Tuesday, December 27, 2005

Euskara, edo da developatzen eta transformarmatzen edo da desagertuko

Irakurri dut orai Gabonetan liburua titulatzen La República del Bidasoa. Un Estado independiente, sin moscas, sin frailes y sin carabineros. hon Angel Rekalde eta an eginiko interviewa a kathedratiko hon paleontologia Humberto Astibia gustatu zait arras esaten duena honek buruz kulturea, baina pensaturik applikatzen ahal da beste arlo gehiagori ere, nola a euskara, ekartzen dut hona aipu on eta eder hori:

Una cultura sólo tiene dos vias: o desarrollarse y tranformarse o desaparecer. Una cultura viva es un sistema abierto, o sea, un sistema que aborde y metaboliza lo que necesita del entorno al que accede, manteniendo la capacidad permanente de cambio. Las culturas deben intercambiar, deben de asimilar de otras culturas aquellos elementos que pueden ser válidos. Tiene que existir un flujo a través de sus límites, en el que se nutren e influencian. Una cultura cerrada es una cultura que desaparece, que agoniza. De la misma manera que un sistema físico cerrado acaba en muerte física y química, a una cultura no le queda más remedio que desarrollarse, seguir viva, como a un ser vivo no le queda más remedio que respirar, comunicarse y reproducirse; si no, se acaba. Un sistema cerrado se afixia.

Hau da aipu ederra hon Humberto Astibia buruz kulturea baina berdinki applikatu ahal dena buruz edozein hizkuntza generalean edo konkretuki gurean buruz euskarea. Nork rebatitzen ahal ditu horiek argudioak noiz diren ere buruz edozein hizkuntza edo buruz euskara?

Hara hemen egokiturik hori textua buruz euskara:

El euskara sólo tiene dos vias: o desarrollarse y tranformarse o desaparecer. El euskara vivo es un sistema abierto, o sea, un sistema que aborda y metaboliza lo que necesita del entorno al que accede, manteniendo la capacidad permanente de cambio. El euskara debe intercambiar, debe de asimilar de otras culturas aquellos elementos que pueden ser válidos. Tiene que existir un flujo a través de sus límites, en el que se nutren e influencian. El euskara cerrado es una lengua que desaparece, que agoniza. De la misma manera que un sistema físico cerrado acaba en muerte física y química, al euskara no le queda más remedio que desarrollarse, seguir viva, como a un ser vivo no le queda más remedio que respirar, comunicarse y reproducirse; si no, se acaba. Un sistema cerrado se afixia.

Nork dio ezen parallelismoak ez du valio? Nor ausartzen ahal da hori barbaritatea sostengatzera?

7 comments:

Johannes Leizarraga said...

Plusquamperfectua!

Edo Ibon Sarasolak esan lukeenez:

Burutu-burutua!

Zeharo bat nator Humberto Astibiarekin eta kin egokitzapena egina per zu.

J.L.

LUIS LAUZIRIKA said...

Euskarak bi via ditu bakarrik: ala developatu eta transformatu ala galdu.
Euskara bizia da systema bat irekia, hau da, systema bat zeinek abordatzen baitu eta metabolizatzen hura zein behar baitu nondik-eta ingurutik nora acceditzen duen, mantenituz kanbioko capacitate permanentea.
Euskarak behar du interkanbiatu, behar du assimilatu beste cultura batzuetatik haiek elementuak zein izan daitezkeen validoak.
Existitu behar da fluxu bat nondik-eta euren limiteetatik zehar, zeinetan nutritzen eta elkar influentiatzen diren.
Euskara itxia, da hizkuntza bat zein galtzen den, zein agonizatzen dagoen.
Berdin nola systema phisiko bat itxia amaitzen den heriotz physiko eta khimikoan, euskarari ez zaio geratzen beste remediorik
eze developatu, bizirik jarraitu, zelan izan bizi bati ez zaion geratzen beste remediorik eze respiratu, communicatu eta reproducitu; bestela, amaitu egiten da. Systema bat itxia asphyxiatu egiten da.

Johannes Leizarraga said...

Kaixo Luis,

Ez dakit nor zaitudan, baina mekaguen la puta, viva ha ama zeina zutaz erditu baitzen!

Johannes Leizarraga
in hau casoa: Josu Lavin
************************

Erramun Gerrikagoitia said...

Luis Lauzirika, zerena zarela, niri gustatu eta gustatzen zait zuk izkiriatua. Eskerrak zuri. Eta ez amaitzeko nola hak Johannes Leizarraga baizik nola erran daoren an Zuberoa diodan viva zu eta erditu zintuen behorra.

Urte Berri on eta kuraia.

Patras, Peloponessoa, Grezia.
San Silvestre, zapatua 30 abendua 2005.

Johannes Leizarraga said...

Luis Lauzirika jauna,

Gaztelania-Euskara hiztegi bat prestatzen ari naiz.
Hasieran pentsatzen nuen ezen euskara batu hutsean egingo nuela, baina zure erantzuna irakurrita iritziz aldatu naiz, beraz comunicación hitza eman dezagun honela agertuko da:

comunicación n
eu: komunikazio, komunikatze; communicatione, communicatze

Biziki eskertuko nizuke baldin privatuki idatziko bazenit:

josulavin@hotmail.com

Josu Lavin
Johannes Leizarraga Elkargoa

Erramun Gerrikagoitia said...

Nik esan nahi dut nire aldetik ezen ez dut ezer txarrik ikusten baizik on zeren zabaltzen luke possibilitatea bide batzueri' agertzean horrela traduktionea hon comunicación erdal hitza euskaraz, gero geroak' etorkizuneko euskal generationeak esanen lukete berea:

comunicación n
eu: komunikazio, komunikatze; communicatione, communicatze

Johannes Leizarraga said...

Editore ausart bat behar nuke lortu, zeren ez baita erraz izango onartu dezaten ezen batuaren ondoan forma classicoan ere agertu daitezen traductioneak.

Geroak esango.

J.L.