Tuesday, April 25, 2017

Hitz popular edo vulgarrac eta terminologia politicoa

Guziac ba daquigu ze ez dela berdin hitz normal popular bat (zeina erabili ohi da batzutan sarri arten populua edo herritarrac) eta bestetic hitz edo termino casuraco politicoac, edo medicoac, architechtonicoac, ...

Halan da ze ba daquigu ze galdetzen ohi dela esateraco
zelan dago zure amama?
bere buruaren jabe da? 
Zeinac esan nahi duen ea hain amama hori capaz den bere burua aurrera eramateco gaberic inoren laguntzaric, valiatzen dela bera bere baitharic soil.

Baina noiz ari garen refrendo politicoan ez da zilegui -ez da correctu baizic incorrectu- galdetzea (nola eguingo bait da laster an maitzac 7 an Lea-Artibai escualdea escutic hon Gure Esku Dago) hau galderea

Nahi dozu euskal 
estatu burujabe bateko 
herritarra izan? 

Harritzecoa ere ba da nehorc ez ikustea hor -burujabe adjectivo delacoan- incorrectotasuna. Problema bakarra dago edo behar den izquiriatu b-z edo v-z (soberano edo soverano)

Wednesday, April 12, 2017

Reflexione valiotsua eta ere haintzat hartzecoa

Dudanean iracurri reflexione ondoco hau ganic Juan Luis Fernández Gutiérrez occurritu zait on litzatequeela ekartzea blog hontara ere (consultaturic berari aurretiaz eta harturic bere on eretchia re-publica dezadan hemen nire blogean) zeren causitzen dut nic dioena hor reflexionean dela osoqui interesantea eta gogoetatu beharrecoa. Beraz, hemen bere commentarioa

Euscarac Encartationeetan aurrera eguiteco gako batzuc
naffar ikuspeguitic

Juan Luis Fernández Gutiérrez, 2017co aphirila
jlfergut@gmail.com

Cer da naffar ikuspeguia delaco hori? Eta cer da naffarrera?

Hasteco eta behin, behar dugu contuan eduqui ecen mentalitate aldaqueta
baten  aitzinean  behar  garela  cocatu.  Mentalitate  bat  hala  berria  nola  çaharra
eguia erran, ceren ez baita gauça bat erabat berria hemen llaburqui explicatuco
dudana, baina bethitico contu bat egungo gure garaira ekarria, jarraipen batean.
Alzheimerrac  jotaco  guiçartean  vici  gara  gu,  erabat  galdua  baitute
euscaldunec  memoria,  ez  baitaquite  oro  har  Statu  independent  bat  eduqui
dutenic, ezeta euscara unificatu national bat ere. Joannes Leiçarraga protestantac
hassitaco bideaz ari natzaiçue, bide bat ceinec ondoren jarraipenic ukan baitzuen
Contrarreformaco  hurrengo  mendeco  idazle  catholicoen  escutic  (Axular,
Materra,  Etcheberri  Ciburucoa,  Pouvreau…),  nola  halaber  XVIII.  mendean
(Etcheberri  Saracoa,  Xurio,  Haraneder…),  XIX.ean  (Inchauspe,  Duvoisin,
Arbelbide…), XX.ean (naffar-laphurteraren bidea hautatu dutenac eta, adibidez,
Guetchoco Federico Krutwig) eta XXI. honetan ceinetan orain garen.
Bide  hori  cen,  eta  da,  inguruco  hizcunçetaco  bide  berbera.  Erran  nahi
baita,  autore  horiec  guztiec  ikussi  çuten  nola  çuten  jocatzen  ondoan  cituzten
hizcuncec eta hala jocatu çuten haiec ere, eguinez hizcunça litterario bat criterio
litterarioetan  eraiquia,  ceina  ez  den  guerthatzen  Euskaltzaindiaren  euskara
batuarequin,  eraiquia  baita  criterio  sociolingüistico  eta  politicoen  gainean,  eta
hala dute, gainera, errana eta onhartua euskara batuaren eguileec.
Autore  horiec  erabilitaco  graphia,  beraz,  inguruco  hizcuncetan  dagoena
da,  nola  halaber  lexicoa,  non  dauden  xerthatuac  naturaltassunez  euscarac,  eta
edocein  hizcunça  normalec,  beharrrezco  dituen  latinetico  eta  grecotico  hitzac.
Syntaxia ere asquea dute, librea, naturala, normala, anhitzez normalagoa euskara
batuarena baino.
2
Cer  da, hortaz, naffarrera?  Icen horixe eman  deraucogu cembaitec  orain
arteco  bide  litterario  normal  horri.  Naffarrera  da  gaur  egun  erabilcen
guenuqueen  euscal  hizcunça  unificatu  eta  jasoa  baldin  eta  Naffarroac
independent  içaiten  jarraitu  balu.  Lehen  aiphaturico  autoreac  examinatu  eta
berorienganic  jan-edaten  dugu.  Hizcunça  bera  da,  systema  bera  hortaz, haiena
eta gurea. Erran beçala, jarraipen edo continuum batean.

Eta cer da euskara batua?

Euskaltzaindiaren euskara batua, aldiz, da hizquera bat herri batena ceinec
galdu  baitu  içan  denaren  memoria,  zerotic  eraiquirico  hizqueta  moldea  da
halatan, berheciqui XX. mende hassieran sorthurico purismoaren alçotic edaten
duena,  nahiz  eta  ascoc  uste  duten  mende  horretaco  60co  hamarcadan  duela
ethorburua. Eta  eguia  da, bai, 60co hamarcadan  jaio cela  euskara  batua, baina
hizquera  horren  guibelean  edo  azpian  den  mentalitatea  da  justuqui  1900.
urthearen  inguruan  aguertu  cen  purismoarena  bethe-bethean,  berceenganic
berheizteco  gogo  hutsa,  inguruco  hizcuncen  joeretaric  berheizteco  grina
pathologicoa.
Purismo  horrec,  nahiz  eta  euscarac  purismoaren  aurrecariac  eduqui,
lothura  hersia  du  garai  hartan  sorthu  cen  aranismoarequin,  ceinen  ondorioac
gaur  egun  ere  pairatzen  ditugun.  Lothura  hersia  du,  halatan,  auquera  politico
batequin,  euscal  nationalismoarequin,  ceinac  sorthu  cenean  erabat  ahaztua
baitzuen  herri  honen  içaite  eta  iragan  naffarra  eta,  beraz,  zerotic  behar  ukan
baitzuen eraiqui cerbait berria: icen bat (Euzkadi), bandera bat (ikurriña)…
Berçalde,  Euskaltzaindiac  euscaldunengan  bethetzen  duen  rola  da  Eliça
catholicoan  Aita  Sainduac bethetzen duen  berbera, ceren  ororen  buruan, nahiz
eta  catholicismoa  gainbeheran  içan  gure  inguru  hauetan,  egungo  euscaldunac
catholicismoaren  ondorioec  joac  daude,  eta  ondorio  horietaco  bat  da  behar
ukaitea persona edo institutioneren bat adieraz dieçona batbederari certan behar
duen  sinhetsi.  Gure  casuan,  nola  behar  duen  idatzi.  Protestantismoan,  aldiz,
Bibliaren  interpretatione  librean  da  sinhesten.  Cençu  horretan,  euscara  libre
batean dugu guc sinhesten, libreagoa eci Euskaltzaindiarena bederen. Berehala
enseatuco naiz explicatzera hori luçeago adibideren batzuen bidez, baina guera
bedi  argui  honaco  ideia  hau:  Euskaltzaindiaren  batua,  funsean,  Espainiaco
communitate  autonomo  triprovincial  bateco  hizquera  coofficiala  baino  ez  da,
nehondic nehora ecein ere euscal hizcunça statal bat.
3
(Eta  guero  eta  hegoaldecoago  ari  da  bilhacatzen  euskara  batua,  nola
nabarmencen  duen,  adibidez,  Jean-Louis  Davantec  Berria-n  eguin  deraucoten
elkarrizqueta batean aurthengo marchoaren 25ean.)
Nolanahi  ere  den,  suppletorioqui  euskara  batua  ere  onharcen  dugu  guc,
baina euskara batuan benetan erabilcen den guztia, ceren affirmatzen ahal dugu
ecen  batuaren  erdia  ez  dela  nehoiz  erabilcen,  ez  baita  secula  erabilia  içan  ez
ahoz ez idatziz.
Eguinez  guero  Interneten  bilhaqueta  bat  EHUco  Euskal  Klasikoen
Corpusean (EKC), ikussico guenuque, adibidez, ez dela secula erabili euscaraz
zeniezadake  adizquia.  Berdin  guerthatzen  da  hauequin  ere:  zeniezaioke,
zeniezaguke  eta  zeniezaieke.  Cergatic?  Asmatuac  direlacotz.  Eta  berce
haimberce.
Euskara batuac badu parte bat ona, ceina den eguiatan valiatzen dena, eta
parte on hori sarcen da traditione litterarioaren barruan, naffarreran beraz. Baina
euskara  batuaren  berce  erdia  asmatua  da,  eta  hizteguietan  eta  analogiaz
atherataco aditz paradigmetan baino ez da aguercen.
Lexicoaz  denaz  beçaimbatean,  Xabier  Amuriza  batec  aldarricatu  du
euskara  batuari  falta  çaizquiola  20.000  hitz  commun,  hitz  international  (ene
ustez,  40.000  içan  litezque  perfectuqui).  Horietaco  asco,  nola  dioen  Kepa
Altonagac  Back  to  Leizarraga  bere  liburuan,  adjectivo  referencialac  dira.
Erraiteraco,  nola  adieraci  batuan  lunar  hitza?  Altonagarena  berarena  da
adibidea.
Ez  dago  moduric,  ihesbide  bat  erabilcen  ez  badugu  behinic  behin:
emplegatzea  ilargiko,  ilargiaren,  ilargi-…  beçalaco ihesbideac substantivoaren
aitzinetic.  Anglesdunec,  ordea,  araçoric  ez  daducate  luna/lunar  bicotea  honela
adieraztecotz:  moon/lunar.  Euscaran,  euscara  'officialean'  aleguia,  cerengatic
dugu debecatua valiabide hau?
Syntaxiari  doaquionez, naffarreran honelaco erranaldi bat erabat naturala
da:
"Hori da herria non bazcalduco baitugu/dugun guero".
Euskara  batuac,  aldiz,  osso  gaizqui  du  ikussia  syntaxis  hori,  edota
debecatua,  syntaxis  bat  erabat  valiagarria  dena,  ceharo  communicativoa,  batez
4
ere  hori  ez  beçalaco  erranaldi  luce  eta  corapilatsuetan.  Bada,  euskara  batuac,
beraz, syntaxis hori ebatsi eguin deraucu. Ebatsi, bai, berez euscarac baçuelacotz
eta duelacotz, eta valiatzen delacotz ahoz halaber oraindic inguruetan non duen
indarric tchiquiena purismoac, nola den Iphar Euscal Herria, baina gauça jaquina
da  ecen  syntaxis  hori  bacela,  adibidez,  Bizcaian  eraric  naturalenean.  Gure
classicoen lanei behaco ñimiñoena emanez gara berehala jabetzen honetaz.
Bizcaico  Mañarico  Capanagac  ascotan  erabilcen  çuen  cein  relativoa,
erraite bateraco. Areago, Laçarraga, Betolaça, Añibarro eta Capanaga iracurriric,
naffar  systema  direla  ez  da  dudaric,  euscararen  mendebaldeco  aldaera  batean,
jaquina, baina logica naffarrean.
Xabier  Payá  versolariac  ere  (Altonagaren  liburuan  ere  dago  aiphua)
contatzen ditu cein saihesbide iracatsi cerauzquioten universitatean relativoac ez
erabilcecotz: punctu eta comma jarri, punctua jarri, berce erranaldi bat…
Ceinismoa erdaracadatzat içan da hartua azquen mende honetan ceinetan
euscararen guidariac içan baitira aranismoac jotaco personac. Hancaz gora jarri
deraucute gure systema orocorra cena.
Syntaxiarequin  ere  bada  berce  phenomeno  bat  examinatu  beharrecoa:
aditzaren  cocapena  erranaldian. Ceharo  ikertua  du  punctu  hau Bittor  Hidalgoc
bere  lanetan  (Hitzen  ordena  euskaraz  icemburuco  doctoretza  thesian  eta
Hurbiltze bat euskal hitz-ordenaren tradizioari  iceneco articuluan) eta maisuqui
du eracusten nolaco cambiamendua guerthatu den alhor honetan 1900. urthetic
hona.  Noiz eta data hori arteco autoreec guehienetan aditza erranaldi nagussien
aitzinalde  batean  edo  cocatzen  duten,  data  horretatic  aitzina  alderanciz
guerthatzen  da,  eta  gaur  egungo  prosa  standardean  casuric  guehienetan
erranaldien guibelalde batean doa aditza.
Eçagutzen  ditugun  aho  minçaira  guztien  moldeetaric  ere  urruncen  da,
Hidalgoren erranetan, gaur egungo prosa standard hori, hiztunac janciac içan ala
ez içan.
Eta  erran  gabe  doa  ecen  aho  molde  guztiac  ez  direla  batere  aldencen,
Hidalgoren erranetan berriz, joera principaletaric cein eracutsi baitituzte idazle
classicoec hitzac erranaldian ordenatzecotz.
5
Viciqui  adierazgarriac  dira  Hidalgoren  elhe  hauec  bere  gordinean,
aiphaturico  articulutic  atheraiac:  “Euskaraz  ez  da  inoiz,  ez  idatzi,  ez  hitzegin,
gaur egun idazten den hitz orden moldean”.
Azcuerengan  du  cocatzen  Hidalgoc  euscararen  hitz  ordena  berriaren
legueen jaiotza. Aithor dieçogun guc Altuberi ere honetan duen erançuquiçuna.
Azquen  batean,  dena  cocatzen  ahal  da  Arana-Azcue-Altube  triadaren
eraguimpean.
Orain arte adieracirico guztiac egundoco oztopoac ekarcen ohi derauzquio
hiztunari  edota idazleari normaltassunez euscaraz  aritzecotz, eta nago horretan
behar  dela  ediren,  hain  çucen,  euscararen  erabileraren  goititze  eçaren
raçoinetaco bat. Hizcunçaren  eçagutzac  aitzina eguiten badu  ere  (Hego  Euscal
Herrian bederen), erabilerac seguitzen baitu maila berean.
Solutioneac?
Ez  daquit,  baina  iduri  du  hassi  dela  cerbait  muguitzen  euskara  batuaren
barrutic,  edo  cembait  sectoretan  behinçat,  Ibon  Sarasola  batec  erraiten  baitu
azquenaldian  berriz  hassi  behar  liçatequeela  cein  relativoa  erabilcen.  Gogora
deçagun,  bide  batez,  ecen  Sarasolac  aiphatzen  duela  Bitakora  kaiera  bere
liburuan Koldo Mitxelenac ez çuela nehoiz ere erabili  cein  relativo hori, ceina
erranguratsua den osso.
Halaz ere, osso muguimendu tiquiac dira, eta ez dute, gainera, nehondic
nehora kordocarazten euskara batuaren içaite edota existencia bera.

Eta  honec  guztiac  cer  cerikussi  du  Encartationeetan  euscarac  vici
duen egoerarequin? 


Deus  baino  lehen,  erran  gabe  doa  ecen  hemen  botaco  ditudanec,
encartauençat  ez  ecic, valio dutela  berce  lurraldeetaco  biztanleençat  ere, baina
osso  gogoan  daducat  Encartationeetaco  situationea, non  ez  den  jada  aspalditic
jathorrizco euscaradunic eta, halaber, parte batean ez daquigun euscara nehoiz
minçatu den.
Ukan  ditut  baita  ere  gogoan  berce  eremu  gaur  erdaldunduac  direnac:
Orbaibar, Arabaco Mendialdea, Estellerria...
Guc traditionea gueureganatu dugu, traditionean integratu eta pulumpatu
gara, eta diogu ecen  naffarrerari dagozquiola hizqueta maila guztiac euscararen,
6
eta ez bakarric gorena, ecen orobat ahozco, beheco, erdico... hizquetac ere ecin
uler daitezque euskara batuari soilic behatuz, ceren, adibidez, ahozco jardunean
çailagoa içaiten baitzaio purismoari dena controlpean ukaitea (gogora ditzagun
Hidalgorenac), eta herriari escapatzen çaio ethengabe eta nahi gabe jardun naffar
normal,  natural  eta  traditionezcoa,  nahiz  eta  sarri  ascotan  enseatzen  den
autocensuratzera,  guiçartean  çabaldua  den  purismo  batuistaren  culpaz,  jardun
hori  cein  berez  eta  naturalqui  atheratzen  baitzaio.  Naffarrerac,  hortacotz,
euscararen spacio guztiac occupatzen ditu, baita batuaren parte hori cein benetan
erabilcen den, erdi hori.
Sinhetsia  naducaçue  ecen  Euskaltzaindiaren  batuac  dagoeneco  emana
duela emaiten ahal çuen guztia. Batuarequin bakarric ez goaz nehora ere.
Hortacotz,  euscarac  Encartationeetan  badu  ethorquiçunic,  baina
Euskaltzaindiaz campo.
Cer eguiten ahal da? Nola ascatu purismotic? Nola ahal dira euscaldundu
Encartationeac  eta  berce  lurralde  erdaldun  edo  erdaldunduac?  Nola  aritu
euscaraz normaltassunez, naturaltassunez eta libertatez?
Galderetan dago justuqui erançuna.
Behar gara lehenic eta behin aranismoac bulçaturico purismotic aldendu,
paradigma aranistatic ihes eguin behar dugu.
Eguinico lana behar çaio esquertu Euskaltzaindiari, hori erran gabe doa,
lan cinez handia eguin baitu, eta aprobetcha deçagun eguinico on guztia, baina
thenorea da deseguin dadinçat eta herriari utz dieçonçat, eta oroz gain idazle et a
prosalariei, lekua. Ez dugu jada behar guidariric nola protestantec ere ez duten
behar.
Gu persona libre eta helduac gara, naffar libreac, guri dagoquigu euscara
examinatzea, gutarico bakoitzari, lan hori gueure gain dago.
Encartationeetan  egoquia  da  ene  ustez  mendebaldeco  traditionea
aranismoa  aguertu  baino  lehen,  Encartationeac  euscalduncecotz  hain  çucen.
Idazle  batzuc  aiphatu  ditut  jada  ceinec  scribatu  baitzuten  mendebaldeco
euscaran eta, conscientqui ala ez, logica naffarraren pean. Bada, eredu hori  bera
da  egoquiena  Encartationeetan, eta  has  gaitecen  behingoz  euscara  libre  batean
7
hitz  eguiten  eta  idazten,  naffar  libre  anço.  Syntaxis  libre  batean,  lexico
internationala gueureganatuz, hizcunçari behar duen thornua emanez.
Hor baicic ez dut ikusten bidea edo modu egoqui bakarra Encartationeetan
edo  anceco  lurralde  erdaldundu  batean  euscarac  aurrera  eguin  deçançat:
traditionea berriz harcean, azquen mende honetaco aranismotic aldenduta.
Ceren  traditionean  edireiten  baitira  gure  pensamendua  expressatzeco
molde precisoac, syntaxis hala cehatz nola libre batean, eta aditz forma egoquiz.
Valia  gaitecen  traditionean  existencia  duten  forma  litterario  guztiez  eta,  behar
içanez guero, sor ditzagun forma litterario berriac librequi, ceren ororen buruan
hizcunçac jolastecotz baitira.
Honen  beharra  Gabriel  Arestic  ere  ikussi  çuen,  eta  hala  adieraci
elkarrizquetaren  batean,  eta  systema  classico,  neoclassico  edo  naffar  honetara
idatzi obraric.
Berceric ez gaurcoz.
Gora Naffarroa eta gora naffarrera!
Ikus deçala hau dena Leiçarragaren Jaincoac!

Thursday, March 30, 2017

Gombitea ethor daitezen euscaldunen artera

Noiz iracurri bait dut ze euscal idazle famatu batec duela izquiriatu

errutina 

otu zait luzatzea berari (eta berdin beste nornahiri) gombitea ethor daiten / daitezen aldicada bateraco behintzat visitaz euscaldunen artera, izan ez dadin izan differentzia hain brutala inter euscara real sociala eta berec darabilten varietate camuflatu hori. Zein Euscal Herritan bizi othe dira horiec? Ez al du esaten euscaldun oroc 

rutina

Zein Euscal Herrico partean edo comarcan esan ohi da errutina?

Friday, March 17, 2017

Atzecoz aurrera

Dugu iracurtzen (Gara, lehen orrian, 17 martchoa 2017)
  • 104.000 euroak Sareri itzultzea errefusatu du auzitegiak
hori goico titulua ipini ahal da ere atzecoz aurrera honan
  • Auzitegiak errefusatu du itzultzea Saseri 104.000 euroak 

Nahiz-ta batzutan eguin ahal dira zembait gauza (nola eman informationea, ...) atzecoz aurrera normalean eta efficienteago eman ohi da aurrecoz atzera, nola esateraco etapa cyclista bateco cyclisten listea, tik lehenengoa sartu dena helmugan lehenic haric azquen cyclistea azquenean.

Friday, March 03, 2017

Tentuzago redactatu gogoan izanic iracurlea

Ez da tcharra izaten gogoan izatea iracurlea noiz behar dugun zerbait redactatu, edozein delaric darabilgun hizcuntza baina esango nuque hareago oraino noiz dugun redactatzen euscaraz.

Zeren dudanean iracurtzen hau (gaur8, 22 or, Amagoia Mujika)

"Krimenaren historiak gure gure gizartearen kultura, zibilizazio eta heltze prozesuak ulertzen laguntzen digu"

zait ethorten gogora hobe eta aisago litzatequeela tzat iracurlea redactatu izan balitz holan

"Krimenaren historiak laguntzen digu ulertzen gure gizartearen kultura, zibilizazio eta heltze prozesuak"

edo ere

"Krimenaren historiak laguntzen digu ulertzen prozesuak ... "

Azquen auquera hau ez daquit ongui nola osoatu zeren ez dut ulertzen osoqui mezua bere globalitatean. 

Friday, February 24, 2017

vegano / begano

Noiz iracurri dut prensan euscaraz egunoquin

begano (eta ez, vegano

joan naiz curiositatez Academiaren hiztegui berrira (2016 udazquena) ikusteco zelan dathorren hitz moderno hori (behintzat moderno relativoqui) baina hasi naizelaric topatzen othe zethorren nola begano (ezaguturic gure egungo planteamentuco "percal cultural" zabala) baina ez dut aurquitu hizteguian leku hortan eta ondoren ikusi dut porsiacaso nola vegano baina hemen ere deus ez. Ikusi dudana da dathorrela begetariano, zeinac ez du zentzu cultural handiric niretzat. Berba (edo verba) batean galdetu zergatic dago holaco "gorroto" illogico, irrational eta aldrevestetsua contra v letrea an gure mundu culturala eta an ere Academia, batez ere an berba international modernoac?

Zer tcharric lekarquioque vegano hitzac euscarari? Ez al litzateque irequiera cultural on baten hasierea? Ez al dugu behar panorama cultural coherenteagoa, rationalagoa?

Friday, February 17, 2017

Autismoric ez omen dago euscara izquiriatuan

Lehenbiziric esan ze harturic basetzat ze hizteguiac -hitzac dathozenac hizteguian- dira edo izan behar dute hitzac hartuac ti hain delaco hizcuntza preexistentea izanic beraz hitzoc rebotatuac hizcuntza delacotic hizteguira edo altchatuac, jasoac.

Izanic principio hori -zein niretzat da indiscutiblea (norc uka lezaque?)- izanic hori principioa gogoan egon naiz conversatzen (edo haguian discutitzen) ze euscaraz dago autismo handia noiz harturic
ritinitis (edo rhitinitis) 
hitza exemplutzat esaten den ze euscaraz dela
errinitis

Hori defendatzea
-errinitis vs rinitis edo rhinitis
da claroqui autismo handia, edozeinec ere defenditzen duela hori zeren euscaraz, euscara realean ez da hola erabiltzen evidentequi eta comprobablequi. Halan ere aiphatu ahal ditugu haimbat hitz guehiago ti lista luzea esateraco:
ruby, raqueta, ridiculo, ... consensu, distorsionatu, insulina, ... 

Zeren bat da esatea nola den hitz bat euscaraz eta besteric esatea nola behar luqueen izan zeren esateraco euscaraz esaten da 100%ean rifle eta ez errifle (hitz guziec ez daroe eraiquiera hypothetico bera realitatean dependitzen dela factore diverso batzutatic).

Hizteguiec behar luquete -behintzat generalean- reflexatu societateco realitatea. Beraz, autismoa indudablequi. Ala ez? Non dugu zentuza eta ondrautasun intelectuala?

Sunday, January 22, 2017

Ba al da differentzia quantitativoric?

  • Txina Obama faltan botatzen hasia da
ba liteque ze noiz izquiriatu duen hori titularra hain autoreac (Gara, domequea 22 urtarrila 2017, 29 or) ez ohartzea daucan difficultateaz iracurlea gan zeren berac aurretiaz daqui zer nahi duen expresatu. Baliteque, baina ba du difficultateric zeren reiracurri behar izan dut (behintzat nic) jaquiteco zer nahi duen esan. Nic beste modu hontara redactatuco nuqueen
  • Txina hasia da faltan botatzen Obama
Ba al dute bi titular horiec differentzia informativo quantitativoric?

Tuesday, January 10, 2017

Textu complicatuxeac, mesedez, errazago

Esan gaberic ere guziac ba daquigu ze mezuac ba direla simpleac edo ere complicatuxeagoac eta azquen hauec direla zailagoac ez soil redactatzeco baizic ere iracurtzeco.

Dugularic iracurtzen (Gara, martitzena 10 urtarrila 2017, 40 or) ondoco textua zait iruditzen dela sobera difficil eta behar litzatequela redactatu simpleago, asequibleago tzat iracurle general ordinarioa. Hara,

Orain arte, hipotesi guztien artean (buruz formationea e ilargia) batek agindu du: 
  • billar kosmiko baten jokoan, Marteren tamainako planetoide baten eta Lurraren arteko talkak eragindako kataklismoak sorturiko materialetatik jaio zela Ilargia; ... 

Ezin al da redactatu hori aisago? Ez al da redactatua lar difficil?

Sunday, January 08, 2017

Gaberic ihes eguin tik auquera hobea

Iracurriric hau titularra (7k, 16 or, 8 urtarrila 2017) eta eretchiric dela ez-asqui pasablea ulertu ahal izateco

Korrika, atzean utzi nahi duten errealitatetik ihesi 
occuritu zait behar dela, litzatequeela eguin zeozer hobetzeco (ez corregitzeco zeren ez bait da incorrectua baina bai guti ona redactionea) informativoqui hori mezua, bethi ere partituric premisa hortatic ezen ez dela goico mezua asqui aisa ulergarria. Hemen ba auquera possible bat

Korrika, ihesi tik realitatea zein nahi den utzi atzean 

Ni nago total convencitua ze bata da asco errazagoa ulertzen ezi bestea. Izanic gainera textua ganic Jocelyne Zablit iruditzen zait ze originala, zein seguruenez da emana inglesez, dago hurbilago tik 2. auquera possible hori.

Zergatic ez erabili auquera hobeac edo hobeagoac baldin laguntzen badute textuac izaten escuragarriago iracurleari?



Monday, January 02, 2017

Ventaja handia litzateque

Nahiz-ta ipini dudan goian titulutzat –Ventaja handia litzateque- asmoa izan dut ipinteco “Ventaja handia litzateque tzat gu euscaldunac eta ere tzat euscara” baina eretchiric titulua litzatequeela lar luzea utzi dut azquenean hortan nola bait dago. Zeren on litzateque: tzat gu euscaldunac eta ere tzat euscara hizcuntzea.

Oraicoan nahi dut hemen blogean ipini aguerian -nabarmendu cloroqui- zein comenigarri litzatequeen tzat gu euscaldunac eta ondorioz ere tzat euscara erabiltzea prepositioneac zeren indudablequi asco laguntzen luqueen eta errazten comprensionea horrec, erabilteac prepositioneac. Halan' demostratzeco horren ventajac -nire ustez ventaja handiac eta inukatuzcoac- ekarrico dut hona exemplu bat e phrasea dudana iracurri an liburua zein nabil iracurtzen interesarequin (Etxepare Aldudeko medikua ganic K. A.) hortic aterataco phrasea erabilico dut beraz' aguertzeco ventajac dakarzenac mechanismo prepositivoac. Hau ondocoa da, ba, iracurtzen dudana an hori liburua (berrehun eta laurhamarta hiru or., 243 or.)
Orbigny-ren katastrofismoa asko urrundu zen Cuvier-enetik, eta izan ere, ematen du 1849an proposatu zituen ondoz ondozko hogeita zazpi kreazioak onargaitzak direla, bai zientziaren ikuspegitik eta bai eskritura santuen berbaz berbazko interpretaziotik ere, baina, hala ere, hipotesi hori nahikoa arrakastatsu suertatu zen, halan non serioski lehiatu baitzen zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistekin.
Ikus zagun azquen zatia lehenic nola textuan dagoen eta guero sarturic prepositionea
  • … , halan non serioski lehiatu baitzen zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistekin.
  • … , halan non serioski lehiatu baitzen kin zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistak.
Non phrasea honan gueratzen litzatequeen bere osotasunean
Orbigny-ren katastrofismoa asko urrundu zen Cuvier-enetik, eta izan ere, ematen du 1849an proposatu zituen ondoz ondozko hogeita zazpi kreazioak onargaitzak direla, bai zientziaren ikuspegitik eta bai eskritura santuen berbaz berbazko interpretaziotik ere, baina, hala ere, hipotesi hori nahikoa arrakastatsu suertatu zen, halan non serioski lehiatu baitzen kin zenbait zeintzilarik defendaturiko azalpen eboluzionistak.
Iruditzen zait ze 2. auquerea da indudablequi eta irrefutablequi arguiagoa tzat edozein iracurle ezi lehenengoa. Halan nahi nuque nic ekarri euscal plazara zein galantqui ona litzatequeen erabiltzea prepositioneac amorez aisago ulertu mezuac. Prefosta erabiliric horiec prepositioneac nahi luenac gaberic derrigortu edo ere obligatu nehor (kin manu explicitoac edo implicitoac) erabiltera horiec direlaco prepositioneac (edo postpositione aurreratuac; edo prepositione ex nihilo sortuac baina mesedegarriac). Soil nator intentionearequin ekarri plaza publicora ventaja horrec lekarqueen mesedea.

Tuesday, December 27, 2016

Ba da edo ez da hobea informativoqui?

Nola galdetzea norbere buruari ez den gauzaric tcharrenetarico bat batzutan pensatzen dut ze nic pensatu edo ikusi ohi darodana ez dela xuxen-xuxenqui nola nic causitzen edo interpretatzen dudana eta izan ahal dela soil duela -horrec puntuac- nic emaiten daucodan importantzia baina eguiaz -socialqui- ez duela hain munta handiric. Halan da ze, casuraco, orai ipinico ditudan bi titularrac othe dute elkarren ganic hain differentzia handiric redactaturic modu batera edo bestera? Hemen bi auqueraoc:
  • Manu Azkaratek Polizia frantsesak emandako "tratu txarra" salatu du
eta orai horren variante alternativoa
  • Manu Azkaratek salatu du Polizia frantsesak emandako "tratu txarra"
Zelaco transcendentzia informativoa edo differentzia othe du titular batac edo besteac?, othe da importantea eta ona eguitea honaco commentarioac? Ala dago differentzia intranscendentea redactaturic titularra era batera zein bestera? NIc nihaur bai ikusten dut ze bigarren auquerea da hobea tzat iracurlea eta aitzitic lehenengoa zeina izanic ere ulertzeco moducoa da claroqui gutiago ona ezi 2.a.


Tuesday, December 20, 2016

Behar balitz ere inventatu zerbait ex nihilo

Oraico blogeraco ideia ethorri zait nagoelaric iracurtzen academico Ibon Sarasolaren liburua titulatzen Bitakora kaiera zeren han aguertzen den aiphuan (or. ehun eta laurhamarta zortzi, 148) ikusten da -niretzat arguiro- behintzat batzutan behar izaten direla inventatu recurso hobegarriac ex nihilo, eta berez izateac zeozer ex nihio ez duela horrec deus tcharric baldin badakar onic eta provetchuzcoric.

Esan ere noiz textu (edo structura) zail bat den motcha bethi da compontzea edo corregitzea bere zailtasun hori aisago ezi balitz textu hortaco phrasea luzea. Motchean ulertzeco aisago. Hemen doa hango textu hobetua ganic Sarasola baina nic emanic ipiniric laburrago (amorez uler dezazun lehenengo iracurraldian), zeina emanen dut baina guero azquen aldera bere osotasunean nola bait dakar Ibon Sarasolac.

Hemen forma laburtuan (or 148)
Amildegi bat sortu da ... fisikariaren, eta ... publiko arruntaren artean.
Hemen forma laburtu hortan ere sentitzen da zailtasuna (kin particula postpositivo hori ... artean) baina da aise salvableago zailtasuna ezi bere forma originalean zeina bait da luzeagoa, nola esana bait dut jada.

Bada, hemen forma original hori, zeina bait da Sarasolaren forma hobetua
Amildegi bat sortu da kalkuluaren bitartez irudimena gainditzen duen errealitate batera iristen den fisikariaren, eta ebidentzia matematikoak sentsuen intuizioaren datuak gezurtatzen ditueneko errealitate bat antzematen saiatzen den publiko arruntaren artean.
Bada goico textu hori zeina da forma hobetua (non Sarasola academicoac aurreratu duen verbua; Amildegi bat sortu da ...) izanic ere forma hobetua da oraino ere sano zaila eta sobera zaila izanic oraino inulergarria behintzat lehen iracuraldian.

Beraz, euscarac behar du solutione edo recurso on eta erraz bat irtetzeco ateca gaitz hortaric -izanic ere solutionea ex nihilo inventatua edo ez-.

Phrasesa izan liteque casuraco -eta zergatic ez?- zeozer honelatsu
Amildegi bat sortu da Aren, Bren, Cren, Dren, Fren, Gren, ..., Mren artean.
Zer solutione du honec, izanic edo ez solutionea ex nihilo occurritua? Bila dezagun solutioneac ki problema realac eta inukagatuzcoac. Solutione edo recurso possibleac ahalic lasterren, mesedez.

Thursday, December 15, 2016

Nola izquiriatu: edo rollo edo roilo edo erroilo

Iracurri bait dut interviewean e Ramon Saizarbitoria (Gara, eguena 15 abendua 2016) duela erabili rollo hitza (eta ez roilo edo ezta erroilo edo beste) eta baita reprimitu (eta ez erreprimitu; nahiz hemen Academiaren azquen hizteguiac dioen dela euscaraz erreprimitu) naiz harritu behintzat amiñi bat jaquinic gainera toleranteac izan direla behintzat berarequin, kin Ramon Saizarbitoria correctoreac noiz ez duten zuzendu "oker" horiec.  Erabilten bait du euscaraz existitzen ez diren hitzac (rollo) edo incorrectuqui (reprimitu, ez erreprimitu).

Rollo euscal hitza zeina den ethorquiz hartua tik gaztelania (nola paella, ... eta beste) da euscal hitz purua edozeinec sarri duena erabilten egunero, behintzat generatione gazteagoac. Eguin ahal litzatequeena aitzitic da ezarri gure cerebroan autocensurea (edo autozentsurea?) eta erabili ez hori hitza eraguinez orduan euscarari amputationea, amputatione lexicala (esanic eta defendituz ze rollo ez dela euscarazco hitza).

Baina denadela nola behar da izquiriatu

rollo (nola bait da), roilo, erroilo edo beste 

Edo ez al da euscal hitza? Baliteque ere, antza denez, heldu direla edo heltzen ari direla dembora toleranteagoac -haize berriac- non casu handiagoa eguiten zaion realitateari, realitate social constatableari non gainera uzten eta permititzen zaio bakoitzari maniobratzeco margen personal bat. Hala biz.

Monday, December 12, 2016

Jada hobetua guehiago hobetu; Sarasola, Elhuyar

Iracurtzen ari naizela liburu berria titulatzen Bitakora kaiera ganic academico Ibon Sarasola dut ikusi (an ehun eta laurhamarta lau eta ehun eta laurhamarta bost orrialdetan, 144, 145) duela hobetzen phrase baten redactionea ganic Elhuyar eretchiric Ibon Sarasola academicoac horri phraseari daucala asco hobetzeco zeren causitzen du phrasea lar indigeriblea -zein apreciationetan ni nator bat kin Ibon- ba, da orduan animatzen hobetzera delaco redactione hori e Elhuyar.

Hara ba lehenengo Elhuyarren textu "traquets" hori eta guero ondoren Ibon Sarasola academicoaren hobecuntzea, hara ba
Energia-analisiak suntsiketak edo galerak non gertatzen diren identifikatzea eta horiek garrantziaren arabera ordenatzea ahalbidetzen du.
[Hori da textu traquetsa edo hobegarria ganic Elhuyar]
Orai, nola erran bait  dut gorago, hobecuntzea 
Energia-analisiak ahalbidetzen du suntsiketak edo galerak non gertatzen diren identifikatzea eta horiek garrantziaren arabera ordenatzea.
[Hau Ibonen hobecuntzea respectuz goico Elhuyar-ena]
Atzitic ni oharturic Sarasola academicoa gueratu dela biderdi eta dagoela oraino guehiago hobetzeco hor ni ere animatu naiz hobetua hobetzen, izan dadin guzia -hobetuaren hobetua- iracurlearen mesedez eta pensamentua dadin curri bere ideietan fluitatez fitexago. Honan,
Energia-analisiak ahalbidetzen du identifikatzea non gertatzen diren suntsiketak edo galerak eta horiek ordenatzea garrantziaren arabera. 
[Hau Ibonen hobecuntzearen hobecuntza ganic ni]