Thursday, September 11, 2008

Ulergarritasuna hobetzeko ekarri verbua aurrera

Lehenagokoan ere mintzatu gara textuen -euskarazko textuen- opakotasunaz edo opakotsutasunaz hemen blogean zeren graduak, nivelak eta magnituadeak izan ahal dira differenteak segmentu ulergarri hortan, tik arras total opakoa ra guti opakotsua.

Gaur (Gara, editoriala, eguena 11 iraila 2008) hasten da kin phrase hau:
  • Madrilgo Gobernuak datorren udazkenean Kongresuan aurkeztuko duen Kode Penalaren erreformak euskal preso politikoentzat errepresio-neurri gehiago biltzea proposatzeko asmoak herri honek bizi duen gatazka politikoaren konponketa arrazionalaren kontrako norabidea erakusten du.
Baina phrase hori asko hobetzen ahal da -begira ulergarritasuna- aurreratuz verbua. Hara zelan:

  • Madrilgo Gobernuak datorren udazkenean Kongresuan aurkeztuko duen Kode Penalaren erreformak euskal preso politikoentzat errepresio-neurri gehiago biltzea proposatzeko asmoak erakusten du herri honek bizi duen gatazka politikoaren konponketa arrazionalaren kontrako norabidea.
edo
  • Madrilgo Gobernuak datorren udazkenean Kongresuan aurkeztuko duen Kode Penalaren reformeak h. d. euskal preso politikoentzat represio-neurri gehiago biltzea proposatzeko asmoak erakusten du norabidea kontra herri honek bizi duen gatazka politikoaren konponketa razionala.
Antza ez dute pensatzen asko irakurleen gan estudiatu dutenak journalismoa professionalki an universitatea. Zer responsabilitate dute hontan universitateek eta fakultateek? Edozelan ere konsekuentziak geuk pagatzen ditugu, euskaldunok, irakurleok, pagatzaileok hori produktua, produktu delako professionala.



Mintzo dira ere horiek professionalok buruz

konponketa arrazionala

biana jakin behar lukete horiek delakook ze dira hiru konzeptu differente

konponketa arrazionala

eta

konponketa irrazionala

eta

konponketa razionala

Dudarik ez dago edo bedere ez dagoke ze ez dute esan nahi izan arrazionala baizik-ze razionala:

konponketa razionala

Tuesday, September 09, 2008

Nagusi adultoek esan daroen esaldiak

Orai irailaren lehen egun hauetan entzun dut ama bati esaten edo galdetzen bere ume txikiari
  • konta dozue zeuen ipuintxuak?
Ama horrek ez ote daki euskaraz ongi? Esan behar ote zuen derrigorrez honela
  • kontatu dituzue zeuen ipuintxuak?
Ze nik ere beharrean titulatu nire post hau

Nagusi adultoek esan daroen esaldiak

ahal nuen titulatu beste hontara


Nagusi adultoek esan daroezen esaldiak

Non dago(z) mugak eta limiteak artean korrektua eta inkorrektua? Behar ote dugu olioztatu gure intransigentzia?

Monday, September 08, 2008

Zer dugu irabazten hola jokatuz

Ikusi eta entzun dut Euskal Telebistako informativoetan mintzatu direla buruz gaitz bat agertua Galizian, buruz infektionea datorrena vieiren bidez.

Ikusi ahal izan dugu skribiturik honela an tv, EITB
  • bieira
Baina zer dugu irabazten iskribiturik bieira eta ez nola bait da vieira? Zergatik ez nola bait da gallegoz, ote du kategoria gutiago gallegoak ezi russoak zeren dugu skribitzen vodka eta ez ordea bodka.
  • vieira
Hauxe da dakarrena hak Real Academia Españolak

vieira.

(Del gall. vieira).

1. f. Molusco comestible, muy común en los mares de Galicia, cuya concha es la venera, insignia de los peregrinos de Santiago.

2. f. Gal. Esta concha.



Real Academia Española © Todos los derechos reservados


Berriro diot zer dugu irabazten honela? Nork daki zer dakarren positivorik horrek jokabideak?

Tuesday, September 02, 2008

Euskara kryptikoa (ilun, quasiopakoa)

Noiz ari izaten naiz paseaoan batzutan irakurtzen dut ikusi ohi ditudan avisuak eta letreruak. Halan ikusi du ondoko hau dagoena Lekeitioko mollan, lerroz lerro emanik hontara:

Zamalanetarako
ordutegia
09:00 - 13:00

Alboan izan dudan lagun bilbaotar veterinario bati galdetu dut ea ulertzen du dakarrana horrek avisuak eta erantzun du niri, egon ondoren pensaketa, baietz. Baina gaineratu du hobe legoke egon izan balitz skrituturi aparte hori zamalanetarako bi partetan: zama lanetarako. Ni ere bat nator nire lagun horrekin ezen hobe da zama lanetarako ezi dakarren luzetasun hori' zamalanetaro. Ez dezagun ahaztu ze irakurketea da phenomeno visual bat eta ondorioz errazago da irakurtzea, deszifratzea, esaterako,

zamalanetarakoorditegiaudakoastegungoizetan

ezi
zama lanetarako ordutegia udako astegun goizetan

Dudarik ez dagoke ze holako avisu bat da ulertzeko edozeinek gabe izan lizentziatua. Ez dirudi hori ikasi dutenik Lekeitioko udalean, izanik ere hortarako lagile spezifikoak. Ez dago sensibilitaterik tzat euskalduna eta realitate soziala.

Eta agertu izan balitz hontara ez ote litzateke ulergarriago edozein euskaldunentzat? (emanik berdin hiru lerrotara)

Karga eta deskarga
orduak
09:00 - 13:00

Ez al da hori euskara garbia eta ere yago ulergarria? Berba eginik soziologikoki ez al da lehenengo mezu hori -zamalanetarako- opakoa edo quasiopakoa eta bigarrena aitzitik -karga eta deskarga- edozein euskaldunek uletzekoa?

Nork edo zein legek defendituko gaitu tik honako barbaritateak?

Saturday, August 30, 2008

Asko dugu ikasteko mesedetan euskal irakurlea

Irakurri ahal da an supplementua Gaur8 hon Gara egunkaria (zapatua 30 agorrila 2008) an lehen plana hau titulua eta azpian ondoko textu laburra

titulua

Palestina, beste iruzur baten aurrean


eta textu laburra

  • Palestinako ezkerrak erabat baztertzen du Georges Bush AEBetako presidenteak aurten bertan ezarri nahi duen "bake prozesua" Khalida Jarrar PAHF alderdiko diputatuak euskal brigadistei adierazi dienez

Iruditzen zait, ote da nire analysia edo interpretationea aski objektivoa?, hori textua da lar komplikatua edo indigeriblea tzat edozein irakurle euskaldun, izanik edo ez' alphabetatua. Digeribleago izan ahal zen hontara, nire ustez

  • Palestinako ezkerrak erabat baztertzen du "bake prozesua" zein ezarri nahi du aurten Georges Bush AEBetako presidenteak nola adierazi die euskal brigadistei Khalida Jarrar-ek PAHF alderdiko diputatuak

Euskal irakurketea, askotan da kalvario edo golgotha latz sufrimentuz baterikoa baina nehork gutik du deus esaten. Ote gara futitzen euskaldunok kin euskara? Zergatik pasatzen ohi dira honelakoak sarri, egnunero? Nahi izanez gero ba dugu zer ikasi buruz errespetua euskaldunari, euskal irakurleari, zeinak gainera du pagatzen produktua zintzoki.

Wednesday, August 27, 2008

Gehienok gagozke konforme

Gehienok, esan nahi bait dut garenak arduratzen buruz euskararen fluitate informativoa, hala nola kasurako Bittor Hidalgo eta beste asko, gagozke konforme ezen hau titularra da qualitate gutikoa informativoki. Ez du qualitate informativo onik, da aski indigeriblea.

Hara (Gara, lehen pagina, eguaztena 27 agorrila 2008):
  • Itxaropenaren seme-alaben tragedia
Behar da esan ze normalki euskaraz erabiltzen da hori strukturea baina bai beste batzuk ere hala nola
  • Tragedia itxaropenaren seme-alabena

Bigarren forma hau iruditzen zait da qualitate informativoz hobea ezi aipatu duguna gorago. Baina zer litzateke baldin agertzen balitz mezu hori -informatione hori- honela:
  • Tragedia hon esperantzearen seme-alabak
edo
  • Tragendia hon seme-alabak hon esperantzea

Esan ahal da, objektivoki, ze dago ranking informativo bat artean horiek possibilitateak? Ote gagoz gehienok konforme hortan -nola esaten dut tituluan- ezen dago graduatione informativo differentea an exemplu hauek?

Tuesday, August 26, 2008

Beharko dugu alphabetizatu: Ainhoa Arteta

Beharko dugu alphabetatu ha sopranoa Ainhoa Arteta zeren ez dakike euskara ongi baizik arras lotsagarri. Zeren ikusi dut eta entzun tevisionean noiz duten elkarrizketatu ze du esan

repertorio

ordez esan "zuzenki" euskaraz

errepertorio

Bada' beharko da besterik ez bada ere diru publikoz alphabetizatu zeren lotsagarri da bere mailako soprano international batek txarto esatea repertorio.

Ala ote beharko du alphabetatu euskal intelligentsiak? Ba dira itsuak nahi ez dutenak ikusi euskara reala geure garaikoa eta gainera jartzen dira aintzindari euskararen. Otsoa artzain.

Sunday, August 24, 2008

Elhuyar-en phrase komparativoak

Irakurri dut hau titularra an Zientzia, Lorea Arakistain / Elhuyar Fundazioa (Gara, domeketako supplementua Zazpika, 24 agorrila 2008, or 52)

Londrestik New Yorkera alderantziz baino luzeago

Titular komparativo hontan komparatzen da distantzia Londres-tik New Yourk-era eta alderantziz New York-etik Londres-a. Phrase komparativoak redaktatzeko ba da modu edo possibilitate bat baino gehiago, izanik possibilitateok batzuk informativoki effektivoagoak eta bestetzuk gutiago effektivoak.

Halan, izan ahal zen ere possible hontara hori titularra:

Londres-tik New York-era luzeago alderantziz baino

edo

Londres-tik New York-era luzeago ezi alderantziz

Bakoitzak an bere ranking informativoa ba du gradu eta valio informativo differentea eta hobea. Hori evidentea dirudi. Irudi du ere ikasi du guti edo nahi du ez ikasi Elhuyarrek buruz effiktivitate informativoa. Da visione -eta praxis- lar guti modernoa tzat XXI mendea.

Friday, August 22, 2008

Guarani hizkuntzatik: jacaranda

Izan naiz Madrilen neure loba gazteenaren -Eneko- ezkontzan eta restauranteak non izan dugu eztegua zeukan izena Jacaranda. Nik uste nuen Jacaranda zela izenak soilik, hori soilik izena restaurantearena (deitura bat edo zeozer hola). Baina gero joan garelarik Portugalera jakin dut han ze jacaranda da izena zuhaitz batena zein hazten da Brasilen zeinak dauka horri koloretsu violetak izanik arras vistosoa.

Orai irakurririk interneten ikusi dut arbolea eta jakin dut dela jacaranda izen bat datorrena tik guarani hizkuntza.

Guk, euskaldunok, nola skribitu behar genduke delako jacaranda hitza?

  • jacaranda
edo
  • jakaranda

Saturday, August 09, 2008

Suspensea. Pase foral orthographiakoa.

Irakurri bait dut suspense hitza non segitzen dute zorrotz normak' gero joan naiz konsultatzera ea zer dakarren Akademiak eta dut ikusi ze dakarrela suspense ekarri ordez nola bait litzateke "logiko" suspentse.

Da geratzeko modukoa suspensean durduzatua. Zergatik ez da "logikoki" suspentse?

Nork ote daki honen erantzuna, esan nahi dut illogikotasuna hon "logika" hau? Zein da logikea tzat izan dadin

suspense

eta ez

suspentse

Zergatik du hitz horrek pase foral orthographikoa? Ote dugu herritarrok eskubiderik egiteko galderak eta izateko erantzunak?

Tuesday, August 05, 2008

Kompara zagun kommunikativoki

Informatu edo ere berba egin ahal da kommunikativoago edo baldresago' izanik modu bat hobea evidenteki ezi bestea. Trauskil eta baldar eta trakets expresatzen denari ulertzen zaio nekez edo behintzat nekezago ezi berba egiten duenari klaru eta zuzen.

Nahi lukeenak kompara dezala kasurako gaurko editorial baten titularra (Gara, editoriala, martitzena 5 agorrila 2008):

Segurtasuna kontrol sozialerako aitzakia gisa

kin beste possibilitate ondoko hau:

Segurtasuna nola aitzakia kontrol sozialerako

Zer da ondorioztatu ahal dena komparaketa kommunikativo hortatik? Deus? Zeozer? Agian zerbait?

Saturday, June 28, 2008

Subversibo edo subbertsibo?

Irakurri dut kommentarioa ganik Gabirel Ezkurdia zein dago skribiturik euskara normal batean baina agertzen da supituki blast uste gabean hau hitza

subversivo

ordez agertu subbertsibo. Antza denez iruditu zaio autoreari forma lar demasa hori hon "normal", reglamentarioa edo reglamentatua. Gainera, ba liteke, galtzen du ere qualitate informativoa.

Ni seguru nago ze informativoki ere da yago effektivoa subversivo ezi subbertsibo.

Zer luke esatekorik esaterako akademiko Innaki Irazabalbeitiak zeinek hobesten du espontsor. Antza orthographiak (ortho + graphia, marrazketa + egokia) ba duke importantziarik apur bat behintzat heldu gabe absurdoetara. Absurdo zaurigarriak dutelarik zuritzen sensibilitate kulturala euskaldunona eta ere euskara bera.

Friday, June 13, 2008

Niri ez zait egin arraza. Zuri?

Publikatzen denean artikulu bat sarri agertzen da resaltaturik eta textuz kanpo eta aterea textutik delako artikulu hortako ideia nabarmenena edo nabarmenenetakoa izan dezan irakurleak sartu baino lehen irakurtzera artikulua ideia bat buruz zer den delako artikulu hori.

Halan da ze dut irakurri hau, nola delako reklamo hori
(Gara, iritzia or 9, ostirala 13 ekaina 2008)
Espainiakoa da, mundu osoan, erregimen diktatorial batetik demokrazia formal baterako bidean, erregimen zahar horren aurka erresistentziaren buru izan den taldea sistema politiko berriaren negoziaketetatik baztertu duen trantsisio prozesu bakarra

Benetan uste dut ze euskaldun gutik irakurri -esan nahi bait dut ulertu- ahal dute hori textua hon Iñaki Soto , philosophian lizenziatua.

Nahi litzateke irakurri, nik behintzat nahi izan dut irakurri baina gero ez naiz sartu artikuluan, baina ezin da irakurri. Nire ustez da burla egitea ematea euskaldunari holako textutxoak direnak argiki indigeribleak.

Zeozer konpondu behar da an euskara edo an zenbait -lar zenbait- euskaldun skribatzaile.

Saturday, June 07, 2008

Ha historia eta istorioa hon kiwi frutea

Apur bat kasu emanik diostanari Kristinak azken kommentarioan hon blog hontako azken posta eta baita eman nahirik haize ufada fresko bizigarria neure blog geldotu honi dut hartzen lumea eta skribitzen ondoko izkirimiri niretzat bederen interesantetsu hau.

Lufthansa kompainia aereo alemanean sarri ematen dute snack edo ahamen moduko sandwich bat noiz hegaldia da laburra edo ordu tartetan. Halan delako sandwich hori ematen dute paper bolsatxo batean sarturik non paperean egoten da skribaturik -goian alemanez eta behean inglesez- zeozer intereante buruz fruta bat, dela sagarra, madaria, mailukia, okarana, laranjea, kiwia, ...

Orain netorrela bigarren txangoan (saltoan) Frankfurt-tik Bilbao-ra neure itzul bidaian, izanik lehengo txangoa (saltoa) Calgary - Frankfurt, zelarik bidaia osoa Canada-tik (Calgary) Nafarroa-ra (Bilbao), eskalea eginik Frankfurten, niri zait agitu -zeren paketetxo bakoitza izaten da differentea- paketea buruz

kiwi frutea.

Irakurri dut soil ingles textua zeren nekien alemana dut lar ugertua eta kostatzen zait orai anitz gehiago alemana zein estudiatu nuen urteetan ezi inglesa zein dut estudiatu askoz urte gutiagotan. Berba batean, gogoratzen naiz ze zekarrela ze kiwia zetorrela jatorriz Txinatik pasaturik Zelanda Berrira nondik egin zuen jauzi beranduago mundu zabalera.

Lehengotan deitzen zen Txinako marrubi bizartsua baina pasatu zenean Estatu Batuetara kambiatu zioten izena arrazoi kommertzialen gatik zeren ez bait zen hori izena, Txinako marrubi bizartsua, bape komerziala eta berbataiatu zueten kommertzialki kin kiwi izena zein bait da hegazti symbolikoa hon Zelanda Berria. Iruditzen zait niri historia eta istorio hori pollita eta jakingarria. Eta zuoi zer zaizue iruditzen, ba ote da kommentariorik? Kristina, zuk ba zenekien guzi hori? Nik ez.


Hemen inglesez hartua tik wikipedia
(http://en.wikipedia.org/wiki/Kiwifruit):

Actinidia is native to Shaanxi, China.

Originally known as the Chinese Gooseberry, the fruit was renamed for marketing reasons in the mid-20th century, first to melonette, and then to kiwifruit. The latter name was chosen for the indigenous New Zealand bird, kiwi, which is one of the country's national symbols. The first renaming was done in order to avoid a tariff on melons imported into the US.[1] It is not uncommon outside New Zealand and Australia for the fruit to be referred to simply as "kiwi". Today, kiwifruit is a commercial crop in several countries.



eta ere gaztelaniaz hartua ere tik Wikipedia
(http://es.wikipedia.org/wiki/Actinidia_deliciosa):

El kiwi o actinidia (Actinidia deliciosa) es una planta trepadora originaria del sur de China, introducida en Nueva Zelanda en 1904 y desde entonces cultivada en muchas regiones templadas por su fruto comestible.

El nombre kiwi le fue otorgado en Nueva Zelanda, posiblemente por una remota similitud de aspecto entre el fruto cubierto de vellosidades y el ave kiwi. Éste es pequeño, oval, con piel delgada de color verde pardusco y superficie vellosa. La pulpa es de color verde característico y con diminutas semillas dispuestas entorno a un corazón blanco. Ciertas personas le tienen alergia, sobre todo a su piel.

Sunday, April 27, 2008

Orthographia monolithikoa ezta ere an gaztelania

Ikasi ahala inglesa gero-ta gehiago (gero eta gehiago) konturatu naiz ze inglesean ba dira hitzak eta hitzak, hainbat hitz, kasi ausartu naiteke esatera hitzik asko, dutenak orthographia variante bat baino gehiago, ez orthographia bakarra.

Halan noiz aurkitzen nintzen holako bategaz ditut pilatu eta orai nola daukat mordotxoa, ehundik gora, ekarten (derrigorrez ekartzen?, bestela ba dirudi porrokitzen da euskara) ditut hona guzion agergarri eta ikusgarri.

Hara zenbait hitz holakoak

accouter / accoutre

adz / adze

aegis / egis

aeon / eon

aerie / eyrie

aesthete / esthete

among / amongst

annex / annexe

afterwards / afterward

armor / armour

around / round

assegai / assagai

avocado / avocado pear

ax / axe

behavior / behaviour

Bern / Berne

blank check / blank cheque

Breathalyzer / Breathalyser

call centre / call center

cardsharp / cardshark

cellphone / cellular phone

cleaved / cleft

coccyges / coccyxes

councillor / councilor

cozy / cosy

creche / crèche

cross-section / cross section

denationalise / denationalize

dexterous / dextrous

draught / draft

endeavor / endeavour

judgment / judgement

farther / further

fiascos / fiascoes

fish / fishes (pluralean)

folk / folks

forbade / forbad

forward / forwards

fuelling / fueling

fulfilment / fulfillment

gauge / gage

geckoos (pl) / geckoes (pl)

gonorrhea / gonorrhoea

gram / gramme

granny / grannie

gray / grey

harbor / harbour

hemophilia / haemophilia

herring / herrings (pluralean biak)

hide-and-seek / hide-and-go-seek

houmus / humus

hyena / hyaena

koran / Qur’an

kidnaper / kidnapper

labeling / labelling

labur / labour

landward / landwards

leap / leapt

lighted / lit

liquorice / licorice

lit / lighted

maneuver / manoeuvre

marinate / marinade

marvel / marvell

meager / meagre

mileage / milage (milaia?, kilometraia)

mitten / mitt

naïve / naïve

nosy / nosey

odor / odour

offence / offense

parlour / parlor

pentihose / pentyhose

pickaxe / pickax

pics / pix (photoak, pl.)

pleaded / pled

plough / plow

practise / practice

primaeval / primeval

quarrel / quarrell

question tag / tag question

savanna / savannah

saviour / savior

scarfs / scarves (bufandea, pl.)

smelled / smelt

soy / soya

stank / stunk

suburb / burb

swollen / swelled

tour de force / (pl) tours de force

toward / towards

tramcar / tram

traveller / traveler

traveller’s cheque / traveler’s check

turn round / turn around

tyre / tire

UN / U.N. (United Nations)

veld / veldt

veranda / verandah

webcam / Webcam

whilst / while

yak / yack

youth hosteler / youth hosteller