Saturday, November 19, 2005

Avantaila handiak lortzen ahal dira kin kambio txikiak

Euskaldun askori, gehienei, asko, behar baino gehiago, kostatzen zaiela irakurtzea euskaraz Hego Euskal Herrian da gauza jakina ezin duena ezeinek ukatu, hain da hori hola non dakitenek edo zekitenek ere euskaraz hobeto ezi erdara moldatzen dira edo ziren mila bider hobeto irakurtzen euskaraz ezi erdaraz. Hori, gainera, sartu gabe textu komplikatuetan baizik textu prinzipioz guztiz normaletan, nola eguneroko prensan. Ba da kontradiktione intrinseko bat ze ulertzen du batek hobeki' guti edo ez hain ondo dakien hizkuntza ezi berea propioa, izkiribuz. Hori behar litzateke estudiatu edo beharbada egun da seguruenez beranduegi ze ez dago kollektivo aski handi representativorik estudio soziologikoa egiteko tzat estudiatu zergatik euskaldunek dakitenak hobeki euskaraz' ulertzen dute irakurtzez hobeto erdarea.

Dator periodikoan (Gara, zapatua 19 azaroa 2005, 18 or, Euskal Herria) titular ondokoa Legebiltzarrak "Egunkaria auzia" behin betiko artxiba dezatela galdegin du. Hor euskaldun gehienok ba dute diffikultaterik ulertzeko ze behar dute ralentizatu titularra heldu ahal izateko komprensionera. Estudio soziologikoek konfirmatzen ahal lukete nire aseveratione hori; nik jokatzeko prest nengoke edozeini kostua hon estudio hori. Inor prest balego betor.

Phrase hortako hitz berberekin baina jarririk beste ordena baten izkiriatu ahal zen Legebiltzarrak galdegin du artxiba dezatela "Egunkaria auzia" behin betiko edo klaruago askoz Parlamentuak exigitu du artxiva dezatela "Egunkaria auzia" definitivoki.

Baina batzuk ez dute nahi euskara normalik ez errazik, ez dute ezagutzen nola jendeak ulertzen duen edo ez. Arrotz dira gu euskaldunon baitan. Ez dute reflexinatzen eta gogoetatzen, ez dukete ikusten ahal realitatea. Itsuak gidari.

4 comments:

Johannes Leizarraga said...

International Vocabulary

Izenburuko bi hitz horiek google-n bilatuta ikaragarrizko informazioa lortu ahal da Nazioarteko Hiztegiari buruz.

Lexiko internazionalaren alorra oso estudiatuta dago eta dohainik jarrita gure eskura.

Esan liteke ezen hitz bat sei hizkuntza hauetarik hirutan agertzen denean:

1) ingelesa
2) espainiera eta/edo portugesa
3) frantsesa
4) italiera
5) alemaniera
6) errusiera

hitz hori nazioartekotzat jotzen dela.
Espainiera eta portugesa grupo bakar bat konsideratzen da, zeren lexiko altxorra ia identikoa baita, ortografia gora behera.

Lexiko hori bilduta dago aspaldik eta gaurkotu egiten da, zeren ia egunero hitz internazional berriak sortzen baitira.

Honetaz gain, hitz horien forma batua ere establitzen da, prototipoa deiturikoa, alegia.

Adibidez MOSCHEA da variante desberdinen artean hautatua izan dena, nola aukeratuak izan diren: INFORMATION, PSYCHOLOGIA, SCANNER, VIDEO...

Ez da lau katuren lana izaten, baina ongi kualifikatutako lan-ekipo internazionalaren fruitua.

Hona helbide bat:

www.interlingua.com/ied

INTERLINGUAkoek lexiko internazionala aktivatu dute hizkuntza gisa, zeren gramatika erraz bat erantsi baitiote.

Esan dezadan, ezen neuk ROMANICA hizkuntza, hau da, ERDARA ERKIDE BATUA duela lauzpabost urte finkatu nuenean egindako lan horiezaz profitatu nintzela guztiz.

ROMANICAren lexikoa eta INTERLINGUAkoa exaktuki berdina da, eta hauxe da arrazoia zeinagatik neuk lan egin eta lan egiten baitut nazioarteko lexiko hori eguneratzen eta beste hizkuntzekiko hiztegi elebidunak prestatzen:

http://ia.wiktionary.org

Honek ez du esan nahi, ezen prototipo internazionala, adibidez, PSYCHOLOGIA denarren, geuk euskaraz bere horretan erabili behar dugunik.

Perfektuki PSIKOLOGIA modura mailega genezake, nola egiten baitugu EUSKARA ERKIDE BATUAn, baina EUSKARA BATU honetan PSYCHOLOGIA idaztea ere onartzen da, dudarik gabe.

Ez genuke ahaztu beharko ezen ingelesez PSYCHOLOGY idazten dela eta frantsesez PSYCHOLOGIE.

Zuek esango didazue zer irabazten duen iparraldeko euskaldun batek PSIKOLOGIA, BIDEO, etc. idaztearekin!

Baina, alferrik ari gara, zeren Euskaltzaindiak nahi duena egingo baitu eta gehienek, logikoki, obedituko.

Hala ere, jadanik badago abian EUSKARA BATU BERRIA: Euskara Erkide Batua, onartu nahi izan dezagunontzat bereziki prestatua.

Euskaltzaindiaren bidea maiteago dutenek bide horretatik joan daitezela, eta Johannes Leizarraga Elkargoaren bidea hautatzen dutenentzat geuk gogotik lan egingo dugu.

http://heuskara.blogspot.com
eta
http://groups.yahoo.com/group/euskara

Mezu hau EUSKARA ERKIDE BATUAn idatzia izan da, hizkuntza hori zer ote den inork jakin nahi baleza.

J.L.

Erramun Gerrikagoitia said...

Eskerrik asko, Josu Lavin. Sartu naiz leku batzutan baina da niretzat informatione lar. Ait litez sar beste batzuk nortzuk dute responsilitatea hortan (ari direnak offizialki lexiko gintzan) eta profita dezatela zure apportatione hau.

Johannes Leizarraga said...

Gilen Mejuto, kidea en Johannes Leizarraga Elkargoa, lanean ari da inguru' hitz internationalak.
Beste kide bat, Joseba
Gaztibeltza euskal hitzez arduratzen da.
Desanimatu ez bagaitezte, EUSKARA ERKIDE BATUA realitate bat izanen da in 2006.
Ezin dugu ezer lortuko euskaltzainen eta honelakoen aldetik. Aparte eta behin betiko aparte kokatu behar gara haiengandik.
Ez gaituzte behar eta ez ditugu behar.
Inkompatibilitatea en charactereak, nonbait.

Bejondeiela! = Que les den!

J.L.

Johannes Leizarraga said...

Kaixo Erramun,

Erantzun hau bidali dio Josu Lavinek, kidea en Johannes Leizarraga Elkargoa, at Xabier Kintana buruz-eta bere gaurko mezua.

ESKOLAKO MAISU SOILA

Adiskideok,

Hemen idazten diren mezuen bukaeran egilearen ogibideari buruzko datuak agertzen dira. Nire kasuan: Josu Lavin Campo, Herri Ikastetxeko Irakaslea. Xabier Kintanaren mezuetan: Xabier Kintana Urtiaga, hizkuntzalaria eta euskaltzaina. Ibon Sarasolarenean ere berdin, hizkuntzalaria eta euskaltzaina.

Mezu hauen edozein irakurlek berehala konturatuko da ezen Herri Ikastetxeko Irakaslea eta eskolako maisua gauza bat eta bera direla, ezta?

Beraz, irakurleak (oso “asilbestratuta” ez badago, bederen) beti ere arrazoia emango dio hizkuntzalaria eta euskaltzaina denari. Hauxe da logikoena mundu “zibilizatu” osoan.

Neu, eskola maisu soila naizenez, dagokidan lekuan ipini behar naiz eta euskal hizkuntzalari eta euskaltzain profesionalek esaten dituzten guztiak irentsi eta onartu, ez da hala?

Dena dela komentario batzuk egin nahi nituzke:

Orain badakit, adibidez, “Bizkaia maite” gabe, “Bizkai maitea” abestu behar dudala neure ikasleekin. Eta maite dudana Iruñea izan badadi, “Iruñe maitea”, “Iruñea maitea ala “Iruin maitea”?

Gernikako Pharmakotegiaren jabeak Federico Krutwig hizkuntzalari eta euskaltzainari galdetu zion ea zuzen zegoen izen hori eta honek baietz esan. Kintanaren lehenengo hiztegian PHARMAKO agertzen zen. PHARMAKO + TEGI = PHARMAKOTEGI. Gernikako farmazia horri PHARMAKOTEGIA izena ipini ziotenean Xabier Kintanaren hiztegi hori erabiltzen genuen denok, farmaziako jabea barne.

GHETTO hitza erabili du Xabier Kintanak TESTU hitza agertzen den mezu berean. Badakizue GHETTO hitza nazioartekoa da eta TESTU hitza, ordea, ez. Ez dezagun idatz TEXTU, zeren Kintanaren hurrengo mezuan ager baikaitezke.

Jakin dugunez, CARNECERÍA salbuespenezko akatsa da gaztelanian. Euskaraz ere salbuespenezko akatsak ere baditugu: Getxo Rugby Taldea, adibidez, non nire semeek jokatzen baitute. Ai, getxoztar asilbestratu hauek! Ez dakite gizajoek ezen euskara batuan ERRUGBI idatzi behar dela! Normala, nola UNIBERTSITATEra joaten diren!

VIDEO ere beste salbuespenezko akatsa da, zeren Euskaltzaindiak erabaki baitu ezen BIDEO idatzi behar dugula asilbestratu izatetik zibilizatu izatera pasatzeko.

Eta zer pasatuko litzateke baldin eta maisuok, igeltseroek, rock musika kantariok, euskaltegietako irakasleok, kalegarbitzaileok, etxekoandreok eta kalekogizonok hasiko bagina esaten ezen TEXTU idatzi behar dela, VIDEO dela hitz internazionalaren forma, UNIVERSITATEra nahi dugula joan, eta abar eta abar.

Igual hizkuntzalari eta euskaltzainek txiringitoa itxi behar lukete, ezta?

(JOSU LAVIN CAMPO herri ikastetxeko irakaslea da)