueratu behar duela zein bietaric hil behar den herrixcaco buruzaguiac non auqueratzen ez balu bat ordea biac hil behar liratequeen. Eman dezagu ere ze bi muticoetaric bat dela buruzaguiaren lehencusiaren semea eta bestea dela soil muticoaren ezagun bat ezezagun bat. Ni ziur nago ze applicaturic leguea hon auqueratu auquera gutien tcharra luqueela auqueratuco ezezagun urrun hori bere lehencusiaren semearena zeren bi auquerac dira tcharrac baina bat gutiago tcharra.

Halan dut iracurtzen prensan gaur buruz Virginia Imaz artistea, ondocoa

... hunkituta eskertu zuen errekonozimendua. 

Dudaric ez dago ze errekonozimendu hitza nahiago dut ze (Elhuyarrec dakarren) aintzatespen nahizta nic personalqui nahiago dut reconocimendu (edo, rekonozimendu, rekonozimentu) verbea. Hemen prensan antza aguindu eta manatu du zentzu commun onac dutelaric auqueratu siqueran auquera gutien tcharra, beharric.

Elhuyar hizteguiac ez dakar baina harrigarriqui (edo ez hain harrigarriqui) artean euscal hitzac errekonozimendu hitza (eta gutiago rekonozimendu). Zer errespetu dio Elhyarrec euscara realari?, euscaldunoc darabilgun euscarari? Da salagarria eta inadmitiblea, eroateco moducoa tribunaletara behintzat justificationeric emaiten ez duen ber.

Tuesday, April 17, 2018

Sobera difficultosoa ulertzeco fite eta aise

Ondoco titularra da sobera difficultosoa ulertzeco. Hara

Paueko jujeak euskoari buruz eman zuen epaiaren kontra jo du prefetak

On litzateque ze behintzat titularrac ez izaitea horren zailac ulertzen edo interpretatzen iracurlearentzat. Izaitea (behintzat titularrac) aise eta fite ulertzecoac ihardun beharric izan gabe ari izaiteco hemeneuticaren zurculuetan bilinbolaca.

Eguiten al da ahaleguinic hortaco?, aisago redactatzeco behintzat arten mass-mediaco profesionalac?

Zeintzu dira auquera hobegarriac hemen titularrean?

Friday, April 13, 2018

Orientatione bila noiz bait gaude despistaturic

Batzutan egoten gara desorientaturic ez dugularic ulertzen edo interpretatzen ongui ikusten duguna, non gauden ez daquigularic xuxen.

Halan iracurquetan ere suertatzen da hori, esateraco nic iracurriric bi hitz behin baino guehiagotan ez nituenac ulertzen xuxen joan naiz azquenean hizteguira nahiric orientatu neure burua jaquiteco ea zer demonio  diren hitz horiec direnac aguertzen paperean prensan tchitean pitean. Verba horiec dira

izapide eta egikaritu 

Jo dut Elhuyar hizteguietara curiositatez (esaten bait dute dela fidatzecoa) ea zer diratequeen horiec bi verboc gaztelaniaz. Hau da dakarrena Elhuyarrec (ikus hau eta hau)

izapide: tramite, tramitación, gestión 
eta 
egikaritu: cumplir, ejacutar 

Ohartu naiz nola esateraco Elhuyar edo berez cabuz edo xurupaturic dakarren informationea beste norbaiten ganic dituela hizteguiac total guezurrez infectuatuac, erran nahi baita betheric errorez, errore inadmissiblez. Zeren emendioz baina guezur inadmissible horiec? Non dago lexico amancommun internationala?

[Gogoratzen naiz nola Xabier Amuritza euscalzale relevantea mintzatzen zen (edo zuen izquiriatzen) buruz hizteguiac daudenac beteric infectionez, infectione lexicalez. Dirudienez seguitzen dute infectaturic oraino hortche. Ez al dute hizteguiac generalqui, salvu execptione execptionalac, reflexatu behar edo jaso hizteguietara realitatea sociologicoqui existitzen dena (eta constatu ahal dena nahi balitz) hain delaco hizcuntza preexistente batean?]

Thursday, April 05, 2018

Guezur eta deshonest

Ikusi nuelaric prensan (Gara, 27 martchoa 2018) interview bat eguina EIZIE traductoreen presidentesari aviatu nintzen tentuz iracurtzera. Ikusi nuen nola lehenbizitic Idoia Gilleneac presidentesa kexatzen zen esanez ze EIZIE zela elkarte baina ez tamalez behintzat oraino elkargo

Nola nic ez nuen ikusten differentziaric arten elkarte eta elkargo (nola esango dut, euscaldun guehienec) jo nuen interneten Elhuyar hizteguira esperantzaz han nuela ikasico zeozer buruz differentzia dagoena bi hitzon (edo conceptuen) artean. 

elkarte eta elkargo 

Halan ikusi dut ze tzat elkarte diola Elhuyarrec dela gaztelaniaz

1) unión, concordia; reunión, concordia

2) asociación, agrupación, comunidad, sociedad

aitzitic tzat elkargo dioena Elhyarrec da ondocoa

1) asociación, unión; colegio [profesional], colectividad

2) alianza, pacto

Ondoren iracurri dakarrena Elhuyarrec nire lehenbizico refexionea da ze hor dakarzan gaztelaniazco termino guztiac
(unión, concordia, reunión, concordia, asociación, agrupación, comunidad, sociedad / asociación, agrupación, colegio [profesional], colectividad)
direla ere existitzen euscaraz ezen direla ere euscarazco verbac. Ez al da esaten euscaraz ere esaten
unionea, concordia, reunionea, concordia, associationea, agrupacionea / associationea, agrupacionea, collegio [professionala], collectividatea?

Zein lista horretatic da euscarazco hitz erabilten ez dena?

Horrec erakusten eta iracasten dit niri ze ez dagoela euscararen eta euscaldunon reconocimenturic baina bai aitzitic mesprezua eta destaina lar handia. Escatzen da ondrautasun minimuna, ez soil humanoa baizic batez ere cientificoa, ethrri edo ez ethorri dagusaguna societatean acort edo desacort kin gure prejuzguac, casu hontan prejuzgu purista lexicalac.

Iruditzen zait ze holan jocatzea dela falsuqui jocatzea eta izatea deshonest. Jocatzea prevaricationez.