Kontseilua eta konseiluak

Egon naiz Donostian bi egun, bi goiz -gaur eta atzo- ihardunaldietan titulatzen Ikasle guztiak euskaldundu: nola? organizaturik hak Kontseilua [Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseilua] . Ez naiz damu joateaz ze entzun dut asko eta ikasi eta informatu ere bai asko.

Hartu dut dossierra hon Kontseilua titulatzen Eskola euskalduntzeko ezinbesteko eraberritzea. Gogoetagaiak. Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseilua. 2006ko ekainean. Non noiz sartu naiz irakurtzen aurkibidea zeinak ditu 20 puntu, dio lehenengoak:

Ikastereduak gainditzeko beharrezkoak diren erreforma guztiak sistema bera aldatuko duen lege baten barruan kokatu behar dira bazterrean utziz dekretu bidezko erreforma arinak

Ohartu naiz momentuan ze ez dudala ulertu textua eta joan naiz resulutoki ulertzera eta lortu dut baina izanik sekulako lorra niretzat eta denbora galtze bat. Seguru nork redaktatu duen bai ulertzen zuen berak textua baina ez du reirakurri kontuan hartuz irakurlea zeinak ez daki aurretiaz zer textuak ekarri ahal du. Egizu zeuk ahalegina irakurle eta kostatuko zaizu, seguru baldin lortzen ahal baduzu, baina ez dukezu lortuko fite eta supituki.

Textua, hon Kontseilua, ulergarriago eta informativoago litzateke esaterako honelatsu edo beste forma antzekoan:

Beharrazkoak diren reforma guziak gainditzeko ikastereduak behar dira kokatu sistemea bera aldatuko duen lege baten barruan, bazterrean utziz dekretu bidezko reforma arinak

edo

Beharrazkoak diren reforma guziak daitezen gainditu ikastereduak behar dira kokatu barruan lege bat aldatuko duena sistemea bera, bazterrean utziz dekretu bidezko reforma arinak

Hau da konseilu bat nik nahi dudana eman a Kontseilua (Kontseilua-ri), baldin nahi balu entzun eta aditu. Ala uste al du Kontseiluak dagoela textua klarki redaktatua?

Ikusia an geure ispilu soziala

Diotso batak besteari, ari zirela euskaraz:

Irakurri zenduan ha?, pues que Lamikiz tenía razón ...

Zergatik sequentzia hori, salto hori? Arrazoirik ba dagoke, antza guziak du bere explikatione egokia. Behar genduke begiratu a gure ingurua, geure ispilu soziala eta ez egon ausente eta egin ezikusiarena.

Realitate kamuflatua

Ikusi daroagu izkiriaturik orai batzutan erreportaje hitza noiz lehenago ikusi ohi genuen erreportaia. Dirudienez nahi dukete honekin agertu realismo handiagoa, hurbildu realitate soziologikora, baina hortara zergatik ez dute izkiriatzen reportaje edo reportaia?

Hor ditugu possibilitate differenteak:

• erreportaia
• 
  
• erreportajea
• 
  
• reportaia
• 
  
• reportajea

Herriak -herritarrek, euskal populuak-, nehon esaten ez den modua hartzen dute batzuk zeren esan ez da esaten baizik bi modutara: reportaia eta reportajea. Nehon ez da esaten euskaraz erreportaia edo erreportajea. Non esaten da ba?

Ulertu ahal izateko behar izan dut vokalizatu (irakurri voz goraz ixiltxuan

Noiz irakurri dut hau titularra ez dut ulertu eta ulertu ahal izateko dut vokalizatu textua eta orduan bai, baina ez neukan zertan jo mekhanismo ralentizatu hortara (Berria, zapatua 18 azaroa 2006, or 8 harian euskal herria).

Debekuak nazio instituzio egokien beharra azpimarratzen duela uste du Udalbiltzak

Niretzat hau titularra ez dago redaktatua ez argi eta ezta erakargarri, nola eskatzen du Berria-ko stylo liburuak. Redaktatu ahal zen errazago edozein irakurlerentzat.

Udalbiltzak uste du debekuak azpimarratzen duela instituzio nazional egokien beharra

edo

Udalbiltzak uste du ze debekuak azpimarratzen du instituzio nazional egokien beharra

Hemen doa beste perla bat egun bereko egunkarian, ote da informativoki egokia, argia eta erakargarria hau titulua? Ote da modu egokiena eta argiena redaktatzeko phrase komparativoak?

Autobidea edo A380 hegazkina baino hobea da AHT, paisaia ez haustea bermatuz gero

Zein porzentaiak ulertzen ote du honako titularrak arazorik gabe? Ez dakit baina jakin nahi nuke.

Stylo liburuak dio: argi eta erakargarri

Nahi denean ezarri zenbait helburu izan ahal da lan hori erraza ze ezartzen balitz esaterako nola helburu bat osasunarentzat kasu egingo diot janari nork ez luke esango ez denik helburu on bat? Baina questinea da gero nola konkretatzen da hori helburua. Halan antza Berria-ko Stylo liburuak dio -eta nire ustez ongi ederto esanik- ze behar da izkiriatu argi eta erakargarri. Nor ez da poztuko ikusirik horiek helduburu onak?

Nik irakurririk titular hau (Berria, ostirala 17 azaroa 2006) galdetzen dut ea da titular hori argia eta erakargarria:

Afrikako Batasunarekin batera
Darfurren "bake indar mistoa"
osatzea proposatu du NBEk

Al da hori titular argia eta erakargarria? Ote da, esaterako, titular hori digeriblea tzat egungo euskalduna, izanik ere alphabetatua? Nik ezetz diot, egon ninteke oker baina ez dut uste.

Pre-positioneak aurretik (avisua emanez), post-positioneak atzetik (avisua emanez baina retroaktivoki, atzekoz aurrera, eta askotan lar berandu)

Noiz avisatu behar gaituzten hobe da avisa gaitzaten aurretiaz ezi avisa gaitzaten atzetik noiz askotan alferrik da avisua. Halan normalean ahal bada hobe dira pre-positionean ezi post-positionean nola izkiriatzekotan edo berba egiterakoan. Batzutan euskaraz ere ikusten dira partikula batzuk ze erabiltzen dira nola preposititione ganik redaktore (on) batzuk baina partikula horiek berak beste redaktore (eskasago) batzuk erabiltzen dituzte nola postpositione.

Halan atzo (Berria, eguaztena 15 azaroa 2006) irakurri ahal dugu partikula bat erabilia nola prepositione zeinak poztu gaitu ikusteak an artikulua titulatzen Ipar Euskal Herriko erronkak, gogoeta ganik Xabier Isasi presidentea hon Gaindegia. Honela dio:

Euskal Herria garapen jasangarriko unitate izatera hel daiteke, eta erreferentzia propioa eskuratu Europako Batasunean eta mundu mailan. Horretarako, ordea, gure aukera guztiez baliatu behar dugu.

Ikusi eta observatu ahal dugun lez dago erabilirik ordea partikulea nola prepositione (avisatzen gaituela) ze erabili ahal zen ere nola postpositione, honetara (avisatuko gintuela ere baina lar berandu):

Horretarako, gure aukera guztiez baliatu behar dugu, ordea.

Beraz bi aukera, bata hobea ezi bestea, informativoki hobea:

Horretarako, ordea, gure aukera guztiez baliatu behar dugu.

eta bestea, eskasagoa informativoki

Horretarako, gure aukera guztiez baliatu behar dugu, ordea.

Hori textua nolanahi ere hobetu ahal da informativoki redaktaturik hobeto, errazago tzat irakurlea:

Euskal Herria heldu ahal da (hel daiteke) izatera garapen jasangarriko unitate, eta referentzia propioa eskuratu Europako Batasunean eta mundu mailan. Hortarako, ordea, baliatu (valiatu) behar dugu gure aukera guztiekin.

Gitxien saltzen dana

Ohi dudan lez egunero erosten dut bi egunkari bat erdaraz eta bestea euskaraz. Galdetu dut saltzaileari ea euskarazkoa, Berria, zenbat saltzen da eta erantzuna hauxe:

Da gitxien saltzen dana

Eta nik diotsat neure buruari nola da possible hori, esaterako hemen Lekeition? Ba daroagu 20 urtetik askoz gora izanik eskolarizationea euskaraz -emanik ere dela hori irakaskuntzea kin mukuru defekto guztiak egina eta eginten doana-, nola da baina possible hori?

Behar du izan produktuak, saltzera eskaintzen denak, zeozer, zeozer aldrebes txarto egina. Herriari, herritarrei, arrotz egiten zaio hori produktua. Ezin da ukatu. Behar litzateke zeozer pensatu eta aktuatu effizienteki beste bide eta direktione batean.

Saltzen denak, hobeto saltzen jartzen denak, ez duke asko valio. Herriak dixit, eta ez du herriak -Herriak- okerrik egundo.

Alferreko nekerik ez. Beste erara hobeto

Irakurri ahal dugu (Berria, barikua 10 azaroa 2006, or 16):

Mundu honetan elikagaiak ekoiztea delitu bihurtzen ari da

Baina askoz hobeto ulertzen da eta fiteago holan:

Mundu hontan delitu bihurtzen ari da elikagaiak ekoiztea

Ez dira informativoki berdin, ez horregatio.

Artikula zagun (dezagun), mesedez

Irakurri dut honako kate hau:

Gizarte Zerbitzuen lege proiektuaren osoko zuzenketak

sarturik zegoela an titular hau (Berria, barikua 10 azaroa 2006, or 13):

Atzera bota dituzte Gizarte Zerbitzuen lege proiektuaren osoko zuzenketak Nafarroan

Nik eskatzen dut mesedez dezagun artikula holako kateak' dezaguntzat ulertu gabe itolarririk eta eroso esaldi horiek. Normala ote da nekea eskatzen zaiona irakurle bati ulertzeko hori? Ala ez dakar nekerik horrek "kateak"? Ez ote du horrek solutionerik an euskara? Izan behar al du holan derrigorrez euskaraz?

Aukerak: errepublikar, errepublikano, republikar, republikano

Egunokin sarri entzuten dugu an tv berba egiten buruz hauteskundeak an Estatu Batuak. Halan lehen entzuten ohi genuen errepublikar eta errepublikarrak gora eta behera noiz orai entzuten dugu gehiago errepublikano eta errepublikanoak nahiz segitzen dugu entzuten ere errepublikar. Baina ba dira beste bi variante gehiago ere republikar eta republikano zein ez dugu sekula entzuten an euskal medioak, agian kasualitatez? Seguru ezetz.

Baina eginik sondeo bat artean gu euskaldunok ba dakigu ze entzunena eta erabiliena da republikano baina ez dute admititu eta gutiago azeptatu nahi realitatea, realitatean hon euskara real egiazkoa.

Egin dezagu estudio, zein da erabilia gehiago edo gutiago:

• errepublikar, errepublikarrak
• errepublikano, errepublikanoak
• republikar, republikarrak
• republikano, republikanoak

Ze errespetu da hori? Zergatik ez da errespetatzen euskara eta gu euskaldunak? Nola fidatuko da gero euskalduna (eta erdalduna) esaten denari euskaraz? Non da dignitatea?

Gaituzte desinformatzen, gaituzte ralentizatzen

Egun berean (larunbata 4 azaroa, 2006) erosiriko egunkari bi informatzen naute buruz gai berbera differenteki.

Hizkuntza batek -euskarak- informatzen nau:

.............................................................. dio ETAk

eta -beste hizkuntzak -gaztelaniak- informatzen nau beste modu hontara:

ETA constata .......................................................

Batak dio bere titular osoan holan:

Gobernuen urrats erabakigarririk ezean prozesua "eten" egingo dela dio ETAk

eta erdarazkoak bere titular osan hontara:

ETA constata la crisis del proceso y anuncia "un nuevo esfuerzo"

Ikusi eta observatu ahal den lez differentzia ez da soil syntaktiko informativoa baizik da ere quantitativoa eta qualitativoa.

Ikusi ahal daroagu eta nahi bada baita ere observatu zein egunkari bitotarik -Berria eta Gara- erosten dituen gehiago euskaldunak zeinek dakien bi hizkuntza horiek.

Lehenago ere mintzatu da edo mintzau izan da buruz phrase deklarativoak (hemen, zer deklaratu du ETAk) Jesus Rubio an bere bloga. Ez dago zertan itxaroten egon beharrik luze, ralentizaturik informationea jakiteko informatione relevantea. Ez da hori stylo journalistikoa eta bizkorra da stylo desphasatua eta gure epokhan diakhronikoa.

Syntaktikoki differente. Nahitara edo kasualitatez?

Irakurtzen dut titular bat' modu batean nola egunkariko titular printzipal eta beste modu differente batean an barruko orriak non hedatzen eta explikatzen da hori notizia.

Nola eguneko notizia printzipal egunkarian (Berria, barikua 27 urria 2006) irakurri ahal da:

NATOk onartu du hainbat zibil hil dituela Afganistan hegoaldean, aire erasoaldian

baina barruko orrian (20 or) irakurri ahal dugu hontara hori notizia berbera:

Afganistanen eginiko eraso batean zibilak ere hil izana onartu du NATOk

Batean:

NATOk onartu du ......................................

eta beste barrukoan:

...................................... onartu du NATOk

Orai komparatzen baditugu bi mezuok informativoki ikusten dugu errazki ze bat da askoz hobea ezi bestea, noski informativoki. Irakurleak, baita euskal irakurleak, ba du zuzena informatua izateko modu erraz eta effektivoan, fite, ahalik modu effektivoenean.

Antza, ba diote ere stylo liburuek ze ez da berdin informatu -redaktatu- notizia bat kin syntaxi bat edo kin syntaxi differente bat.

Normal litzateke, nonbait, ematea preferentzia modu effektivoagoari.

Errazago egin -redaktatu- ahal da, baita barruan kanon orthodoxoak

Ikusirik, begiraturik edo soil gainbagiraturik horko Nafarroako berriak hemendik kanpotik Greziatik batzutan ikusten dut daudela notiziak errazago edo zailago informativoki emanak. Halan gaur ikusten dut ondoko hau:

Egibarren arabera, eszenatoki politiko berriari aurre egiteko egokiena delako proposatu dute Jauregi Txabarriren ordez

Noiz irakurri bait dut lehenengoz iruditu zait nahiko titular desegokia zeren, batez ere, segituan doaz Jauregi Txabarriren ordez eta ez da ezer tartekatzen artean Jauregi eta Txabarri, non irakurleak ez du ikusten ahal phrase kontrajarria artean bi personaia horiek.

Bila jarririk hon solutionea ikusten dut possibilitate arras aukerakoa, aukerakoagoa honela:

Egibarren arabera, Jauregi proposatu dute Txabarriren ordez egokiena delako aurre egiteko eszenatoki politiko berriari

Ote dute bi modu edo forma redaktatzekook alderik qualitate informativoan (zeren ez dago differentzia quantitativorik), zein lortu behar bait da medio informativoetan? Eta hori guzia barruan kanonak, kanon orthodoxoak. Ala ez?

Patras, Grezia
Eguena 19 urria 2006

Zeinek ote du nivel informativo on hobea?

Kompara dezagun (ditzagun) bi titular buruz gai berbera eta kin ia hitz berberak. Izateak gai berbera eta izkiriaturik izanak hitz igualtsuekin lagunduko digu ikusten hobeto differentzia informativoak esker syntaxi bat edo bestea erabiliak bi titularretan.

Batak dio:

• Euskara eta euskal kultura nazioartean hedatuko ditu Etxepare Euskal Institutuak

Besteak dio:

• Etxepare Institutuak euskara eta euskal kultura munduan zabaltzea izango du helburu

Zer ondorio ateratzen ahal dugu? Ote du nivel informativo hobea bat ezi besteak?

Behintzat errazago bai (eta beste formara gaitzago!)

Ba dut lagun on bat -ha professore universitario G. P.- zein ez dut ikusiko harik urriaren azkenak eta nahi diodalarik egin konsulta bat buruz mundua hon internet' dut pensatu eta erabaki ze sartzea avisu bat an neure agenda elektronikoa, ahaztu ez dakidan konsultea.

Eta sartu dut notea modu hontara, mudu naturalean (niretzat jada natural den moduan):

• galdetu nola sartu an gmail tik beste lagun baten etxeko ordenadorea

Gero ari nintzela pensaketan dut pensatu ze hori mezua tzat nire assessore G. P.' nola izkiritzen litzateke modu traditionalean euskaraz eta hara hori modua:

• galdetu nola sartu gmailen beste lagun baten etxeko ordenadoretik

Komparaturik bi mezuak ikusten dut diaphanoki ze lehenengo versionea da hobea, effektivoagoa aldetik informatu -ongi eta klarki informatu eta ahal delarik fite eta neke gabe- ezi bigarren versionea. Nor atrevitzen litzateke hori rebatitzera -ez soil, horregatio, ukatzera- ze argudiorik eta arrazoi razonaturik balu litzateke eskertzekoa, anitz eskertzekoa.

Non dagoz arrazoi razonatu horiek? Betoz!, zorionean.

Patras (Grezia)

Barikua 1 iraila 2006