Friday, November 18, 2005

Txarragoaren alde, jakinaren gainean

Egunkari batean zelan izkiriatzen da ez da izaten kasualitatea ze beste gauzaren artean ba dagoz stylo liburuak ere zeintzuetan tratatzen da hori expressuki zelan izkiriatu eta redaktatu. Aitzitik herritarrek berbaz ari direnean / garenean izan ohi da iharduna edo autua libreako eta personalago ezi redaktore batena hon notiziak an egunkariak. Beraz, esatea herritar batek batzutan "aitak jan du txuletea" edo esan "aitak txuletea jan du" ez dauka gorabehera handirik eta ezta transzendentziarik ze gainera ez da egoten kontrol expressorik buruz esan daroaguna; ostera, journalista batek ralantizatzen du duena redaktatuko eta du beti denbora minimun bat bere esku.

Halan ezarriko dut -nola exemplu signifikatuvo- lau titular egun berekoak (Berria, barikua 18 azaroa 2005) orain hemen demostratzeko ezen dela hori formea, hori forma syntaktikoa, premeditatuki erabilia izanik hori formea txarragoa ezi beste alternativo bat.

Bat)
Milaka ikaslek Bolognako prozesua kritikatu dute Ikasle Egunean
Bi)
Camposek Espainiako Hezkuntza Leagea kritikatu du
Hiru)
Europak gai kimikoen araudi epelagoa onartu du, industriak eskatu bezala
Lau)
Sharonek eta Peretzek bozak aurreratzea hitzartu dute

Ikusten ahal dugun lez lauretan -lau phrasetan- dago struktura bera eta identikoa:SOV (subjektua + objektua + verbua). Hau, seguru, ez da kasualitatea, da jakinaren gaineko aukerea zeina da txarragoa ezi orain ikusiko dugun possibilitate alternativoak. Da skrupulu txatxu eta kaltegile batzuen konsekuentzia, zeinek kaltetzen du irakurlearen kalitatea hon mezuak ulertzeko.

Hara hemen beste alternativa possible hobeak:

Bat)
Milaka ikaslek kritikatu dute Bolognako prozesua Ikasle Egunean
Bi)
Camposek kritikatu du Espainiako Hezkuntza Legea
Hiru)
Europak onartu du gai kimikoen araudi epelagoa, industriak eskatu bezala m
Lau
)
Sharonek eta Peretzek hitzartu dute bozak aurreratzea

Hemen hauetan laurotan dagoen strukturea da -SVO, subjektua + verbua + objektua- askoz kommunikativoagoa ezi lehengoa.

Zerk ditu lotzen hortara horiek zeintzu nahi duten informatu artezki irakurlea? Nekeza da jakitea ze gainera nekez ilkitzen dira tik mututasun ixila.

4 comments:

Johannes Leizarraga said...

Eguerdion,

Beitu, Erramun, gauza bat komentau gura neuskizu.
Hamen egingo dot, batetik jakin daizun irakurtzen dodazana zure hamengo komentarioak, eta bestetik beste nor-edo-nork bere' irakurri daiazan neuk esandakoak.

Asteon itaundu deutsat duela 22 urte Lekeition ikasle eukin neban bateri ea nagusien artean be honelangoak entzuten dirazen:

doten ordez-eta neban
nazen ordez-eta nintzan
dotzuten ordez-eta neutsun
e.a.

Neuk entzunda neukazan honelankoak, eta badakit (edo holan pentsaten dot) ze ume txikiek holan egiten dabela euskeraren ikasketa prozesuan.

Orokorragoak dira:

jatan, jakun, etc.

non iraganaldia egiteko -N jarri besterik ez dan egin behar.
Leizarragak eta Axularrek ere badakie hau egiten noz-eta esaten daben:

zeitan, zeikun

esan behar bidean:

zitzaitan, zitzaikun

Dana dala, vokalismo aldaketa dago se zAit bigurtuten dan zEitan.

Ederto.

Lekeitiarsa honek, orain Milanen bizi dana, erran deraut ezen nagusien artean ere entzuten direla iraganaldiko forma horiek, baina berak gehiagotan Bermeon eta entzuten izan dituela.

Zeuk neuk baino bi mila bider hobeto ezagutu eta observatu dukezu fenomeno hau, ezta?

Neure semeek ere txikitatik ikasi baitute euskara (euskara batua) NINTZEN esan baino lehen NAIZEN esaten zuten eta NUEN baino lehen DUDAN.

Gero, hasi ziren ez bakarrik -N eransten baina aurreko D- ordez Z- jartzen zuten. Adibidez: DIOGUN > Ziogun

Euskal ume normalek ZIOGUN esaten dukete (neureek bai, behinik behin) GENION ikasi baino lehen.

Nire iritziz, sistema berbera aplikatu behar litzateke persona helduei ere euskara irakasten zaienean.

GAUR IKUSI ZAITUT
ATZO IKUSI ZAITUDAN

Geroago ZAITUDAN hori ZINTUDAN bihurtu behar lukete, ez baldin badute nahi verba egin ume txikien modura.

Laster nire blogean

http://heuskara.blogspot.com

honela azalduko ditut horiek questioneak.

Edozein komentario biziki eskertuko nerauketzu.

Alazne neure ikasle horri galdetu behar izan diot, zeren nitaz fidatzen den bezala, neu ere hartaz fidatzen bainaiz.

Halaber esan dit ezen Lekeition normal-normala dela:

Pentsateot ze...

Bon, konfirmatu egin dit neuk galdetzen niona.

Bizkaiko euskararen informatzaileez ez naiz fidatzen zeren askotan gezur galantak esaten baitituzte.

Anitz esker

J.L.

Erramun Gerrikagoitia said...

Eskerrak, Josu, izkiriatu duzunaz. Interesantea da guztiz zure autua eta baita nahia laguntzekoa ikasten ari direnei euskara euren lehenengo phasetan. Beste inori ez dut entzun holakorik, ezen behar da planteatu (asmatu?) euskara erraz bat phase elementalekoa. Hori ideia, nola esana dut jada, ez diot entzun inori salvu zuri.

Konkretuz, buruz iragana flexione verbaletan diot ezen Munitibarren eta beste hainbatt herritan esanten dela -orain, behintzat nire gomuta guztian- ikusi zaittuten, eta gero ikasi nuela nik liburuetatik ikusi zindudazan edo ikusi zintudan. Horretara mintzo dira guztiak edozein adinekoak izanik ni baino zaharragoak ere, zein ez naizen ja horren gaztea (60 urte). Bestetik, arrazoi du lekeitiarsa horrek esatean ezen hori phenomenoa (erosi doten, ...) entzuten da gehiago zona hortan artean Gernika eta Bermeo non da absolutua, esango nuke, erabilia populatione osoak. Euskara realitate soziologikoan da oso eta arras variablea eta diversoa, halan da.

Johannes Leizarraga said...

Kaixo Erramun,

Mila eta bat esker gatikan hain fitetz erantzun.

Bon, exaktukiago mintzatzera, mila eta bi esker!

Egia da, orain arte beste inork ez du aipatu euskara egiatan erraz baten beharra salvu nik. Merituren bat eduki behar nuke, ezta?
Honelakoak esateagatik, hormei nautsela joan behar izango dudala badakit, arren-eta despuntzela ez nazaten handik non tutu digestivoak bere lanak amaitzen dituen.
Euskaldun alfabetatu normalek, hau da, euskaldun anormalek nire ideak entzunda sutan jarriko direla uste dut.
Euskaldun alfabetatu normal hauek begi tzarrez ikusiko dute ezen batzuk has daitezen esaten:

"nik irakurtzen dut ipuin politak nire semeei lehenago ezen joan daitezen ohera"

Euskaldun alfabetatu normal hauek ez dute errekonozitu nahi izango ezen subjunktivoari ihes egiten diotela. Sekulan ez dute erabiltzen!

Zergatik ez dituzte erabiltzen euskaldun normalek EKAR ZENEZATEN NAHI NUEN bezalako aditzak, zeinak HEUSKARAn normal-normalak izango baitira?

Zeren EKAR ZENEZATEN NAHI NUEN edota NAHI NUEN EKARRI ZENEZATEN erabiliz gero, gutxien espero dutenean erabili beharko bailukete NAHI NUEN EKAR ZENIEZAIOTEN hari, NAHI NUEN EKAR ZENIEZAZKIETEN gauza batzuk haiei, etc.

Nola azkenengo forma hauek (zeniezaioten, zeniezazkieten, e.a.) automatikoki eta inkonszienteki produzitzen ez dakiten forma dativogabea (zenezaten) ere ez dute erabiltzen!

Oso erraz ulertzen duzu "zer esan nahi dudan" (=esan nahi dudana), ezta?

Beraz, ergelen batek, hau da, euskaldun alfabetatu normal batek entzunik-eta Heuskaldun bati:

"nahi duzu ekarri, mesedez, niri liburu horiek?"

irribarre estupido bat marraztuko balu bere karetoan (zeren berak uste baitu ezen hor "dizkidazu" normala erabili behar dela) jakin behar luke ezen entzun dezanean

"nahi izan zenezake ekarri, mesedez, niri liburu horiek"

ea berari, hain listoa izanda, hain erraz eta normal burura datorkion ezen hor "zenezake" barik, "zeniezazkidake" esan behar dela!

Zer egiten du euskaldun normal alfabetatu abispauak?

Sekulan ez du ZENEZAKE erabiltzen, eta kito!

Problema resuelto!

Esta es la puta trampa de los euskaldunes alfalfabetizados normales, es decir, la trampa de los putos euskaldunes normales!

Ez banaiz explikatzen hobeki saiatuko naiz.

Tono hau gogorra da, duda gabe, baina besterik ez dute merezi!

Pentsa dezatela honetaz!

Pentsa dezatela nondik datorkiekeen subjunktivoarekiko problema hori!

Ah, eta gauza bat, niri "zeniezazkidake" horiek erraz eta berez irteten zaizkit, baina gehienetan ez erabiltzera kondemnatuta nago zeren "euskaldun normal alfabetatuz" inguratuta egoten bainaiz.

Bejondeiela!
(=que les den!)

J.L.

Johannes Leizarraga said...

Kaixo, berriro ere, Erramun

Niretzat arras beharrezko da HEUSKARA hizkuntza finka dezadangatik norbaitekin komenta ditzadan bururat etortzen zaizkidanak.

Nola esaten dute gure gazteek ondoko esaldi hau:

"Josu, atzo Bilbon ikusi zintudan"

Leku gehiagotan aipatu izan dut adibide berau.

Bi modutara orokorki:

1) "Josu, atzo ikusi nizun/neutsun Bilbon"

2) "Aupa Josu, atzo Bilbon, e!"

3) "Josu, atzo ikusi zintudan Bilbon" (rarissimo entzutea)

HEUSKARAn, ordea:

1) "Josu, atzo ikusi nuen zu Bilbon"

2) "Josu, atzo ikusi zaitudan Bilbon"

3) "Josu, atzo ikusi zintudan Bilbon"

Nola esaten da Lekeition?

"Josu, atzo ikusi (d)otzuten Bilbon"

LA PUTA REALIDAD, que no tiene por qué ser triste.

La misma tolerancia que existe con los euskaldunes naturales debería ser observada con los neoeuskaldunes (euskaldunberris).

En mi escuela queda un grupo de modelo A en 5/6 de Primaria. Si tú les preguntas NOR ZARA ZU?, después de casi diez años de recibir clases de euskara varias horas a la semana te dicen inocentemente (porque son inocentes): EH, QUE SOI DE CASTELLANO!

Quién tiene la culpa?

Yo no, desde luego, yo no!

La culpa es de aquellos grandes genios que diseñan lo que los niños erdaldunes tienen que aprender!

Es culpa de los profesores de euskara de modelo A?

NO. DE ELLOS Y ELLAS NO!

La culpa es de otros y de otras.

Que les bejondeien!

J.L.