Saturday, October 22, 2005

Komma garaiak'

Lehen, lehenago izkiriatzen zen beste forma batera, kin beste rekurso batzuk pobreagoak ezi oraingoak, izanik orduan zeinu lagungarriak ere urriagoak, zeinu lagungarri marginalak eta tangentzialak an textua proprioki' aldetik mezua. Hortan ere izkiriatzean eta redaktatzean izan da evolutione onerako edo positivoa aldetik zeinuak. Halan, puntua (.), komma (,), puntu eta komma (;), galdera markak (¿, ?), marrak (- horizontala, / oblikuoa, _ behekoa), berdin (=), desberdin (#), handiago ezi (>), ttipiago ezi (<), parenthesiak (...), kortxeteak [...], ... etc.

Baita ere ba dagoz komma gaiak', zein dira nolabait kommak baina ahulagoak, komma txikiak, eteten ez dutenak jarioa hainbat nola komma normalak baina markatzen dutenak eten bat edo deskansu ttipinno bat.

Esaterako (Berria, "tarteka" supplementua, barikua 21 urria 2005), agertzen da gure eskalada gogorrena izan da, baina batzuk irakurtzen -entelegatzen- ahal dugu gure eskalada gogorrena' izan da, baina ere entelegatzen ahal dugu gure eskalada' gogorrena izan da edo gure eskaladea' gogorrena izan da.

Ba dakit honen aldeko zela, entzunik dudan lez ez dakit non, ezen Azkue ere, Resurreccion Maria Azkue; jakin nahi nuke ea informatione hau da egiazkoa, agian norbaitek ba daki zeozer ziur gain Azkue buruz komma garaiak. Eta izan ez balitz ere Azkue aldeko komma gariak horrek ez du indarrik galtzen buruz konvenentzia hon komma garaiak (comas altas).

9 comments:

Ricardo Gómez said...

Kaixo, Erramun:

Azkuez diozuna egia da. Bere Euskal-Izkindea gramatika liburuan (Bilbo, 1891) koma mota hori erabili zuen eta, ondo gogoratzen banaiz, bertan haren zergatia ere azaldu zuen.

Ez dakit Azkuek aurreko edo ondoko lanen batean berriz baliatu zuen koma garaia. Badakit, halere, Azkue helduago zenean, bere gaztetako bekatutzat zuela liburu hura eta, esate baterako, ondoko Morfología Vascan (Bilbo, 1925) sarritan hirugarren pertsona erabiltzen duela Euskal-Izkindearen egileaz jardun behar duenean ("el autor de la gramática" eta halakoak irakur daitezke).

Erramun Gerrikagoitia said...

Asko poztu nau jakiteak eta prezisatu ahal izateak nire hypothesia hon Azkue zela aldeko komma gaiak, behintzat sasoi batean. Eskerrak, berriro, Ricardo.

Baldin ikusten badugu izkiriaturik an liburu baten titulua Luis Alberton semea ez dakigu edo dagoen hor persona bakar baten izena, izen bikoitza (Luis Alberto) edo da novelea buruz Luis zein da semea hon Alberto. Orduan ederto dator Luis' Alberton semea.


Eta ba dira exemplu gehiago jarri ahal direnak, gainera hori novela horren titulua egon ahal da sarturik phrase baten barruan non ba dagozen komma gehiago eta enparauak.

Johannes Leizarraga said...

At Ricardo eta Erramun jaunak,

Hemen neure ezkerraldean Euskal-Izkindea daukat:

AZKUEKO RESURRECCION MARIA
ABADE
BIZKAIKO LENENGO EUSKAL-IRAKASLEAK
ERATU TA BIURTURIKO
EUSKAL-IZKINDEA

GRAMÁTICA EÚSKARA
FORMADA Y TRADUCIDA
POR
RESURRECCION MARIA DE AZKUE
PRESBÍTERO
PRIMER PROFESOR DE LENGUA EÚSKARA DE BIZKAIA

BILBON
ASTUI-KO JOSE-N MOLDEGINTZAN
SANTIAGOKO KALEAN
1891
BILBAO
TIPOGRAFÍA DE JOSÉ DE ASTUY
CARRERA DE SANTIAGO
1891

Txukun baino txukunago aurkezturiko liburua da, euskaraz eta erdaraz bi zutabetara.

AZKUE jaunak sinestarazi nahi digu SARRERAtik beretik ezen euskaraz idatzi zuela eta gero erdarara itzuli, gauza zeina ez baitu sinesten ez berak ez eta bere ama aspalditik zeruan denak ere.

Etengabe erabiltzen du "Goiko arrasta" zeinari buruz esaten baitigu 35 eta 36. orrialdeetan:

Goiko arrasta. Marra au barria dai; bear bearra dailako sortu daut. Euskal-itzak' euren berarizko Irazpidea gaitik' erdaldunak marrarik ipinten ezdauen lekuan bere' marraren bat bear daue' euren agerkizuna ilundu nai izan ezik.

Erdarazko itzulpena(?):

Coma (rastrillo) superior. Este signo es nuevo, lo he creado por ser absolutamente necesario. Las palabras eúskaras por su especial construcción necesitan algún signo, aun donde los extraños no suelen colocarlo, de no querer oscurecer su significación.
...
¿Noiz, bada, oitu bear izango dai goiko arrasta?
Arnasa artuteko pereminaa' ta itzen agerkizuna nastuteko arrizkua dagoenean, bezte marrarik onetarako oitu al izan ezik.

Erdarazko itzulpena (?):
¿Cuándo, pues, deberá emplearse la coma superior?
Cuando haya necesidad de tomar aliento y peligro de confundir la significación de las palabras, á no poderse usar otros signos para este fin.

Beraz, Erramunek markaturiko bidetik erabili behar da GOIKO ARRASTA hori.

J.L.

Johannes Leizarraga said...

Kuriositate bat:

Nik daukadan Euskal-Izkindean, zeina Frederico Krutwigena baitzen, orri solte bat dago makinaz idatzia non Blas de Oteroren (oker ez banago) poesia bat agertzen den. Eskuz egindako dedikatorian dio: A Fede eta sinadura B handi bat eta 49 zenbakia (idatzi zeneko urtea, nonbait).
Inor interesatuta egon baledi hemen edo argitara nezake.

Orri honekin batera gutunazal txiki bat (Federikori bidalia) zeinaren barruan visita-txarteltxo bat dagoen:

Imprimaturik agertzen da:

SEVERO DE ALTUBE

GUERNICA

Haren gainean eskuz idatzirik:

Gabon eta urteberri-on euri ere

ALTUBE hitzaren ostean 'K eskuz erantsia eta GUERNICA hitza ezabaturik lerro batez.

PAUetik igorria da gutunazalaren atzeko aldean irakurri ahal den bezala.

Altubek ez du SEBER edo idatzi eta mantendu egin du DE prepositionea.

DE prepositione hau ona izan liteke EN eta KO postpositioneen ordez.

Bilbaoko gizonaren txakurra

Txakurra de gizona de Bilbao

Neuk nahiago:

Txakurra en gizona en Bilbao

Glup!

Euskal deituretan ere maiz agertzen da DE prepositionea, batez ere ARABAko abizenetan, ezta?
Eta beste kasu askotan ere:

DETXEPARE = DE ETXEPARE
Johannes DE Leizarraga
etc.

Agur bero bat

Josu Lavin
Academia pro Lingua Vasconica
*****************************

Erramun Gerrikagoitia said...

Eskerrik asko, Josu Lavin, zure informe on hori gatik.

Johannes Leizarraga said...

Zerrenda berri bat ireki dut in yahoogroups:

http://groups.yahoo.com/group/euskara

Subscribitzeko mezu huts bat igorri behar da at ondoko helbide honetara:

euskara-subscribe@yahoogroups.com

Adeitsuki

Johannes Leizarraga, alias Josu Lavin, Joseba Gaztibeltza, Johannes Artola, and Cia.
********************************

Johannes Leizarraga said...

Hola Erramun,

Observa estas estrofas de Joan de Lazarraga:

"Neure begiok giaduko dot
tristezea dan errira
aseginik sar ez dakidan
oi biozeti barrura"

Neure begiOK giaduko DOT

esto es casi constante en el librito de LAZARRAGA. Ni DITUT ni DOTEZ/DODAZ!

Mira esta otra:

"Onegati serbizen bada,
arren, bear deust parkatu,
zegaiti biur nadinean
serbiduko¡ zaut, jauna, zu"

BIHUR NADINEAN oraingoan eta SAR EZ DAKIDAN aurrekoan.

Y yo, pobre de mí, me tengo que joder y no puedo decir ETOR NADINEAN (cuando yo venga) y me veo condenado a substituirlo por el teleBisiBo ETORTZEN NAIZENEAN que me da verdaderas náuseas. Para mí, ETORTZEN NAIZENEAN quiere decir "cuando suelo venir" y no "cuando venga en el futuro" que es mi ETOR NADINEAN.
Claro, pero esto es difícil para los perversolaris!
ETOR BANADI: en caso de que venga en el futuro
ETOR NADINEAN: cuando venga en el futuro
ETOR NADIN
ETOR NADILA
ETOR NAdITEKE: es posible que yo venga en el futuro, existe tal posibilidad!

Nada! A joderse y a callarse!

Y que no haya 10 putas personas en todo Euskal Herria que entiendan esto que yo diga! Es que jode, no?

Josu Lavin
***********

Erramun Gerrikagoitia said...

Ba dakit dakizula ezen ez dagoela perfekturik' esan nahi dut persona perfekturik, zeren gainera ez bait da perfektionerik existitzen zein da soil kontzeptu bat.

Baina jakizu, Josu, ezen behintzat nire pezeptionetik esan ohi daroazula egia asko, interesante eta ere probetxuko buruz gertatzen dena an euskararen mundua. Nik zaitut animatzen segi daizun (nahiago dut forma labur hau ezi bere luzeagoa [dagizun], zeren laburragoak dira effektivoak normalean ezi luzeak) zeure lan hortan zein sentitzen duzu. Oraingoz hori.

Johannes Leizarraga said...

Anitz esker, Erramun, bihotz bihotzetik.

Josu Lavin
**********