Wednesday, January 11, 2006

Entzun dezagun affektatuen ahotsak eta oihuak

Guk ba dakigu zelan gure herrian Nafarroan -gure entitate politikoan- batzuk ba dakite hizkuntza proprioa (euskara) baina ba dakigu ere nola beste askok ez dakiten euskaraz. Bigarren multzo sozial hau -erdaldunena- da porzentualki lar handia respektuz lehenengoa -euskaldunona-. Gero besterik litzateke hasten bagina berba egiten buruz zenbatek darabilen edo darabilgun eguneroko ihardun normalean euskara edo erdara, zenbatek (askok edo gutik) darabilgun eta baita zenbat (asko edo guti) darabilgun. Problematika hontan nola an beste edozein problematika izaten da haintzat hartzekoa affektatuen eretxia, kontuan hartzen da zer pensatu daroen affektatuak eta egiten dira inkluso prospektioneak (sondeoak) jakiteko ongi' zein da persona horren profila, jakin zer pensatu daroen, zein esperantza du, ...


Halan' irakurria dut Gabona hauetan hemen Grezian nola kommentatua dut jada lehenengo liburua titulatzen La Repúbica del Bidasoa (Un Estado independiente, sin moscas, sin frailes y sin carabineros) hon Angel Rekalde (nabarralde, pamiela) zein liburuan irakurri ahal izan dut hainbat gogoeta interesante nola zeina kommentuko dut orai. Holan' noiz entrevistatzen du Jose Maria Arrate presidentea hon Athetic hon Bilbao football ekipoa' irakurri ahal da:


Nací en el 40, justo en la posguerra, en el peor momento (hori da bere eretxia), con Franco en su apogeo. No eran los mejores años. Yo entiendo perfectamente el euskera, y lo hablo. Pero no puedo leer en euskera. Lo que se edita en euskera tengo que comprarlo traducido al castellano. Ahí encontramos muchas limitaciones, el hecho de tener un idioma realmente complejo.


Egingo bagendu estudio statistiko soziologikoa jakiteko zenbat hasi da euskaraz ikasten eta horietarik zenbatek utzi behar izan dute' ikasiko genuke zeozer jakingarri eta ondorioz gero aktuagarri ausarditsu. Buruz hori esaten ahal luke ere hak AEK zeozer valiatuz bere urteetako experientzia kualifikatua, ba luke zer esanik AEK-k (isildu eta ezkutatu nahi ez balu nola ostrukak). Nire eretxiz eta aburuz edozelan ere da hortan faktore importanteenetarik bat hori ze “tenemos un idioma realmente complejo”. Egin beharko al da zeozer an idioma komplexu hori edo utzi beharko al da joan dadin bere kasa' egungo martxa ingeragarri hau?


Patras, Peloponnesoa, Grezia.

Eguaztena 11 urtarrila 2006.

10 comments:

Ricardo Gómez said...

Errespetu osoz, baina Jose Maria Arrateren kasua euskaran alfabetatu gabeko baten kasua da, ez besterik.

Orokorrean irakurtzen jakitea ez da aski hizkuntza konkretu batean erraz eta eroso irakurri ahal izateko. Eta, tamalez, Euskal Herrian berriki arte ez dugu euskaraz eskolatzerik eta alfabetatzerik izan.

Johannes Leizarraga said...

Berriki arte?

Neuk 45 urte dauzkat. Hiru urte eta erdi nituela ekarri ninduten Basaurira. Hamalau urte beranduago, esan nahi baita hamazazpi urterekin banekien euskaraz mintzatzen, idazten eta irakurtzen, nahiz eta espainolez eskolarizaturik egon COU egon nuen arte. Magisterioa (maisua bainaiz) euskaraz ikasi nuen Deustuan.

Berriki arte?

No jodamos!

Erramun Gerrikagoitia oso zuzen mintzo da.

Josu Lavin
Johannes Leizarraga Elkargokidea
********************************

Ricardo Gómez said...

Beti bezain "edukatua", Josu.

Jakina, batzuek uste dute mundua hasi zela beraiek jaio zirenean eta, beraz, "berriki" entzutean, urte/hilabete/egunen kopuru oso-oso bajua hartzen dute erreferentziatzat.

Aldiz, Euskal Herrian eskolak daudenetik abiatzen bagara, hogeita bost edo hogeita hamar urteko epeaz ari bagara, nik uste, "berriki" esatea ez da gehiegikeria bat.

Johannes Leizarraga said...

Kaixo Ricardo,

Beharbada ez natzaizu oso "edukatu" agertzen, baina jakizu ezen ahalegin berezia egiten dudala holako lekuetan mintzatzen naizenetan.
Jakin bazeneza zelako adjectivo, izenondo eta izenlagunak darabiltzadan neure baitan barna harri eta petrifica zintezke.

Ibon Sarasola baten lana, eman dezagun, catastrophicoa eta hondamenezkoa begitantzen zait, zeren besteoi behar dugun arnasa ukatzen baitigu.

Superviventzia kontua da, besterik ez. Ulertzen?

Josu Lavin

Johannes Leizarraga said...

Caro amico Erramun,

Ahoskerari buruzko galdera bat egin nahi dut zuri, uste baitut ezen euskaldun bat zarela nortaz fidatzen ahal bainaiz.

Uste al duzu ezen N bi kasu hauetan ezberdinki ahoskatzen dela?

1) lanbide
2) inportantzia

Esan nahi baita, uste al duzu ezen lehenengo kasuan N ahoskatzen dela eta bigarrenean M?

Hauxe oso kontu garrantzitsua eta iMportantea litzateke, zeren handik ondorioztatuko baikenuke ezen LANBIDE idatzi behar dugula ENEz ahoskatzen delakotz eta IMPORTANT(E) idazten dela zeren EMEz ahoskatzen den.

Esan dezadan, ezen neuk /lanbide/ ahoskatzen dudala batetik, eta /importante/ bestetik. Niretako phonema desberdin, ezberdin eta differenteak dira.

JOSU LAVIN

Johannes Leizarraga said...

Kaixo Erramun,

Hona bidaltzen dizut Ibon Sarasolari egindako erantzun bat zein bidali berri baitut at www.erabili.com


Gorka Aulestia eta Linda White jaun-andreen English-Basque Dictionary hiztegian MASTER sarreran ondokoa irakurri ahal dugu:

master v.t. menperatu (C). It's impossible to master the basque language in five months. Ezinezkoa da bost hilabetetan euskera menperatzea.

Eta hona hemen DOMINATE sarrera:

dominate v.t./v.i. menderatu (B, G, U), menperatu, meneratu, aginpetu, jaundu (B, G, U), jabetu (C), goiartu (B, G), gainetu, morroindu (L, LN), nagusitu (C), eskua ekarri. I have dominated the Basque language. Euskal hizkuntzat jabetu naiz.

Ibon Sarasolaren kontrako mania persekutorioa ote daukadan galdetu didate behin baino gehiagotan.

Neuk sinpleki esan ahal dut ezen Ibon Sarasolaren proposamenak hondamenezkoak eta katastrofikoak begitantzen zaizkidala, zeren insekuritate linguistikoa ereiten baitu euskaldun menderatu guztiengan.

Egia esan, Ibon Sarasolak euskara menderatzen eta menperatzen du, zeren gainerateko euskaldunok obeditu beste erremediorik ez baitute.

JOSU LAVIN

Erramun Gerrikagoitia said...

Nagoelarik hemen Grezian ez daukat konektatzerik at internet egunero eta neure nahiarara, ezta ere kontrolatzeko neure blog proprioa, referentziak. Hori gatik ba diskulpak neure erantzun desphasatuak gatik.

Zuk Ricardo diozu: “Errespetu osoz, baina Jose Maria Arrateren kasua euskaran alfabetatu gabeko baten kasua da, ez besterik”. Laburra eta lakonikoa horraitio zure “sententzia” hori, Ricardo, eta irudi luke ze zuretzat problemea dago jada konpondua edo inkluso ez dago, ez daukagula (daukala euskarak, ez horregatio euskaldunok) ezein problemarik. Uste al du Ricardok (edo beste edozeinnek) ze askatu du eskuz edo ezpataz marapilo gordianoa' kin hori bere ez besterik hori? Nork (zuk Ricardo, Lakarrak, Xabi Zalbidek, ..., Sarasolak, Kintanak, Salaburuk, ...) ukatzen luke ze ez da euskara lar komplexua? Niri iruditzen zait ostera ze analysia hon presidentea hon Athletic jn Jose Maria Arrate da arras interesantea eta ere zuzena eta ondradua “tenemos un idioma realmente complejo”. Uste dut ze da zuzena esaten dena' sartu gabe ea nork esan du eta an zein zirkunstantzia personal. Juzgua da apersonalki zuzena niretzat.

Gainera izanik edo ez izanik urlia (Arrate, ... eta beste 10.000ka) alphabetatu gabeko edo analphabeto' problemea da hori' ea ba daukagu edo ez daukagu idioma realki komplexua (euskara). Horixe zen gorabeherea, ea gure idiomea da realki komplexua edo ez da. Eta horrek explikatzen luke edo ez luke zergatik dago horrenbeste analphabeto eta sistut analphabeto praktiko irtenik labetik hon euskarazko irakaskuntzea (C eta B ereduak) an euskara. Zer uste daroazu edo daroazue buruz komplexitatea hon euskara?

Erramun Gerrikagoitia said...

Galdetzen duzu niri Josu' ea esaten dugun importante edo inportante? Hara, dudan jarri naiz eta aporian lehenbizian. Baina gogoeta eginik iruditzen zait ze nik esaten dut importante, zuk bezala. Josu artista bat zara eta daukazu intuitione handia, hori da niretzat egia evidentea eta are nabarmena. Berriz esanik diot ze iruditzen zait ze dut esanten importante: iMportante.

Johannes Leizarraga said...

Kaixo Erramun,

Ikusten ahal duzunez in www.erabili.com kin Sarasola eta Garate berdin da zer esaten zaien, ezin dute ihes egin betiereko pentsamendu puto jatorristatik.
Ez haiek, ezta beren jarraikizale menderatu guztiek ere.

Solutione bakarra dago:

Euskalzaingoa - Academia pro Lingua Vasconica

Josu Lavinen garantiarekin

Hilik izan bitez guretako!

Nahi al duzu bigarren kidea izan Euskalzaingoan?

Etorriko al da besterik?

Adeitsu eta lotsagabeki

Josu Lavin
Presidente de la Academia pro Lingua Vasconica
******************************

Johannes Leizarraga said...

Sarasolari www.erabili.com lekura bidalitako erantzuna:

Ongi etorri dira

eta

Ongi etorriak dira

esaten ahal dugun bezala,

Ongi etorri izan zaitezte

eta

Ongi etorriak izan zaitezte

esaten ahal dugu, inoren baimenik gabe.

Ongi etor zaitezte ere posible da, nahiz burututasunik ez duen adierazten, aspektugabea delako.

ONGI ETORRI IZAN ZAITEZTE formak burututasuna adierazten duen bezala, ONGI ETORRIAK IZAN ZAITEZTE burutu-burututasuna adierazten du.

burutu = perfektu

burutu-burutu = pluskuanperfektu

Beste edozein aditzekin berdin joka genezake:

Irakurria izan ezazue bihar arratsalderako goizean eman dizuedan irakurgaia

Eginak izan itzazue bostetarako mateko ariketak

Ez zaitezte menderatuak izan!

(JOSU LAVIN CAMPO, Herri Ikastetxeko Irakaslea da)