Bi tropheo symboliko hon safari lexikala hon Xabier Kintana.
Xabier Kintana akademikoa alde dago hon neologismoak baldin neologismook ba dagoz ongi eta korrektuki eginak eta formatuak. Nik ikusten dut, aitzitik, arazoa hon neologismoa -hau da, purismo lexikala- nola arazoa, nola revisionismo lexikala. Neologismoen bidea, areago loturik tu lexiko zientifikoa nola da kasua hemen kin akademiko numerario Xabier Kintana, da niretzat erabili beharrekoa neologismoa soil noiz behar da, noiz beste erremediorik ez da, ezinbestean. Kontua ez da ea neologismoa dago ongi edo txarto formulatua; edo korrektua da ministrari edo ministro, edo senatari edo senadore edo senagildor… Hori litzateke basatzea lexiko osoa an revisionismoa (bere zentzu neutroan an re + vision edo zentzu visual manipulativoa non ikusten lirateke hitzak banan banan beti an desphase khroniko khronologikoa, eta baita zentzu negativoa edo persekutivo restriktivo lexikala non gogora ekartzen du horrek referentzia eginez religioari Offizio Saindua personalizatua gan aktualki ha kardinal Razinger edo Benedikto pontifizea); revisionismo kaltegarria nolanahi bi aldetatik, hain kaltegarria tik zentzu neutro desphasatua khronologikoki nola persekutivo inquisitoriala. Nahi nuke sinetsi ezen ez du behar euskarak ez Offizio Saindua eta ezta kardinal Razinger bilakagai pontifize Benedikto.
Diosku X. Kintanak exitoa izan dute euskaraz ere neologismo batzuk, esaterako bi aipatzearren argazki eta hegazkin. Bi exempluok, argazki eta hegazkin, nik ikusten ditudanak erakusten duela Kintanak nola ehiza tropheo, dira bi exemplu rakhitiko zeren batetik ez da egia dutenik oraindio behintzat exito soziala eta bestetik iragan dugu 30 urte baino gehiago horiek sartu nahian; prezio sobera karioa noiz denborarik sobera ez daukagu guk euskaldunok. Zenbat denbora -urte edo mende laurden- beharko dugu sartzeko beste hainbat eta hainbat hitz eta bakoitza? Khronoa ere arazo bat da, arazo bat dugu, Xabier. Gainera, nire ustez, printzipioz okerra eta areago desegokia da bide hori hon neologismoak, ez duena stetika kulturalik ere esango nuke eta gutiago konkordantzia kulturalik. Dirudienez ez gara konturatzen, ez garateke konturatzen zenbat puntu duen euskarak konpontzeko aurretiaz ere.
Orduan, Xabier, hobe gordetzen bazendu lotsaz tropheo lexilalok -argazki eta hegazkin- eta guziok an ahalik konkordantzia handiena (barru direla ere frankotiradoreak) lotu gaitezen eta zentra gaitezen zentroan eta tranzendentzian hon euskara.
Lekeitio, maiatza 27 barikua, 2005.
Friday, May 27, 2005
Monday, May 23, 2005
Hiztegi zeharo aktuala eta aktualizatua?
Hiztegi zeharo aktuala eta aktualizatua?
Hau hiztegia (Eskola Hiztegia, Adorez 5, udaberria 2005) dudarik ez dago ezen dela hiztegi berria, esan nahi bait da, oraintsu publikatua. Eta ikusi dut ere esaten dela buruz hiztegi publikatu berria ezen dela zeharo eguneratua, zeharo eguneratua. Ez du uzten tarterik dudarako horrek zeharo horrek, ez du zirrikiturik permititzen hak zeharo adjektivoak urruntzeko tik absolutua. Niri iruditzen zait soberazkoa eta erregalu hutsala hori aipamen laudorizkoa, “zeharo eguneratua”, eta esango dut -laburki- zergatik.
Zeren ikusi dut hiztegian ez datoz hitz aktual hauek: aktual, aktualki, aktualitate, aktualizable, aktualizagarri, aktualizante, aktualiza(tu), aktualizatio, aktualizativo, aktualizativoki, aktualizatu. Eta esaten eta galdetzen eta reesaten dut nik ezen hiztegi bat, an 2005 urtean, falta duenak horrek hitz aktualok ezin izan du aktuala eta gutiago zeharo aktuala edo eguneratua.
Ikusi eta begiratu dut ere zenbat hitz dakarren “r hutsetik” hasten direnak. Hau puntu hau begiratzea ere da “thermometro” on bat neurtzeko hiztegi berri -baina ez derrigorez moderno- baten aktualitatea eta ikusi dut zoritxarrez soil bi hitz: ramadan eta ron. Soil bi hitz dagoz dirudienez aktualki gaurko euskaran -an 3. millennioko euskaran- hasten direnak r hutsetik; hau bai despistea, raroa eta estonagarria! Ematen du datorrela hiztegia Euskal Herriko eskoletara beste planeta parallelo betetik. Hitz biok, ramadan eta ron, dirateke bakarrak daukagunak euskaraz, antza.
Pensatuz zergatik soil sartu dituzte hiztegian hoiek bi hitzak (ramadan eta ron) etortzen zait ondoko gogoetea eta hypothesia. Sartu ote dute lehenengoa, ramadan, errespetuz irekitasun religiosoa eta bestea, ron, nola preventzioz kontra alkoholismoa an generatio berri gazteak?
Ez naiz sartuko esanez ez dela lan on bat (Eskola Hiztegia, Adorez 5), baina bai diot ez dela aktuala tzat gaurko euskal sozietatea eta dela jaio sortzez desphasatua.
Lekeitio, maiatza 23 astelehena, 2005.
Hau hiztegia (Eskola Hiztegia, Adorez 5, udaberria 2005) dudarik ez dago ezen dela hiztegi berria, esan nahi bait da, oraintsu publikatua. Eta ikusi dut ere esaten dela buruz hiztegi publikatu berria ezen dela zeharo eguneratua, zeharo eguneratua. Ez du uzten tarterik dudarako horrek zeharo horrek, ez du zirrikiturik permititzen hak zeharo adjektivoak urruntzeko tik absolutua. Niri iruditzen zait soberazkoa eta erregalu hutsala hori aipamen laudorizkoa, “zeharo eguneratua”, eta esango dut -laburki- zergatik.
Zeren ikusi dut hiztegian ez datoz hitz aktual hauek: aktual, aktualki, aktualitate, aktualizable, aktualizagarri, aktualizante, aktualiza(tu), aktualizatio, aktualizativo, aktualizativoki, aktualizatu. Eta esaten eta galdetzen eta reesaten dut nik ezen hiztegi bat, an 2005 urtean, falta duenak horrek hitz aktualok ezin izan du aktuala eta gutiago zeharo aktuala edo eguneratua.
Ikusi eta begiratu dut ere zenbat hitz dakarren “r hutsetik” hasten direnak. Hau puntu hau begiratzea ere da “thermometro” on bat neurtzeko hiztegi berri -baina ez derrigorez moderno- baten aktualitatea eta ikusi dut zoritxarrez soil bi hitz: ramadan eta ron. Soil bi hitz dagoz dirudienez aktualki gaurko euskaran -an 3. millennioko euskaran- hasten direnak r hutsetik; hau bai despistea, raroa eta estonagarria! Ematen du datorrela hiztegia Euskal Herriko eskoletara beste planeta parallelo betetik. Hitz biok, ramadan eta ron, dirateke bakarrak daukagunak euskaraz, antza.
Pensatuz zergatik soil sartu dituzte hiztegian hoiek bi hitzak (ramadan eta ron) etortzen zait ondoko gogoetea eta hypothesia. Sartu ote dute lehenengoa, ramadan, errespetuz irekitasun religiosoa eta bestea, ron, nola preventzioz kontra alkoholismoa an generatio berri gazteak?
Ez naiz sartuko esanez ez dela lan on bat (Eskola Hiztegia, Adorez 5), baina bai diot ez dela aktuala tzat gaurko euskal sozietatea eta dela jaio sortzez desphasatua.
Lekeitio, maiatza 23 astelehena, 2005.
Monday, May 16, 2005
Non dagoke sakrilegioa?
Kostatu zait ulertzea titulua (Ikerkuntza publikoaren bide pribatuen kontra) an bloga hon FiloBlogia hon Ricardo Gomez, baina eraginez ahaleginari heldu naiz eta ulertu dut. Nori ez zaikeo kostatu, askori ziur. Izkiria izan baledi "Kontra bide privatuak hon ikerkuntza publikoak" ez ote litzateke errazago, anitz, anitz errezago. Non legoke orduan okerra edo batzuentzako sakrilegioa.
Lekeitio, maiatza 16 astelehena, 2005.
Lekeitio, maiatza 16 astelehena, 2005.
Tuesday, May 03, 2005
Tombolea hon nahi dutenak dirua franko eta kompromiso personala
Kontseiluak, Euskararen Kontseiluak, abian jarriko du tombola bat deitua euskal tonbola bi helbururekin -esan duen lez hak Xabier Mendiguren- batetik lortzeko dirua (nola-ere bait da edozein tombolaren helburu edo behintzat bat helburuetarik, krematistikoa) eta baita sustatzeko bakoitzaren kompromisoa buruz euskara. Bi puntu horietan, an dirua eta an kompromiso personala, uste dut nik’ ba gagozela euskaldunok aski, aski ongi, xaxatuak, nola-ere behar dugun berriz gainera gainetik kampaina berri bat buruz bermatu eta agian ere garantizatu eta konfirmatu bi puntuok, diru biltzea eta kompromiso quasi totemiko individuala.
Tombolak ba ditugu lehendik ere nahiko nire ustez: Ibilaldia, Kilometroak, Araba Euskaraz, Nafarroa Oinez, Herri Urrats, Korrika, …, eta bestetzu ere presoak, ekologistak, bizimodua aurrera ateratzea, seme-alaben estudioak, kariotze generala, … Gainera agertzen du gure Herriak kompromisoa joanik muntzoka edo saldoka tu euskal kulturako eventu horiek eta ere igorririk semeak edo ilobak tu euskal irakaskuntza, direlarik sarri haur hauek sartuak an “eremu experimentalak” non abusatzen da gain haurrak eta haurren posibilitate naturalak kin hain euskara desegoki eta indigeriblea, esaten dudala azken hau experientziaz zeren ikusi hori 30 urtean izanik maisu.
Uste dut ere, nik neure nivel eta panorama individualean, ikusirik resultatuak hon dituenak euskarak an irakaskuntzan lortzen artean 16 urteko gazteak, hau da, suspensoa -edo frakasoa-, uste dut ezen hor ba dago ere -utziko dugu esanik ere, ERE- suspenso bat duela atera euskarak, euskarak berak, hizkuntzak; ezen euskarak ere -behintzat ere- atera du suspenso, ez soil horregatio da suspensoa gan gazteak, gan irakasleak, gan inspektoreak, gan direktoreak, gan systema eskolar modeloena (A,B,D), gain diru guti, … Finean euskarak ere -ERE- atera du suspenso, an 25 urte behitzat.
Bada, heldu da momentua, ere begiratzeko ea zertan huts egin daroan euskarak, ez soil zertan huts egin izan daroen ikasleek, irakasleek, direktorek, inspektorek, systema edukativoak, asignatio ekonomiko rakhitikoak, …, baizik behar da ikusi eta analyzatu -behintzat an prespektiva thearikoan- zertan huts egiten ohi daroan ere -ERE- euskarak, hizkuntzak berak, gainera izanik “suspenso” hori edo euskararen galtzea konstante historikoa datorrena tik aspaldiko mendeak eta tik eremu geographiko historiko zabalak.
Beharko da ikusi zertan eta zenbateraino behar luke euskarak -EUSKARAK- reforma minimun batzuk, zeintzuk gabe segituko duen ziur ateratzen suspenso euskarak geroan ere. Ez dago, andere eta jaunok, basikoki tomboletan bermatzerik eta gutiago garantizatzerik etorkizuna hon euskara.
Lekeitio, maiatza 03 martitzena, 2005.
Tombolak ba ditugu lehendik ere nahiko nire ustez: Ibilaldia, Kilometroak, Araba Euskaraz, Nafarroa Oinez, Herri Urrats, Korrika, …, eta bestetzu ere presoak, ekologistak, bizimodua aurrera ateratzea, seme-alaben estudioak, kariotze generala, … Gainera agertzen du gure Herriak kompromisoa joanik muntzoka edo saldoka tu euskal kulturako eventu horiek eta ere igorririk semeak edo ilobak tu euskal irakaskuntza, direlarik sarri haur hauek sartuak an “eremu experimentalak” non abusatzen da gain haurrak eta haurren posibilitate naturalak kin hain euskara desegoki eta indigeriblea, esaten dudala azken hau experientziaz zeren ikusi hori 30 urtean izanik maisu.
Uste dut ere, nik neure nivel eta panorama individualean, ikusirik resultatuak hon dituenak euskarak an irakaskuntzan lortzen artean 16 urteko gazteak, hau da, suspensoa -edo frakasoa-, uste dut ezen hor ba dago ere -utziko dugu esanik ere, ERE- suspenso bat duela atera euskarak, euskarak berak, hizkuntzak; ezen euskarak ere -behintzat ere- atera du suspenso, ez soil horregatio da suspensoa gan gazteak, gan irakasleak, gan inspektoreak, gan direktoreak, gan systema eskolar modeloena (A,B,D), gain diru guti, … Finean euskarak ere -ERE- atera du suspenso, an 25 urte behitzat.
Bada, heldu da momentua, ere begiratzeko ea zertan huts egin daroan euskarak, ez soil zertan huts egin izan daroen ikasleek, irakasleek, direktorek, inspektorek, systema edukativoak, asignatio ekonomiko rakhitikoak, …, baizik behar da ikusi eta analyzatu -behintzat an prespektiva thearikoan- zertan huts egiten ohi daroan ere -ERE- euskarak, hizkuntzak berak, gainera izanik “suspenso” hori edo euskararen galtzea konstante historikoa datorrena tik aspaldiko mendeak eta tik eremu geographiko historiko zabalak.
Beharko da ikusi zertan eta zenbateraino behar luke euskarak -EUSKARAK- reforma minimun batzuk, zeintzuk gabe segituko duen ziur ateratzen suspenso euskarak geroan ere. Ez dago, andere eta jaunok, basikoki tomboletan bermatzerik eta gutiago garantizatzerik etorkizuna hon euskara.
Lekeitio, maiatza 03 martitzena, 2005.
Monday, May 02, 2005
Eragozpenak an systema postpositivoa (edo atzerakarga sobera handia)
Zeozer redaktatzen bada linealki edo diskursivoki edo esateko beste hitz batzuekin segmentalki baina kin kontinuitate logikoa inter sekuentziak da hori textua ulertzen errazago ezi osterantzean redaktatua. Phrase baten esaten bazait “… esperantza du, …” itxaroten egoten gara -konszienteki edo inkonszienteki- ea zertarako esperantzea daukan, baina sartzen badugu lehenago ze zertarako esperantzea daukan eta utzirik azkenerako esperantzearen zertarakoa (momentu hontan dena importanteena) diot berriz ezen tartean sartzen badugu informatioa batzutan dena ere nahiko luzea edo izanik ere laburra da geratzen etenik bezala relatioa inter esperantza du eta zertarako esperantza du.
Halaxe noiz irakurri dut , Gara (maiatza 02 astelehena 2005) an lehenengo paginea: “GARAk egindako elkarrizketa batean, Salmond-ek esan du hautesleek ordaina eskatuko diotela Blair-i engainatu eta Irakeko gerran sartzeagatik. Osteguneko hauteskundeetan Laboristen gainetik gelditzeko esperantza du, Eskoziako Gobernua 2007an eskuetatik kendu ahal izateko”. Gure exemplu hontan hor dugu “… esperantza du, … kendu ahal izateko”.
Baina hau textua litzateke redaktua gehi lineal, gehi diskursivo edo gehi segmentalki baina kin kontinuitate logikoa inter sekuentziak baldin sartu izan ez balitz tartean deus eta utzi izan balitz hori informatioa geroko, nola honelatsu “… esperantza du, kendu ahal izateko eskuetatik Eskoziako Gobernua 2007an”. Hemen, nola ikusi ahal da klarki, doaz elkarren segituan esperantza du eta kendu ahal izateko eta da irakurtzen, ulertzen errezago edo gehi erraza. Da indiskutiblea, ¿ala ez?
Lekeitio, maiatza 02 astelehena, 2005.
Halaxe noiz irakurri dut , Gara (maiatza 02 astelehena 2005) an lehenengo paginea: “GARAk egindako elkarrizketa batean, Salmond-ek esan du hautesleek ordaina eskatuko diotela Blair-i engainatu eta Irakeko gerran sartzeagatik. Osteguneko hauteskundeetan Laboristen gainetik gelditzeko esperantza du, Eskoziako Gobernua 2007an eskuetatik kendu ahal izateko”. Gure exemplu hontan hor dugu “… esperantza du, … kendu ahal izateko”.
Baina hau textua litzateke redaktua gehi lineal, gehi diskursivo edo gehi segmentalki baina kin kontinuitate logikoa inter sekuentziak baldin sartu izan ez balitz tartean deus eta utzi izan balitz hori informatioa geroko, nola honelatsu “… esperantza du, kendu ahal izateko eskuetatik Eskoziako Gobernua 2007an”. Hemen, nola ikusi ahal da klarki, doaz elkarren segituan esperantza du eta kendu ahal izateko eta da irakurtzen, ulertzen errezago edo gehi erraza. Da indiskutiblea, ¿ala ez?
Lekeitio, maiatza 02 astelehena, 2005.
Thursday, April 28, 2005
Struktura syntaktiko baten, bi possibilitate differente
Irakurri nuen an Berria (apirila 15 ostirala, 2005) ondoko titularra: Rafa Diezek dio EHAK “ahotsik gabekoen bozgoragailua” dela, eta irakurriaz batera pensatu nuen ze ematen ahal zen titularra modu gehi erraza nola-ere izango zen gehi erraza irakurtzeko eta ulertzeko tzat edozein irakurle, baina hara non biharamunean ikusten dut phrase berbera, kin berba differenteak baina strukturalki identikoa, an Gara (apirila 16 larunbata, 2005) dioela: Madrazok dio EB dela “euskal ezker fidagarri bakarra”.
Baldin komparatzen eta observatzen badugu bi phrasok (Rafa Diezek dio EHAK “ahotsik gabekoen bozgoragailua” dela eta bestetik Madrazok dio EB dela “euskal ezker fidagarri bakarra) ikusi ahalko dugu eta konkluitu ezen dira berdin edo identiko baina bat izanki ulertzen anitzez gehi erraza ezi bestea. Bata da askoz gehi diskursivoa ezi bestea.
Aipatzeko ere beste exemplu bat hara titular sobera zaila konprenitzekoa an Berria (apirila 17 igandea, 2005): Botere lehiak Mexikoko alkatearen hautagaitza harrapatu du erdian. Noiz arras errazago litzatekeen redaktaturik, esaterako, Botere lehiak erdian harrapatu du Mexikoko alkatearen hautagaitza.
Pena bat da ez pensatzea redaktore professionalak, kazetariak eta hainbatek buruz honelako gorabeherak. Ez dugu behar irakurleok, prinzipioz, mezu komplikatuagorik edo gehi kompikatuak noiz ahal da redaktatu errazago.
Lekeitio, apirila 28 barikua, 2005.
Baldin komparatzen eta observatzen badugu bi phrasok (Rafa Diezek dio EHAK “ahotsik gabekoen bozgoragailua” dela eta bestetik Madrazok dio EB dela “euskal ezker fidagarri bakarra) ikusi ahalko dugu eta konkluitu ezen dira berdin edo identiko baina bat izanki ulertzen anitzez gehi erraza ezi bestea. Bata da askoz gehi diskursivoa ezi bestea.
Aipatzeko ere beste exemplu bat hara titular sobera zaila konprenitzekoa an Berria (apirila 17 igandea, 2005): Botere lehiak Mexikoko alkatearen hautagaitza harrapatu du erdian. Noiz arras errazago litzatekeen redaktaturik, esaterako, Botere lehiak erdian harrapatu du Mexikoko alkatearen hautagaitza.
Pena bat da ez pensatzea redaktore professionalak, kazetariak eta hainbatek buruz honelako gorabeherak. Ez dugu behar irakurleok, prinzipioz, mezu komplikatuagorik edo gehi kompikatuak noiz ahal da redaktatu errazago.
Lekeitio, apirila 28 barikua, 2005.
Saturday, April 16, 2005
Anaphorikoek avisatzen dute (gaituzte) aurretiaz
Anaphorikoek avisatzen dute (gaituzte) aurretiaz
Noiz zeozer dakigun aurretiaz’ prestatzen gara hobeto ekiteko zeozer horri. Holan entzuten ohi dugu prognostikoak (pro = aurrez, gnosis = ezagutza) hon eguraldi egingo duena edo dukeena eta hartzen ditugu neurriak: guardasola, botak, bufandea, gabardinea, … edo dena delakoa, badaezpada ere.
Halantxe an hizkuntzak ere -gure kasuan an euskara- phrase batean baldin erabiltzen badugu anaphrikorik (ana = aurrez, phoro = eroan) hobeto ulertuko dugu phrasea ezi izkiriatua badago kin partikula postpositivoak (post = gero, positio = leku). ¿Nork nahi luke entzun informatioa hon eguraldia a posteriori, baldin ez bada jakiteko zer egin duen, zer egina duen eguraldiak ja, baina ez horregatio hartzeko preneurriak.
Irakurria dut. “Gerry Adamek armak lagatzeko eskatu dio Irish Republican Army-ri. Hamarkadak iraun duen prozesu politikoari esker (prozesua IRAk bere lehenengo su-etena eman aurretik hasi baitzen), bitarteko demokratikoen bidez aurrera egiteko baldintzak daudela ondorioztatu zuelako”. Nik orain ez dakidana da ea zenbatek izan duten problemarik ulertzeko phrase hori, ze ikusi behar dena da ea problema inkommunikativo horrek duen magnitude sozialik edo soil da guti batzuen problematxoa, zeren dira horiek irakurle txar eta eskasak. Nik neuk noiz irakurri nuen hori phrasea galdu nintzen ze artio azkena (…duelako) itxaron behar izan nuen jakiteko zela phrase kausal bat kin duelako hori (du + lako) baina noiz ordurako iragana zen eguraldi informativoa. Baina irakurri izan banu phrasea kin partikula anaphorikoa ez nuen beharko retroirakurri berriro phrasea, halan esaterako “Gerry Adamek armak lagatzeko eskatu dio Irish Republican Army-ri. Hamarkadak iraun duen prozesu politikoari esker (prozesua IRAk bere lehenengo su-etena eman aurretik hasi baitzen), zeren bitarteko demokratikoen bidez aurrera egiteko baldintzak daudela ondorioztatu zuen”. Ze tartean sarturiko zeren horrek aurretiaz avisatu nau eta avisatzen.
Itzulirik tu prognostikoa hon eguraldia gogoratzen dut ezen ez dugu alferrik ikusten atentzioz televisioko prognostikoak, pro + gnosiak, eta ezta ez dira berdinki alferrikoak an phraseak anaphorikoak hobeto ulertzeko, gabe textuak retroirakurri.
Lekeitio, apirila 16 zapatua, 2005.
Noiz zeozer dakigun aurretiaz’ prestatzen gara hobeto ekiteko zeozer horri. Holan entzuten ohi dugu prognostikoak (pro = aurrez, gnosis = ezagutza) hon eguraldi egingo duena edo dukeena eta hartzen ditugu neurriak: guardasola, botak, bufandea, gabardinea, … edo dena delakoa, badaezpada ere.
Halantxe an hizkuntzak ere -gure kasuan an euskara- phrase batean baldin erabiltzen badugu anaphrikorik (ana = aurrez, phoro = eroan) hobeto ulertuko dugu phrasea ezi izkiriatua badago kin partikula postpositivoak (post = gero, positio = leku). ¿Nork nahi luke entzun informatioa hon eguraldia a posteriori, baldin ez bada jakiteko zer egin duen, zer egina duen eguraldiak ja, baina ez horregatio hartzeko preneurriak.
Irakurria dut. “Gerry Adamek armak lagatzeko eskatu dio Irish Republican Army-ri. Hamarkadak iraun duen prozesu politikoari esker (prozesua IRAk bere lehenengo su-etena eman aurretik hasi baitzen), bitarteko demokratikoen bidez aurrera egiteko baldintzak daudela ondorioztatu zuelako”. Nik orain ez dakidana da ea zenbatek izan duten problemarik ulertzeko phrase hori, ze ikusi behar dena da ea problema inkommunikativo horrek duen magnitude sozialik edo soil da guti batzuen problematxoa, zeren dira horiek irakurle txar eta eskasak. Nik neuk noiz irakurri nuen hori phrasea galdu nintzen ze artio azkena (…duelako) itxaron behar izan nuen jakiteko zela phrase kausal bat kin duelako hori (du + lako) baina noiz ordurako iragana zen eguraldi informativoa. Baina irakurri izan banu phrasea kin partikula anaphorikoa ez nuen beharko retroirakurri berriro phrasea, halan esaterako “Gerry Adamek armak lagatzeko eskatu dio Irish Republican Army-ri. Hamarkadak iraun duen prozesu politikoari esker (prozesua IRAk bere lehenengo su-etena eman aurretik hasi baitzen), zeren bitarteko demokratikoen bidez aurrera egiteko baldintzak daudela ondorioztatu zuen”. Ze tartean sarturiko zeren horrek aurretiaz avisatu nau eta avisatzen.
Itzulirik tu prognostikoa hon eguraldia gogoratzen dut ezen ez dugu alferrik ikusten atentzioz televisioko prognostikoak, pro + gnosiak, eta ezta ez dira berdinki alferrikoak an phraseak anaphorikoak hobeto ulertzeko, gabe textuak retroirakurri.
Lekeitio, apirila 16 zapatua, 2005.
Thursday, April 07, 2005
Inexaktitude handia, eta gezurra barreiatu
Inexaktitude handia, eta gezurra barreiatu
Mundu zabalean noiz zerbait izkiriatua dagoen hak akademiko batek, erran nahi du, zer horrek -zein izkiriatu da- ba duela garantia minimun bat. Baina euskal munduan, noiz ari gara buruz gorabeherak hon euskara, ba dirudi ez dute valio horiek parametroak, parametroak hon garantia, aitzitik dirudi eta irudi du ezen mintzo gara gabe barrera, limite, parametro edo zeinnahi neurri edo izari prudent.
Zeren irakurtzen dut an Herria astekaria hon Baiona (martxoa 3, 2005, nº 2796) ezen dio hak J. L. Lavant akademikoak: “Esperantxa, hegoaldean, “itxaropena” deitzen da: eüskal hitz “garbia”, 1850ean lehentze agertü zena izkiribüz”. Ez dago dudarik zer dioskun h. d. “esperantza hegoaldean dela itxaropena”. Baina hori ez da hola, dioenaren hedadurea da hegoaldean % 0.00, zeren ez da erabiltzen nehon. Non dugu diogunaren izaria? Non daukagu autokritikea, autokriteka minimuna hon izkiriatzen duguna? Non daukagu jakituria minimun rekeriblea behar izaten dena zerbait affirmatzeko kin objektivitate minimun bat?
Holako inexaktitudeak -% 100 inexaktu, aipa dezatela bestela non erabiltzen da hegoaldean “itxaropena” ordez “esperantzea”- ez dute besterik lortzen salvu barreaitu gezurra populuaren artean eta zabaldu euskararen ideia mythiko falsu bat.
Lekeitio, apirila 07 eguena, 2005.
Mundu zabalean noiz zerbait izkiriatua dagoen hak akademiko batek, erran nahi du, zer horrek -zein izkiriatu da- ba duela garantia minimun bat. Baina euskal munduan, noiz ari gara buruz gorabeherak hon euskara, ba dirudi ez dute valio horiek parametroak, parametroak hon garantia, aitzitik dirudi eta irudi du ezen mintzo gara gabe barrera, limite, parametro edo zeinnahi neurri edo izari prudent.
Zeren irakurtzen dut an Herria astekaria hon Baiona (martxoa 3, 2005, nº 2796) ezen dio hak J. L. Lavant akademikoak: “Esperantxa, hegoaldean, “itxaropena” deitzen da: eüskal hitz “garbia”, 1850ean lehentze agertü zena izkiribüz”. Ez dago dudarik zer dioskun h. d. “esperantza hegoaldean dela itxaropena”. Baina hori ez da hola, dioenaren hedadurea da hegoaldean % 0.00, zeren ez da erabiltzen nehon. Non dugu diogunaren izaria? Non daukagu autokritikea, autokriteka minimuna hon izkiriatzen duguna? Non daukagu jakituria minimun rekeriblea behar izaten dena zerbait affirmatzeko kin objektivitate minimun bat?
Holako inexaktitudeak -% 100 inexaktu, aipa dezatela bestela non erabiltzen da hegoaldean “itxaropena” ordez “esperantzea”- ez dute besterik lortzen salvu barreaitu gezurra populuaren artean eta zabaldu euskararen ideia mythiko falsu bat.
Lekeitio, apirila 07 eguena, 2005.
Tuesday, April 05, 2005
Radikalismo lexikal negativoa
Euskaraz beti dago zeozer zeinarekin harritzen gara edo dauka zeozer desegoki edo bestelako, baina ez dena normala eta naturala.
Televisioan, an TV, ETB (apirila 5 asteartea 2005, 14:00h), entzun dugu nola zioen batek erdaraz "... radicalismo ..." entzuten genduala erdarazko voz originala, baina aitzitik informatzerakoan hak ETB euskaraz kin gaineko voz hon speaker euskalduna entzuna dugu "... radikaltasuna ...".
Beti ba da, beti ba dugu, kambiatu beharra zeozer zeozertan, ezin bakean utzi berbei bakean, guti bada guti baina zeozer egin behar izaten dugu, kambioskaren bat, bederen "korretio" egokitivo nniminno bat. Ezin utzi hitz international "radikalismo" hori bakean. Zeozer kambiatu behar, sikieran ere, ukitu batekin "radikaltasun" erabili. Hau gure lorra!, nola besterik ez genduke non denborea nolabait iragan!
Ez dakit zergatik ez zaien otu ETBkoei erabiltzea "erradikaltasun" edo "erradikalismo" edo eginik analysi lexikal signifikativoa "errotasun" (erro+tasun) edo "sustraitasun" (sustrai+tasun) edo holatsuko disparate nasaiak.
Noiz ikasiko dute ezen ba direla hitz international kommunak munduan. Ez dugula behar kamuflaiarik, kamuflaia lexikal egokitivorik. Behar dugu radikalismo kulturala, ez olgetan ibili kin euskara, hara eta hona bazterrak zirintzen.
Hau gure lorra!, gure lorraren handia!
Lekeitio, apirila 5 martitzena 2005.
Televisioan, an TV, ETB (apirila 5 asteartea 2005, 14:00h), entzun dugu nola zioen batek erdaraz "... radicalismo ..." entzuten genduala erdarazko voz originala, baina aitzitik informatzerakoan hak ETB euskaraz kin gaineko voz hon speaker euskalduna entzuna dugu "... radikaltasuna ...".
Beti ba da, beti ba dugu, kambiatu beharra zeozer zeozertan, ezin bakean utzi berbei bakean, guti bada guti baina zeozer egin behar izaten dugu, kambioskaren bat, bederen "korretio" egokitivo nniminno bat. Ezin utzi hitz international "radikalismo" hori bakean. Zeozer kambiatu behar, sikieran ere, ukitu batekin "radikaltasun" erabili. Hau gure lorra!, nola besterik ez genduke non denborea nolabait iragan!
Ez dakit zergatik ez zaien otu ETBkoei erabiltzea "erradikaltasun" edo "erradikalismo" edo eginik analysi lexikal signifikativoa "errotasun" (erro+tasun) edo "sustraitasun" (sustrai+tasun) edo holatsuko disparate nasaiak.
Noiz ikasiko dute ezen ba direla hitz international kommunak munduan. Ez dugula behar kamuflaiarik, kamuflaia lexikal egokitivorik. Behar dugu radikalismo kulturala, ez olgetan ibili kin euskara, hara eta hona bazterrak zirintzen.
Hau gure lorra!, gure lorraren handia!
Lekeitio, apirila 5 martitzena 2005.
Saturday, April 02, 2005
Strategiak 4 zutabe, baina falta du beste bat
Strategiak 4 zutabe, baina falta du beste bat
Irakurria dut paperean (Berria, martxoa 23 asteazkena 2005) lehenagotik artikulua titulatzen Euskararen aukerak oztopatuta Nafarroan hon Iñaki Lasa zein da arduraduna hon ildo politiko-institutionala hon Kontseilua eta izan nintzen orduan ere kin ideia erantzuteko baina pasatu zitzaidan baina hasten naiz orain izkiriatzen lehen jada pensatu nuena. Gogoan erabili nuen lehen ere neuk erantzuteko ze amaitzen du hak Iñaki Lasa artikulua kin paragrapho hau “Zinez poz handia hartuko nuke eztabaidak segida izango balu eta denon artean zerbait adosteko gauza izango bagina”. Orduan, horra doa nire apportatio possiblea esanik nik ere eta errepikaturik berriz dioena horrek paragraphoak “Zinez poz handia hartuko nuke eztabaidak segida izango balu eta denon artean zerbait adosteko gauza izango bagina”.
Esaten digu hak Iñaki Lasa ze “normalizazioak aurrera egin ezean” ez dago solutiorik tzat euskara eta gero aipatzen du lau zutabe non behar luke strategia horrek basatu eta oin hartu: 1) normalizatioa, 2) eskubide linguistikoak, 3) politika linguistiko egokia, eta 4) kompromiso personal, sozial eta politikoak. Horixe da, ba, dioenaren funtsa eta nik ikusten dut lehenengo ezen denetarik behar du euskarak aurrera egiteko edo beste berba batzuekin guti duela sendo edo ganoraz, behar du normalitatioa, eskubideak, politika, kompomisoa, zein ez da guti, hitz batean behar du denetarik euskarak.
Baina nik ikusten dut ere ahaztu da (edo zaio, edo zaie, edo zaigu) oraindio beste puntu importante, dezisivo eta transzendental bat, zein normalean ez dugu nahi izaten aipatu behintzat publikoki, eta da 5) hizkuntzaren -euskara beraren barruan- egokitzapena edo reforma linguistiko minimoak. Hau puntu azkena sartu edo ez sartu an dynamika berria hon euskara da serioa eta kondizionante arras handia. Horra labur esanik, nire eta gehiagoren ustez, falta den zubate berria non pivotatu beharko duen derrigorrez biharko euskarak.
Lekeitio, apirila 2 zapatua, 2005.
Irakurria dut paperean (Berria, martxoa 23 asteazkena 2005) lehenagotik artikulua titulatzen Euskararen aukerak oztopatuta Nafarroan hon Iñaki Lasa zein da arduraduna hon ildo politiko-institutionala hon Kontseilua eta izan nintzen orduan ere kin ideia erantzuteko baina pasatu zitzaidan baina hasten naiz orain izkiriatzen lehen jada pensatu nuena. Gogoan erabili nuen lehen ere neuk erantzuteko ze amaitzen du hak Iñaki Lasa artikulua kin paragrapho hau “Zinez poz handia hartuko nuke eztabaidak segida izango balu eta denon artean zerbait adosteko gauza izango bagina”. Orduan, horra doa nire apportatio possiblea esanik nik ere eta errepikaturik berriz dioena horrek paragraphoak “Zinez poz handia hartuko nuke eztabaidak segida izango balu eta denon artean zerbait adosteko gauza izango bagina”.
Esaten digu hak Iñaki Lasa ze “normalizazioak aurrera egin ezean” ez dago solutiorik tzat euskara eta gero aipatzen du lau zutabe non behar luke strategia horrek basatu eta oin hartu: 1) normalizatioa, 2) eskubide linguistikoak, 3) politika linguistiko egokia, eta 4) kompromiso personal, sozial eta politikoak. Horixe da, ba, dioenaren funtsa eta nik ikusten dut lehenengo ezen denetarik behar du euskarak aurrera egiteko edo beste berba batzuekin guti duela sendo edo ganoraz, behar du normalitatioa, eskubideak, politika, kompomisoa, zein ez da guti, hitz batean behar du denetarik euskarak.
Baina nik ikusten dut ere ahaztu da (edo zaio, edo zaie, edo zaigu) oraindio beste puntu importante, dezisivo eta transzendental bat, zein normalean ez dugu nahi izaten aipatu behintzat publikoki, eta da 5) hizkuntzaren -euskara beraren barruan- egokitzapena edo reforma linguistiko minimoak. Hau puntu azkena sartu edo ez sartu an dynamika berria hon euskara da serioa eta kondizionante arras handia. Horra labur esanik, nire eta gehiagoren ustez, falta den zubate berria non pivotatu beharko duen derrigorrez biharko euskarak.
Lekeitio, apirila 2 zapatua, 2005.
Friday, April 01, 2005
Nekeak hon irakurri euskaraz
An gaurko Berria egunkaria (apirila 1 ostirala, 2005) dator lehenengo paginan: "Baztango gerlaria. Soalarreko zutarrian halabarda eta armadura daukan gerlaria aurkitu dute. Gisa horretako iruditegia duen lehena da".
Hortxe dio ezen hori guzi hori aurkitu dute zutarrian, zutarri batean, baina ez dakigu -nik ez dakit- zer da zutarri. Eta baita dio ze "Gisa horretako iruditegia duen lehena da". Hortaz zutarriak dauka iruditegi bat, baina zer da iruditegi hitza, zer da iruditegi?
Gero diogu ze euskarak dauka famea -fama txarra- hon hizkuntza gaitza eta zaila; ez da horritzekoa, ez. Ote da euskara hizkuntzea hon masokistak, ote da larriago hizkuntza masokistea? Vistan dagoen lez, beste hizkuntzek ez daukate horrenbeste traba eta matraka eta behaztopo eta kalvario; beste hizkuntza askotan hartzen da gustua ere irakurtzean direlako hizkuntzetan, ez jakinik ere sobera ongi hizkuntzok.
Ondorioz, aukeran -h. d., jakinik beste hizkuntza batzuk- isilean eta disimuluan (konszienteki edo ez hainbeste) pasatzen gara logikoki eta ezizbestean beharrik eta zorionez tu hizkuntza hobe bat, tu erdara edo tu erdarak.
Hortxe dio ezen hori guzi hori aurkitu dute zutarrian, zutarri batean, baina ez dakigu -nik ez dakit- zer da zutarri. Eta baita dio ze "Gisa horretako iruditegia duen lehena da". Hortaz zutarriak dauka iruditegi bat, baina zer da iruditegi hitza, zer da iruditegi?
Gero diogu ze euskarak dauka famea -fama txarra- hon hizkuntza gaitza eta zaila; ez da horritzekoa, ez. Ote da euskara hizkuntzea hon masokistak, ote da larriago hizkuntza masokistea? Vistan dagoen lez, beste hizkuntzek ez daukate horrenbeste traba eta matraka eta behaztopo eta kalvario; beste hizkuntza askotan hartzen da gustua ere irakurtzean direlako hizkuntzetan, ez jakinik ere sobera ongi hizkuntzok.
Ondorioz, aukeran -h. d., jakinik beste hizkuntza batzuk- isilean eta disimuluan (konszienteki edo ez hainbeste) pasatzen gara logikoki eta ezizbestean beharrik eta zorionez tu hizkuntza hobe bat, tu erdara edo tu erdarak.
Wednesday, March 30, 2005
Dirudienez, nahi dukegu aurrera atera euskara
Kommunikatioak inter personak behar du izan ahal bada ona eta inkluso baita ahal bada, ahal denik onena' kommunikatio on ganorazkoa, harturik noski hau affaira hau nola beste gehientsuak gabe skrupulo extremo eta stridenteak. Kommunikatioak eta areago kommunikatio kalitatezkoak izan du importantzia handia beti, baina areago oraindio orain an mundu moderno aktual hau.
Zentzurik ez luke ze izanik aukera differenteak (bi, hiru edo gehiago) hautatzea eta hartzea aukerarik txarragoa, kommunikativoki txarragoa edo eskasagoa. Gainera izanik an bi aukera possibleak bata askoz hobea -askoz informativoki hobea- ezi bestea, ez da (edo onenean, ez litzateke) normala hartzea txarrena, bazter utzirik hobea.
Angel Lertxundik izkiriatu du an bere artikulu titulatzen Patetikoa (Berria, martxoa 30 asteazkena, 2005) phrase hau:"Ez, Vatikanoko buruaren jarduera ez da kasualitatezkoa, sufrimenduen erakusleihotik egiten ari den eutanasiaren kontrako kanpaina ondo kalkulatua baizik". Eta nahi dut nik orain kommentatu gabe aldatu deus phrasearen mezua eta zentzua baina bai aldaturik asko -sano agitz asko- kalitatea hon kommunikatioa, ezen hori phrasea da (edo onenean, litzateke) errazago mila bider izkiriaturik "Ez, Vatikanoko buruaren jarduera ez da kasualitatezkoa, baizik sufrimenduen erakusleihotik egiten ari den eutanasiaren kontrako kanpaina ondo kalkulatua".
¿Ez al du argudio guzi honek logika izpirik ezer ala ote da pathetiko hutsa? ¿Zein ote da bietan -an possibilitate syntaktiko biak- gehiago edo gutiago pathetiko (grekoz, pathos=eri, gaixo)? ¿Ala guzi honek ez al du muntarik?
Zentzurik ez luke ze izanik aukera differenteak (bi, hiru edo gehiago) hautatzea eta hartzea aukerarik txarragoa, kommunikativoki txarragoa edo eskasagoa. Gainera izanik an bi aukera possibleak bata askoz hobea -askoz informativoki hobea- ezi bestea, ez da (edo onenean, ez litzateke) normala hartzea txarrena, bazter utzirik hobea.
Angel Lertxundik izkiriatu du an bere artikulu titulatzen Patetikoa (Berria, martxoa 30 asteazkena, 2005) phrase hau:"Ez, Vatikanoko buruaren jarduera ez da kasualitatezkoa, sufrimenduen erakusleihotik egiten ari den eutanasiaren kontrako kanpaina ondo kalkulatua baizik". Eta nahi dut nik orain kommentatu gabe aldatu deus phrasearen mezua eta zentzua baina bai aldaturik asko -sano agitz asko- kalitatea hon kommunikatioa, ezen hori phrasea da (edo onenean, litzateke) errazago mila bider izkiriaturik "Ez, Vatikanoko buruaren jarduera ez da kasualitatezkoa, baizik sufrimenduen erakusleihotik egiten ari den eutanasiaren kontrako kanpaina ondo kalkulatua".
¿Ez al du argudio guzi honek logika izpirik ezer ala ote da pathetiko hutsa? ¿Zein ote da bietan -an possibilitate syntaktiko biak- gehiago edo gutiago pathetiko (grekoz, pathos=eri, gaixo)? ¿Ala guzi honek ez al du muntarik?
Saturday, March 26, 2005
Ulergarriago bai, behintzat
Photo baten azpiko oinak (ikus http://www.berria.info/hemeroteka/ikusteko.php?pdfikusi=BERRIA/y2005/m03/d20050325/p008_euskalherria.pdf ) dio (Berria, martxoa 25 ostirala 2005) "Candido Conde Pumpido Espainiako fiskal nagusia Justizia ministro Juan Fernando Lopez Aguilarrekin", baina ulertzen da hori oin hori nekozoa eta astuna, zeren "...kin" postpositio adjunktua Aguilarrekin (zein ez da deklinatioa, zeren euskaraz ez dago deklinatiorik baizik dagoz postpositio adjunktuak) dago guziaren -lerrokadaren- azken extremoan, eskuin extremoan, betetzen ez duela ...kin horrek ongi bere funtzio proprio relationala artean bi elementuak (lehenengo elementua: Candido Conde Pumpido Espainiako fiskal naguasia eta bigarren elementua: Justizia ministro Juan Fernando Aguilar).
Litzateke anitz errazago izkiriatu izan balitz "Candido Conde Pumpido Espainiako fiskal nagusia kin Justizia ministro Juan Fernando Aguilar". Errazago bada eta ulergarriago ere bai zergatik ez da erabiltzen horren antzeko rekursorik normalki eta sarri? Ala hobe da ibili mezu ilunekin euskaraz? Zer argudiatzen ahal da kontra hon phrase efektivoagoak nola "Candido Conde Pumpido Espainiako fiskal nagusia kin Justizia ministro Juan Fernando Aguilar"? Nork argudiatuko du zeozer? Argudiorik duenak argudia beza, mesedez.
Litzateke anitz errazago izkiriatu izan balitz "Candido Conde Pumpido Espainiako fiskal nagusia kin Justizia ministro Juan Fernando Aguilar". Errazago bada eta ulergarriago ere bai zergatik ez da erabiltzen horren antzeko rekursorik normalki eta sarri? Ala hobe da ibili mezu ilunekin euskaraz? Zer argudiatzen ahal da kontra hon phrase efektivoagoak nola "Candido Conde Pumpido Espainiako fiskal nagusia kin Justizia ministro Juan Fernando Aguilar"? Nork argudiatuko du zeozer? Argudiorik duenak argudia beza, mesedez.
Askotan, ez dakigu lehenbizitik gerokorik
(ERRAMUN OSA IBARLOZA Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioaren Euskaraz Bizi eta Hizkuntz Proiektua egitasmoen arduraduna da) Ikus http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1111427406
Askotan, hala nola noiz explikatu behar da an photo bat nor da hango persona bat, hasten gara "Jose Mari da dagoena ... (hartzen dugularik astia pensatzeko, ralentizaturik behar duguna esan) andre lirainaren ezkerrean".
Ez da lehendabizikotik esaten "Jose Mari andre lirainaren ezkerrean dagoena da", zeren gainera ez dakigu askotan oraindio zer eta nola esan behar dugu.
Uste dut ezen behar genduke ikasi zerbait tik reflexio hau.
Askotan, hala nola noiz explikatu behar da an photo bat nor da hango persona bat, hasten gara "Jose Mari da dagoena ... (hartzen dugularik astia pensatzeko, ralentizaturik behar duguna esan) andre lirainaren ezkerrean".
Ez da lehendabizikotik esaten "Jose Mari andre lirainaren ezkerrean dagoena da", zeren gainera ez dakigu askotan oraindio zer eta nola esan behar dugu.
Uste dut ezen behar genduke ikasi zerbait tik reflexio hau.
Friday, March 25, 2005
Ezin ulertu sinadurea ere
ERRAMUN OSA IBARLOZA (Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioaren Euskaraz Bizi eta Hizkuntz Proiektua egitasmoen arduraduna da)
Sinadurea ikusirik jakin dut ezen hak Erramun Osa Ibarlotzak izkiriatu du goiko artikulua titulatzen Batzuen aurpegia. Gehiago jakin nahirik oraindio buruz Erramun Osa Ibarlotza jakin ahal izan dut ere explikatioa hon sinadurea -azkenean, itxarorik artio azkena- ezen dela arduraduna, baina ez zeren -edo zertzuen?- arduraduna. Momentuz ez naiz sartuko buruz ezen dela arduraduna hitza hitz sobera ambiguoa, kasik esan nahi duena edozer eta baita ezerez.
¿Ote da ez dakigula redaktatzen ongi mezuak euskaraz -noiz dira apur bat luze- edo baita ote da ezen hizkuntzak -euskarak- du diffikultate handiak hortarako, tu zeregin edo rol syntaktiko minimun luzeskoak? Bai, zeozer bai, ba dago.
¿Zertarako da eta valio du irakasleak ahalegintzea eta lortzea euskararen nivel behar direnak baldin gero ikusten eta sufritzen badugu holako resultatuak, nolakoak ezin dugu ulertu sinadura bat, sinadura sinple baten explikatioa?
Sinadurea ikusirik jakin dut ezen hak Erramun Osa Ibarlotzak izkiriatu du goiko artikulua titulatzen Batzuen aurpegia. Gehiago jakin nahirik oraindio buruz Erramun Osa Ibarlotza jakin ahal izan dut ere explikatioa hon sinadurea -azkenean, itxarorik artio azkena- ezen dela arduraduna, baina ez zeren -edo zertzuen?- arduraduna. Momentuz ez naiz sartuko buruz ezen dela arduraduna hitza hitz sobera ambiguoa, kasik esan nahi duena edozer eta baita ezerez.
¿Ote da ez dakigula redaktatzen ongi mezuak euskaraz -noiz dira apur bat luze- edo baita ote da ezen hizkuntzak -euskarak- du diffikultate handiak hortarako, tu zeregin edo rol syntaktiko minimun luzeskoak? Bai, zeozer bai, ba dago.
¿Zertarako da eta valio du irakasleak ahalegintzea eta lortzea euskararen nivel behar direnak baldin gero ikusten eta sufritzen badugu holako resultatuak, nolakoak ezin dugu ulertu sinadura bat, sinadura sinple baten explikatioa?
Subscribe to:
Posts (Atom)