Friday, March 17, 2017

Atzecoz aurrera

Dugu iracurtzen (Gara, lehen orrian, 17 martchoa 2017)
  • 104.000 euroak Sareri itzultzea errefusatu du auzitegiak
hori goico titulua ipini ahal da ere atzecoz aurrera honan
  • Auzitegiak errefusatu du itzultzea Saseri 104.000 euroak 

Nahiz-ta batzutan eguin ahal dira zembait gauza (nola eman informationea, ...) atzecoz aurrera normalean eta efficienteago eman ohi da aurrecoz atzera, nola esateraco etapa cyclista bateco cyclisten listea, tik lehenengoa sartu dena helmugan lehenic haric azquen cyclistea azquenean.

Friday, March 03, 2017

Tentuzago redactatu gogoan izanic iracurlea

Ez da tcharra izaten gogoan izatea iracurlea noiz behar dugun zerbait redactatu, edozein delaric darabilgun hizcuntza baina esango nuque hareago oraino noiz dugun redactatzen euscaraz.

Zeren dudanean iracurtzen hau (gaur8, 22 or, Amagoia Mujika)

"Krimenaren historiak gure gure gizartearen kultura, zibilizazio eta heltze prozesuak ulertzen laguntzen digu"

zait ethorten gogora hobe eta aisago litzatequeela tzat iracurlea redactatu izan balitz holan

"Krimenaren historiak laguntzen digu ulertzen gure gizartearen kultura, zibilizazio eta heltze prozesuak"

edo ere

"Krimenaren historiak laguntzen digu ulertzen prozesuak ... "

Azquen auquera hau ez daquit ongui nola osoatu zeren ez dut ulertzen osoqui mezua bere globalitatean. 

Friday, February 24, 2017

vegano / begano

Noiz iracurri dut prensan euscaraz egunoquin

begano (eta ez, vegano

joan naiz curiositatez Academiaren hiztegui berrira (2016 udazquena) ikusteco zelan dathorren hitz moderno hori (behintzat moderno relativoqui) baina hasi naizelaric topatzen othe zethorren nola begano (ezaguturic gure egungo planteamentuco "percal cultural" zabala) baina ez dut aurquitu hizteguian leku hortan eta ondoren ikusi dut porsiacaso nola vegano baina hemen ere deus ez. Ikusi dudana da dathorrela begetariano, zeinac ez du zentzu cultural handiric niretzat. Berba (edo verba) batean galdetu zergatic dago holaco "gorroto" illogico, irrational eta aldrevestetsua contra v letrea an gure mundu culturala eta an ere Academia, batez ere an berba international modernoac?

Zer tcharric lekarquioque vegano hitzac euscarari? Ez al litzateque irequiera cultural on baten hasierea? Ez al dugu behar panorama cultural coherenteagoa, rationalagoa?

Friday, February 17, 2017

Autismoric ez omen dago euscara izquiriatuan

Lehenbiziric esan ze harturic basetzat ze hizteguiac -hitzac dathozenac hizteguian- dira edo izan behar dute hitzac hartuac ti hain delaco hizcuntza preexistentea izanic beraz hitzoc rebotatuac hizcuntza delacotic hizteguira edo altchatuac, jasoac.

Izanic principio hori -zein niretzat da indiscutiblea (norc uka lezaque?)- izanic hori principioa gogoan egon naiz conversatzen (edo haguian discutitzen) ze euscaraz dago autismo handia noiz harturic
ritinitis (edo rhitinitis) 
hitza exemplutzat esaten den ze euscaraz dela
errinitis

Hori defendatzea
-errinitis vs rinitis edo rhinitis
da claroqui autismo handia, edozeinec ere defenditzen duela hori zeren euscaraz, euscara realean ez da hola erabiltzen evidentequi eta comprobablequi. Halan ere aiphatu ahal ditugu haimbat hitz guehiago ti lista luzea esateraco:
ruby, raqueta, ridiculo, ... consensu, distorsionatu, insulina, ... 

Zeren bat da esatea nola den hitz bat euscaraz eta besteric esatea nola behar luqueen izan zeren esateraco euscaraz esaten da 100%ean rifle eta ez errifle (hitz guziec ez daroe eraiquiera hypothetico bera realitatean dependitzen dela factore diverso batzutatic).

Hizteguiec behar luquete -behintzat generalean- reflexatu societateco realitatea. Beraz, autismoa indudablequi. Ala ez? Non dugu zentuza eta ondrautasun intelectuala?

Sunday, January 22, 2017

Ba al da differentzia quantitativoric?

  • Txina Obama faltan botatzen hasia da
ba liteque ze noiz izquiriatu duen hori titularra hain autoreac (Gara, domequea 22 urtarrila 2017, 29 or) ez ohartzea daucan difficultateaz iracurlea gan zeren berac aurretiaz daqui zer nahi duen expresatu. Baliteque, baina ba du difficultateric zeren reiracurri behar izan dut (behintzat nic) jaquiteco zer nahi duen esan. Nic beste modu hontara redactatuco nuqueen
  • Txina hasia da faltan botatzen Obama
Ba al dute bi titular horiec differentzia informativo quantitativoric?

Tuesday, January 10, 2017

Textu complicatuxeac, mesedez, errazago

Esan gaberic ere guziac ba daquigu ze mezuac ba direla simpleac edo ere complicatuxeagoac eta azquen hauec direla zailagoac ez soil redactatzeco baizic ere iracurtzeco.

Dugularic iracurtzen (Gara, martitzena 10 urtarrila 2017, 40 or) ondoco textua zait iruditzen dela sobera difficil eta behar litzatequela redactatu simpleago, asequibleago tzat iracurle general ordinarioa. Hara,

Orain arte, hipotesi guztien artean (buruz formationea e ilargia) batek agindu du: 
  • billar kosmiko baten jokoan, Marteren tamainako planetoide baten eta Lurraren arteko talkak eragindako kataklismoak sorturiko materialetatik jaio zela Ilargia; ... 

Ezin al da redactatu hori aisago? Ez al da redactatua lar difficil?

Sunday, January 08, 2017

Gaberic ihes eguin tik auquera hobea

Iracurriric hau titularra (7k, 16 or, 8 urtarrila 2017) eta eretchiric dela ez-asqui pasablea ulertu ahal izateco

Korrika, atzean utzi nahi duten errealitatetik ihesi 
occuritu zait behar dela, litzatequeela eguin zeozer hobetzeco (ez corregitzeco zeren ez bait da incorrectua baina bai guti ona redactionea) informativoqui hori mezua, bethi ere partituric premisa hortatic ezen ez dela goico mezua asqui aisa ulergarria. Hemen ba auquera possible bat

Korrika, ihesi tik realitatea zein nahi den utzi atzean 

Ni nago total convencitua ze bata da asco errazagoa ulertzen ezi bestea. Izanic gainera textua ganic Jocelyne Zablit iruditzen zait ze originala, zein seguruenez da emana inglesez, dago hurbilago tik 2. auquera possible hori.

Zergatic ez erabili auquera hobeac edo hobeagoac baldin laguntzen badute textuac izaten escuragarriago iracurleari?



Monday, January 02, 2017

Ventaja handia litzateque

Nahiz-ta ipini dudan goian titulutzat –Ventaja handia litzateque- asmoa izan dut ipinteco “Ventaja handia litzateque tzat gu euscaldunac eta ere tzat euscara” baina eretchiric titulua litzatequeela lar luzea utzi dut azquenean hortan nola bait dago. Zeren on litzateque: tzat gu euscaldunac eta ere tzat euscara hizcuntzea.

Oraicoan nahi dut hemen blogean ipini aguerian -nabarmendu cloroqui- zein comenigarri litzatequeen tzat gu euscaldunac eta ondorioz ere tzat euscara erabiltzea prepositioneac zeren indudablequi asco laguntzen luqueen eta errazten comprensionea horrec, erabilteac prepositioneac. Halan' demostratzeco horren ventajac -nire ustez ventaja handiac eta inukatuzcoac- ekarrico dut hona exemplu bat e phrasea dudana iracurri an liburua zein nabil iracurtzen interesarequin (Etxepare Aldudeko medikua ganic K. A.) hortic aterataco phrasea erabilico dut beraz' aguertzeco ventajac dakarzenac mechanismo prepositivoac. Hau ondocoa da, ba, iracurtzen dudana an hori liburua (berrehun eta laurhamarta hiru or., 243 or.)
Orbigny-ren katastrofismoa asko urrundu zen Cuvier-enetik, eta izan ere, ematen du 1849an proposatu zituen ondoz ondozko hogeita zazpi kreazioak onargaitzak direla, bai zientziaren ikuspegitik eta bai eskritura santuen berbaz berbazko interpretaziotik ere, baina, hala ere, hipotesi hori nahikoa arrakastatsu suertatu zen, halan non serioski lehiatu baitzen zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistekin.
Ikus zagun azquen zatia lehenic nola textuan dagoen eta guero sarturic prepositionea
  • … , halan non serioski lehiatu baitzen zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistekin.
  • … , halan non serioski lehiatu baitzen kin zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistak.
Non phrasea honan gueratzen litzatequeen bere osotasunean
Orbigny-ren katastrofismoa asko urrundu zen Cuvier-enetik, eta izan ere, ematen du 1849an proposatu zituen ondoz ondozko hogeita zazpi kreazioak onargaitzak direla, bai zientziaren ikuspegitik eta bai eskritura santuen berbaz berbazko interpretaziotik ere, baina, hala ere, hipotesi hori nahikoa arrakastatsu suertatu zen, halan non serioski lehiatu baitzen kin zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistak.
Iruditzen zait ze 2. auquerea da indudablequi eta irrefutablequi arguiagoa tzat edozein iracurle ezi lehenengoa. Halan nahi nuque nic ekarri euscal plazara zein galantqui ona litzatequeen erabiltzea prepositioneac amorez aisago ulertu mezuac. Prefosta erabiliric horiec prepositioneac nahi luenac gaberic derrigortu edo ere obligatu nehor (kin manu explicitoac edo implicitoac) erabiltera horiec direlaco prepositioneac (edo postpositione aurreratuac; edo prepositione ex nihilo sortuac baina mesedegarriac). Soil nator intentionearequin ekarri plaza publicora ventaja horrec lekarqueen mesedea.

Tuesday, December 27, 2016

Ba da edo ez da hobea informativoqui?

Nola galdetzea norbere buruari ez den gauzaric tcharrenetarico bat batzutan pensatzen dut ze nic pensatu edo ikusi ohi darodana ez dela xuxen-xuxenqui nola nic causitzen edo interpretatzen dudana eta izan ahal dela soil duela -horrec puntuac- nic emaiten daucodan importantzia baina eguiaz -socialqui- ez duela hain munta handiric. Halan da ze, casuraco, orai ipinico ditudan bi titularrac othe dute elkarren ganic hain differentzia handiric redactaturic modu batera edo bestera? Hemen bi auqueraoc:
  • Manu Azkaratek Polizia frantsesak emandako "tratu txarra" salatu du
eta orai horren variante alternativoa
  • Manu Azkaratek salatu du Polizia frantsesak emandako "tratu txarra"
Zelaco transcendentzia informativoa edo differentzia othe du titular batac edo besteac?, othe da importantea eta ona eguitea honaco commentarioac? Ala dago differentzia intranscendentea redactaturic titularra era batera zein bestera? NIc nihaur bai ikusten dut ze bigarren auquerea da hobea tzat iracurlea eta aitzitic lehenengoa zeina izanic ere ulertzeco moducoa da claroqui gutiago ona ezi 2.a.


Tuesday, December 20, 2016

Behar balitz ere inventatu zerbait ex nihilo

Oraico blogeraco ideia ethorri zait nagoelaric iracurtzen academico Ibon Sarasolaren liburua titulatzen Bitakora kaiera zeren han aguertzen den aiphuan (or. ehun eta laurhamarta zortzi, 148) ikusten da -niretzat arguiro- behintzat batzutan behar izaten direla inventatu recurso hobegarriac ex nihilo, eta berez izateac zeozer ex nihio ez duela horrec deus tcharric baldin badakar onic eta provetchuzcoric.

Esan ere noiz textu (edo structura) zail bat den motcha bethi da compontzea edo corregitzea bere zailtasun hori aisago ezi balitz textu hortaco phrasea luzea. Motchean ulertzeco aisago. Hemen doa hango textu hobetua ganic Sarasola baina nic emanic ipiniric laburrago (amorez uler dezazun lehenengo iracurraldian), zeina emanen dut baina guero azquen aldera bere osotasunean nola bait dakar Ibon Sarasolac.

Hemen forma laburtuan (or 148)
Amildegi bat sortu da ... fisikariaren, eta ... publiko arruntaren artean.
Hemen forma laburtu hortan ere sentitzen da zailtasuna (kin particula postpositivo hori ... artean) baina da aise salvableago zailtasuna ezi bere forma originalean zeina bait da luzeagoa, nola esana bait dut jada.

Bada, hemen forma original hori, zeina bait da Sarasolaren forma hobetua
Amildegi bat sortu da kalkuluaren bitartez irudimena gainditzen duen errealitate batera iristen den fisikariaren, eta ebidentzia matematikoak sentsuen intuizioaren datuak gezurtatzen ditueneko errealitate bat antzematen saiatzen den publiko arruntaren artean.
Bada goico textu hori zeina da forma hobetua (non Sarasola academicoac aurreratu duen verbua; Amildegi bat sortu da ...) izanic ere forma hobetua da oraino ere sano zaila eta sobera zaila izanic oraino inulergarria behintzat lehen iracuraldian.

Beraz, euscarac behar du solutione edo recurso on eta erraz bat irtetzeco ateca gaitz hortaric -izanic ere solutionea ex nihilo inventatua edo ez-.

Phrasesa izan liteque casuraco -eta zergatic ez?- zeozer honelatsu
Amildegi bat sortu da Aren, Bren, Cren, Dren, Fren, Gren, ..., Mren artean.
Zer solutione du honec, izanic edo ez solutionea ex nihilo occurritua? Bila dezagun solutioneac ki problema realac eta inukagatuzcoac. Solutione edo recurso possibleac ahalic lasterren, mesedez.

Thursday, December 15, 2016

Nola izquiriatu: edo rollo edo roilo edo erroilo

Iracurri bait dut interviewean e Ramon Saizarbitoria (Gara, eguena 15 abendua 2016) duela erabili rollo hitza (eta ez roilo edo ezta erroilo edo beste) eta baita reprimitu (eta ez erreprimitu; nahiz hemen Academiaren azquen hizteguiac dioen dela euscaraz erreprimitu) naiz harritu behintzat amiñi bat jaquinic gainera toleranteac izan direla behintzat berarequin, kin Ramon Saizarbitoria correctoreac noiz ez duten zuzendu "oker" horiec.  Erabilten bait du euscaraz existitzen ez diren hitzac (rollo) edo incorrectuqui (reprimitu, ez erreprimitu).

Rollo euscal hitza zeina den ethorquiz hartua tik gaztelania (nola paella, ... eta beste) da euscal hitz purua edozeinec sarri duena erabilten egunero, behintzat generatione gazteagoac. Eguin ahal litzatequeena aitzitic da ezarri gure cerebroan autocensurea (edo autozentsurea?) eta erabili ez hori hitza eraguinez orduan euscarari amputationea, amputatione lexicala (esanic eta defendituz ze rollo ez dela euscarazco hitza).

Baina denadela nola behar da izquiriatu

rollo (nola bait da), roilo, erroilo edo beste 

Edo ez al da euscal hitza? Baliteque ere, antza denez, heldu direla edo heltzen ari direla dembora toleranteagoac -haize berriac- non casu handiagoa eguiten zaion realitateari, realitate social constatableari non gainera uzten eta permititzen zaio bakoitzari maniobratzeco margen personal bat. Hala biz.

Monday, December 12, 2016

Jada hobetua guehiago hobetu; Sarasola, Elhuyar

Iracurtzen ari naizela liburu berria titulatzen Bitakora kaiera ganic academico Ibon Sarasola dut ikusi (an ehun eta laurhamarta lau eta ehun eta laurhamarta bost orrialdetan, 144, 145) duela hobetzen phrase baten redactionea ganic Elhuyar eretchiric Ibon Sarasola academicoac horri phraseari daucala asco hobetzeco zeren causitzen du phrasea lar indigeriblea -zein apreciationetan ni nator bat kin Ibon- ba, da orduan animatzen hobetzera delaco redactione hori e Elhuyar.

Hara ba lehenengo Elhuyarren textu "traquets" hori eta guero ondoren Ibon Sarasola academicoaren hobecuntzea, hara ba
Energia-analisiak suntsiketak edo galerak non gertatzen diren identifikatzea eta horiek garrantziaren arabera ordenatzea ahalbidetzen du.
[Hori da textu traquetsa edo hobegarria ganic Elhuyar]
Orai, nola erran bait  dut gorago, hobecuntzea 
Energia-analisiak ahalbidetzen du suntsiketak edo galerak non gertatzen diren identifikatzea eta horiek garrantziaren arabera ordenatzea.
[Hau Ibonen hobecuntzea respectuz goico Elhuyar-ena]
Atzitic ni oharturic Sarasola academicoa gueratu dela biderdi eta dagoela oraino guehiago hobetzeco hor ni ere animatu naiz hobetua hobetzen, izan dadin guzia -hobetuaren hobetua- iracurlearen mesedez eta pensamentua dadin curri bere ideietan fluitatez fitexago. Honan,
Energia-analisiak ahalbidetzen du identifikatzea non gertatzen diren suntsiketak edo galerak eta horiek ordenatzea garrantziaren arabera. 
[Hau Ibonen hobecuntzearen hobecuntza ganic ni] 


Thursday, December 08, 2016

Verbua aurrerago, phrasea arguiago

Esango dute ascoc ze diodana tituluan -Verbua aurrerago, phrasea arguiago- dela jada aspaldian principio jaquina. Izaten ahal da hori holan izatea behintzat theoricoqui soil zeren sarri eta lar sarri ikusten dugu verbua lar atzean jarria, horrec dakarren iluntasunarequin. Ikus hemen
Israelgo Parlamentuak Zisjordaniako kolonietan eraikitako 4.000 etxebizitza legeztatzeko proposamena onartu du lehen irakurketan. Netanyahuren Gobernuak horrela erantzun dio AEBetakoari, John Kerryk Israelgo eskuinari bakerik nahi ez izatea leporatu baitio.
Orai observa dezagun differentzia aurreraturic verbua 

... , John Kerryk leporatu baitio Israelgo eskuinari bakerik nahi ez izatea. 
edo 
... , John Kerryk leporatu baitio Israelgo eskuinari nahi ez izatea bakerik.



Thursday, December 01, 2016

Guezurraren alde prevaricatuqui; Academia, ...

Ez dago ongui ihardutea alde guezurraren edo guezurraren alde, behintzat noiz jaquinaren gainean ari garen prevaricatzen. Nola ari izaten garen ascotan, lar ascotan dihardugula ekinez ki mytho zahar falsu ez-eguiazcoac, noiz guero ondorioz dugu hartzen ontzat' berez dena tcharra eta ere falsua.

Halan exemplugarri ipinico ditut 3 exemplu emaiten dutenac eracusterat icebergaren campoco erpina.

Dudalaric ikusten edo entzuten esateraco

kontsulta, martsupial edo dispertsatu 
ordez 
consulta (edo konsulta), marsupial edo dispersatu 

Non arraio bizi dira haimbat nola ere Academia daquitelaric ziurqui ari direla contra eguiaren, eguiaren zein ahal da -nahi balitz- constatu sociologuicoqui hain erraz? Bestela datozela visitaz Euscal Herrira zembait egunez edo astez. Zergatic desconexione sociologico nabarmen hori? Othe da zilegui prevaricatzea tzat Academia bat? zeinac marcatzen ditu guero -gure edo gure ez- erreten batzuc berez jarraitu behar liratequeenac. Non da eguia eta ere ondrautasun academicoa?

Friday, November 25, 2016

Zergatic ez nola batean, halan bestean?

Dudanean iracurtzen euscaraz prensan elkarren ondoan bi hitz hauec

Sobiet eta Vietnam 

zait ethorten gogora ea zergatic ez diren biac izquiriatzen behar bezala orthographicoqui, holan

Soviet eta Vietnam 

Zer luque tcharric horrec? Othe garoaz bide okerrac okerreco bidetic, gagozelaric gainera jaquinaren gainean? Mytho funtsgabeac garoazela.