Beharko da hobetu, bestela jai

Iñaki Rodaballo, pintxoak 

eliteko sukaldaritzara 

eraman dituen gizona 

Gara, Sukaldaritza suplementua, maiatza 2012.

Observa zagun zer distantzia -zein distantzia lar handia, gainera ahal lukeela izan ezereza edo kontiguoa- artean lehenengo Iñaki Rodaballo eta azkeneko gizona. Dudarik ez dago, duda txikerrenik ere ez dago ze irakurleak behar ditu lotu nahitaez hasierako Iñaki Rodaballo eta ezkeneko gizona, dela konszienteki edo inkonszienteki edo nolabait edo nolabaitki. Zeren bestela ez luke ulertuko mezuak dakarrena.

Izan ahal zen ere mezua -beti ere hobetze aldera-

Iñaki Rodaballo gizona zeinak eraman dituen pintxoak eliteko sukaldaritzara.

Edo ere

Iñaki Rodaballo gizona zeinak eraman dituen eliteko sukaldaritzara pintxoak 

Berba batean mezua da: Iñaki Rodaballo ... gizona. Edo Iñaki Rodaballo gizona ...

Aisa eta erraz ahal zen omititu ere gizona ipintzea zeren doalarik ondoren Iñaki Rodaballo ez luke behar derrigorrez gizona ipintzea zeren ba dakigu ze Iñaki izeneko bat dela gizona eta ez emakumea. Halan

Iñaki Rodaballo zeinak eraman dituen pintxoak eliteko sukaldaritzara.

edo

Iñaki Rodaballo zeinak eraman dituen eliteko sukaldaritzara pintxoak.

Lehenengo lehenengoa, gero gerokoak

Irakurririk ondoko titular hau nekez ahalko da ukatu ze mezu prinzipala da ezen Le Penek -frantzes politiko emakumeak- duela adierazi zeozer

Sarkozyk hautesleei errespeturik ez diela adierazi du Le Penek

Orduan ba mezuaren funtsa da Le Penek duela adierazi zeozer 

Le Penek adierazi du  ...

edo 

Le Penek du adierazi ...

Logikoa litzateke ze ondoren adierazi ezen Le Penek duela adierazi zeozer, geroago adieraztea zer duen adierazi. Razonamentu hau da, behintzat eretxi batean, total logikoa eta diaphanoa. Segituz razonamentua segitzen ahal litzateke ere mezua edo informationea holatsu

Le Penek adierazi du ...

Le Penek adierazi du Sarkozyk ...

Le Penek adierazi du Sarkozyk ez diela ...

Le Penek adierazi du Sarkozyk ez diela errespeturik ...  

Le Penek adierazi du Sarkozyk ez diela errespeturik hautesleei

Orduan, titulatzen ahal nuen nola egin bait dut "Lehenengo lehenengoa, gero gerokoak"edo ere luzexago "Lehenengo lehenengoa, gero -beharbada eta behar balitz- gerokoak".

...ko atzean edo ...ko aitzinean

Irakurtzen dugu lehenbiziko phrasea zeina da ondokoa

Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan, euskara Nafarroako lurralde osoan ofiziala izan dadin aldarrikatzeko. 

Eta jarririk pensaketa etortzen zait gogora ea zertarako batu ziren milaka persona Larragan? Non ihardespena omen da aldarrikatzeko, alderri bat egiteko; orduan izanik ere edozein aldarria on litzateke jakitea bildu zirala aldarrikatzeko. Orduan, gabe spezifikatu zein zen aldarria litzateke hori phrasea honelaxe

Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan aldarrikatzeko.

Gero letorke, edo behar luke etorri explikationea explikatuz zein den delako aldarria. Honelatsu

Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan aldarrikatzeko izan dadin euskara ofiziala Nafarroako lurralde osoan.

Segmentuz segmentu emanik

Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan

Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan aldarrikatzeko 


Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan aldarrikatzeko izan dadin 


Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan aldarrikatzeko izan dadin euskara ofiziala 

Milaka pertsona batu ziren atzo Larragan aldarrikatzeko izan dadin euskara ofiziala Nafarroako lurralde osoan. 

Ba al du segmentatze honek logika informativorik?


 

 

Kalte-ordain informativoa

Dudalarik irakurri hau titularra (Berria egunkaria, barikua 20 apirila 2012, orri prinzipalean)

Euskaltelek 

222 milioiko 

kalte-ordaina 

pagatu beharko 

dio Orangeri 

gogora zait etorri konzeptua na kalte-ordaina, ezen noiz kaltea egiten den sortzen dela zor bat pagatzen ahal litzetekeena edo ekonomikoki -diruz- edo beste modu batez, pagatzen ez bada ere behintzat dadin ordaindu hain moduz. Behintzat okerra ametidu, kaltea. Espainiako erregeak ere egin du publikoki diskulpak eskatu zuritu nahirik bere ihizi grina zantar hori, bere aktuatione hiltzaile inazeptable hori an edozein zirkustantzia.

Hori titularra na Berria egunkaria eman ahal zen modu gutiago zail eta nekean ere tzat euskal irakurlea. Esaterako holan

Euskaltelek 

pagatu beharko 

dio Orangeri 

222 milioiko 

kalte-ordaina 

Nola ordainduko du Berria egunkariak ki euskalduna bere kalte-ordaina, edo diruz pagatuz edo ordainduz nolabait esaterako gogoeta eginez buruz bere informatzeko manerak edo aukera syntaktikoak? Ba al da hori titularra haina nola exigitu kalte-ordainik? Nik baietz uste, izanik gainera geure esku edo esku-eskura -Berria egunkariaren esku- horren solutione edo hobetzea. 

Struktura syntaktiko gutiago diaphanoak ulergarriki

Honelako blog edo forum batean normala dateke -edo behar luke-  tratatu ahal izatea punturik nolanahikoenak edo edozelangoak liratekeenak' gehiago edo guitiago loturik kin realitate soziala na euskara soziologikoki real konstatablea. Hortarakoxe dagozke honako blogak tzat trata zagun zernahi diratekeena realago edo irrealago dependitzez tik perzeptione bakoitzarena. Ez dukegu izan behar beldur khaosaren. Analysatzen dira ere bestade gorabehera transzendentalagorik edo gutiago transzendentak nola existentzia na Jainkoa.

Halan ba sarturik geure gaian, izan ahal litzateke titulua na artikulu bat agertua prensan honakoa

Etikaren eta politikaren arteko harremanaz 

Baina esan edo pensa lezake baten batek -esaterako nik- ezen hori titulua ematen ahal litzatekeela ere honela

Harremanaz artean etika eta politika 

edo baita beste possibilitate beste hau

Buruz harremana artean etika eta politika 

Beraz, orduan, ba dugu hiru -behintzat- possibilitate redaktatzeko mezu berbera, dutenak valio quantitativo informativo berbera. Questionea litzateke -pensaturik, behintzat hypothetikoki, direla edo liratekeela berdin "normal" eta ere zilegi hiru possibilitateok- ote duten valio berbera an ranking kommunikativoa. Al dute ba valio kommunikativo berbera, utzirik alde batera -behintzat momentuz- zilegitasuna eman ahal dionak norberak ki possibilitate bakoitza?

Hemen orduan hiru possibilitateok

Etikaren eta politikaren arteko harremanaz

Harremanaz artean etika eta politika

Buruz harremana artean etika eta politika

Maileguak na prepositioneak (... menos ...)

Mailegatzea da hartzea inor ganik. Maileguak izan ahal dira era differente askotakoak, ekonomikoak, linguistikoak, gastronomikoak, zientifikoak, tekhnologikoak, konzeptualak,  ... eta horkakoz gainera sortu da copyright konzeptua non nahi da stopatu edo behintzat oztopatu egitate hori gabe ordaindu  pagu edo frankizia bat. Normalean ere mailegua da gauza on bat nahirik hartu besteak ganik geuk ez daukagun zeozer postivo bat.

Preambulo honen ostean daidan konta anekdota neuri gertua piszinako aldageletan. Joan ohi naiz piszinara astean bi edo hiru bider eta ondoren igarotzen dut denboratxo bat aldageletan non beti suertatzen da alboan bateren bat. Behar dut esan ze egon ohi naizela adi nola mintzatzen diren han gendeak eta batez ere haurrak edo gaztetxoak. Halan, normalean, gaztean -esan daidan 25 urtetik beherakoak- mintzatzen dira kasik exklusivan euskaraz nahiz nagusietan da besterik egonik noizean behin nagusi kanpokoak.

Berbata batean, ba ziren hiru gazte edo ume -8 edo 12 urte artekoak- zeintzu mintzatu ziren -esan bezala, ohi dan lez hemen Lekeitio piszinetan- soilik euskaraz denbora guztian baina -beti bainaren bat- batek esan zuen honelaxebesteari

Danak apuntau gara menos Olatz (sic) 

Izanik phrase super laburra pensatu nuen atxikitzea gogoan eta nintzen gogoratu bidenabar ze nuela irakurri nonbat nola batzutan mailegatzen duten hizkuntza batzuk besteak ganik prepositioneak baina ez dela ezagutzen -inoiz, halan zioen textu harek- noiz hizkuntza batek meilegatu duenik beste bat ganik postpositione bat.

Hemen kasuan, lekeitiar haur horiek zergatik ez zuen esan

Danak apuntau gara Olatz izan ezik 

edo

Danak apuntau gara salvu (salbu) Olatz 

Seguruenez ez dute edo dukete ezagutzen ezta hypothetikoki ere possibilitate bigarren hori  zeina bait dago aski stigmatizatua.

Baina -eta hortan gagoz orain- zergatik mailegatu zueten haur horiek prepositione hori, noiz ez zuten egin berbarik euskaraz baino. Dena euskaraz baina erdarazko prepositionea erabilirik. Inork ba al du edo ba ahal du ikusten horren arrazoirik.

Meilegu hau, gabea frankizia' gabea copyright, ote da total kondenagarria, illizitoa? Merezi ote dute haur lekeitiar hauek punitionerik, zigorrik, koskorrekorik, agirika egiterik, korregitzerik? Ote da nahi izatea mendiari jartzea hezirik? Berba batean, ba al du deus positivorik?

Beharra sentitu?

Ari izan nintzen lehenagokoan ere buruz nola batzutan komeni da erabili gidoai (-) artean izena kasu nominativoan eta gehitzen zaion subfixu deklinativoa, ezaterako Bilbao-tik, nabermentzeko diaphanoki izen bat izanik herri bat (Erroma-ra), persona bat (Erramun-entzat), produktu bat (Coca Cola-rik), ...

Halan, ikusten da gaurko photoan ere ezen egin edo redaktatu zuenak kartel hori zuela sentitu horren beharra zeren bait zuen izkiriatu Gaizka-ri omenaldia ordez izkiriatu Gaizkari omenaldia. Antza, batean (Gaizka-ri) da agertzen garbiago -mezua- ezen ez nola normalki ohi dugun izkiriatu (Gaizkari).

Ote da haizu erabiltzea holako lizentzia personalak, holako margenak?

Ote da komenigarri?, logiko?, lagungarri?, inkorrektu? inkorrektu baina mesedeko?, valeko?, erabilgarri?, on?

Honako hiru photoetan ahal da irakurri ondoko textua

1)
Mendexa-ra bidea
moztuta
bide alternatiboa
kostatik 

2)
Mendexa

Lekeitio-tik Mendexa-ra
bidea moztuta
Mendexa-ko herrigunea

3)
Lekeitio

Mendexa-tik Lekeitio-ra 

bidea moztuta
bide alternatiboa

Normalean izkiriatu ohi dugu, esaterako Barakaldotik, Barakaldora, ... eta ez Barakaldo-tik, Barakaldo-ra,... Baina nago ezen panel informativo batean txoferrentzat hobe dela akaso nola egin duten hemengo exemplutetan. Baita Bizkabuseko autobusetan irakurria dut: autopista-tik, Ermua-tik, eta holatsukoak. Kuestinea da nola informatu hobeto gidaria, auto-gidaria. Edozetan ere ez da gauza txarra flexibilitatea eta zentzu ona eta lagungarria.

Orduan ba, galderea da: ote da jokabide hori komenigarri?, logiko?, lagungarri?, inkorrektu? inkorrektu baina mesedeko?, valeko?, erabilgarri?, on?

4-3-2-1 edo 1-2-3-4, symmetria strukturala

Dudanean irakurri ondoko titulu hau (Gara, ostirala 9 martxoa 2012, 7 or )

EPPK-ko emakumeen eskubideak 

errespetatzeko eskatu du Herriarak 

EPPK-ko emakumeen eskubideak (4)
errespetatzeko (3)
eskatu du (2)
Herrirak (1)

dut pensatu ezen izan banitz ni redaktorea horrena tituluaren' egin nukeela redaktionea beste forma hontara

Herrira-k (1)
eskatu du (2)
errespetatzeko (3)
EPPK-ko emakumeen eskubideak / edo / eskubideak EPPK-ko emakumeen (4)

Herrira-k eskatu du errespetatzeko 

EPPK-ko emakumeen eskubideak 

/ edo /

Herrira-k eskatu du errespetatzeko 

eskubideak EPPK-ko emakumeen

Purismo lexikal azkarra oraino an 2012

Batzuk edo inkluso askok -artean arduratzen direnak euskararekin- uste daroe ezen orain ez dagoela euskaraz purismorik, behintzat purismo lexikalik. Ez dela erabiltzen esaterako gehiago urrutizkina izendatzeko telephonoa. Izatekotan ba direla oraino ere beste modu bateko purismoak, akaso syntaktikoa, orthographikoa, morphologikoa, ... edo besterik baina ez lexikalik. Uste ohi da darabilgula barra-barra international hitzak, baina ez da hori holan, ez da egia uste hori.

Aurkitu naiz, nola exponente, kin hitz hau (gaurko, martitzena 28 otsaila 2012, irakurririk prensa egunkari bat)

analisigile 

Daigun bada ikusi ea hitz hori den internationala -hitz grekoa berau- eta nola den beste mintzairetan. 

(in) analyst 

(fr) analyste 

(al) Analytiker 

(it) analista 

Ez al da esaten euskaraz ere

analysta edo analista. 

Ez al da oraino euskaraz purismo lexikalik, purismo lexikal azkarrik bada ere kamleonikoa nahi duena bizi kamuflatua, xahutzen ditugula gure energiak -ez direnak hain goriak- alferreko ariketetan?

Ondoren Akademiako jardun eguna buruz Hitz-ordena

Akademiak, izengaitikoz Euskaltzaindiak, izan du egun bat Donostian (joaneko ostiralean, otsailak 24) buruz Hitz-ordena edo esanik geure hitzekin buruz zelan hobeto kommunikatu, informatu irakurlea effektivoago. Ranking informativoan ahalik hobekien, gutiago nekez edo zail.

Behar dut esan ze han egon naizela eta izan dela gustu bat entzutea han esan direnak. Ortakoz, horixe gatik ba nire zorionak possible egin duten guziei egun hori eta bereziki Akademiari berari (ki Akademia).

Etorririk handik etxean izan ditut bi gutunazal tik Euskaltel non dut ikusi ezen han salaturikoak, esanikoak -akats informativo syntaktikoak-, Donostian Akademiako jardunean, dagozela barreatuak nonnahi zabalki. Hara irakurriak an Euskalteleko avisu-orria.

• Euskaltelen, gure nagusiek faktura txikagoak izateaz arduratzen gara. 

[zuzendua da 65 urtez goitikoei] (verbua azkenean hon phrasea)

Oso erraza da zure plana berritzea. 

• Euskaltelen saltoki batera joan behar duzu martxoaren 31 baino lehen. 

• Nahikoa da pertsona horrek [hain delakoak] zure NANaren eta berearen fotokopiak aurkeztea.

Horiek mezuok izan ahal ziren errazago, kommunikativoago, effektivoago irakurleari honelaxe, esaterako

• Euskaltelen arduratzen gara gure nagusiek faktura txikagoak izateaz. 

Oso erraza da zure plana berritzea. 

• Euskaltelen saltoki batera joan behar duzu lehenago ezi  martxoaren 31. 

• Nahikoa da pertsona horrek aurkeztea zure NANaren eta berearen fotokopiak.

Ez al dira beheko aukerok, aukera syntaktikook, effektivoagoak informatikoki tzat irakurlea? Hobeak?


Ez dut nahi amaitu salatu gabe (harriduruaz?) zelan buruz jardun egun hori hon Akademia ez duten argitaratu deus Gara-k eta Berria-k. Izan ala izan ez bere gustukoak esan zirenak Donostian behar zuten informatu. Ez dute informatu, ez zapatuan eta ezta domekan, eta ikusiko beste egun atzeragotuetan. Zer pasa da, zer pasatzen da?

Nork du normalxe ulertzen?

Dut izkiriatu tituluan galdetu -Nork du normalxe ulertzen?- normalxe eta ez normal, hau da, aski normal edo normaltsu. Zeren zait iruditzen hori titulua lar guti informativoa edo aski txarra kommunikativoki. Hemen ba titulua 

Polizia operazioa prozesuaren aurkako Parisen "eraso argia" izan dela salatu dute Senperen 

Zait iruditzen dela titulu irabiatua, cocktail informativoa kin anitz vodka: ulertzen diffizil samarra eta zail. Nehork eska baleza jartzen nuke aukera hobetua informativoki baldin ez balitz ere onena, hautu syntaktikorik onena.

Valeko bada (SVO), zergatik ez hobetsi preferenzialki?

Titular hau (Berria, domekea 19 otsaila 2012, kultura, 32 or, Iñigo Astiz) gutik gaitzetsiko lukete eta gutiago eman txartzat.

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia 

Hori titularra dago emana erabilirik SVO struktura syntaktikoa, non S subjektua / V verbua / O objektua, izanik delako SVO hori strukturarik onena, onena informativoki edo kommunikativoki.

Direla
S (Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak)
V (irabazi du)
O (Berlinale jaialdiko sari nagusia)

Hori strukturea, struktura syntaktiko kommunikativoa baldin bada valekoa eta ona (nola ikusi ahal dugun), zergatik ez dugu erabili behar preferenzialki baina ez -horregatio- exklusivan? Eta, zergatik eta zertako erabili nola ikusi ohi dugun lar sarri beste hauek forma gutiago informativoak: SOV "geurea", edo "kamuflaiaz geurekotzen ari garena" OVS? Hara, horiek bien versioneak tzat goiko mezu edo titularra:

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia 

(SOV, "geurea")

edo

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia

(OVS, "kamuflaiaz geurekotzen ari garena") 

Avisatu, horregatio, argiro ze ez dugula esan nahi ezen horrek textu horrek -SVO- dugunak jotzen onenentzat struktura informativoz ez duela deus gehiago hobetzekorik baita informativoki.

Segmentu informativoak: edo 3-7-6-5-4-2-1, edo 1-2-3-4-5-6-7?

Nola egingo den Donostian (ostirala 24 otsaila 2012) egun osoko jardunaldia buruz "Hitz-ordena, Erabilera estrategikoa" pean Akademia dut izkiriatzen hau gaurkoa dudala gogoan hori eguna.

Guziok ba dakigu dagozela phrase batean barruan parteak eta zehatzago berba eginez segmentu informativoak zeintzu ordenatzen ahal dira hurrenkera differentetan dagoelarik hori fakultatea ordenatzearena esku batzoitzaren edo idazlearen, redaktatzailearen (nahiz ez balitza redaktore ere redaktatzailea).

Halan, ordenatzeko elementu batzuk linealki -bata bestearen ondorik, nola egiten bait da edozein phrasetan- egon dagoz possibilitatean hainbat dependitzen duela, segun probabilitateak, zenbat elementu diren.  Halaxe, oker ez banago, ordenatzeko linealki zazpi elementu -gure kasuan, zazpi elementu deituak segmentu informatiko- possibilitate differenteak dira 49, hau da 7x7 = 49. Baina besterik da ikustea ea horiek 49 aukerak diren berdin valioko informativoki, ranking informativoan.

Dudalarik irakurri datatua Baionan (Ainize Butron, Baiona) hau ondoko titularra etorri zait lehenbizi ezen izanik ere titulua redaktatua Bainonan ez datorrela tik lapurtar traditionea zeina izan bait da euskaraz aberatsena eta dut ikusi dire plegatu (toleztu) egoko traditioneari Lapurdin ere izenean edo deitua euskara batua edo "patriotismoa", berba batea dagoela etenik hori traditionea izanik ere arrazoia edozein.

Hara titularra (Gara, asteazkena 16 otsaila 2012, Euskal Herria, 14 or)

Murrizketek ama-eskolatik haurrak sailkatzea dakartela salatu dute sindikatuek

Nola esan bait dut hor puzzle informativo hortan -phrase edo titular hortan- dagoz zazpi -7- segmentu informativo direnak hauexek ateratzen direnak vivisektionaturik phrasea.

1- sindikatuek
2- salatu dute
3- murrizketek
4- dakartela
5- sailkatzea
6- haurrak
7- ama-eskolatik

Hemen, goiko titular hortan ordenea da

3- Murrizketek
7- ama-eskolatik
6- haurrak
5- sailkatzea
4- dakartela
2- salatu dute
1- sindikatuek

Orduan kompartzekoak dirateke -artean 49 aukera possibleak- bi textu hauek gogoan dugula hitz-ordena (zein gaia tratatuko du Akademiak Donostian ostiralean 24.).

Murrizketek ama-eskolatik haurrak sailkatzea dakartela salatu dute sindikatuek 

(3-7-6-5-4-2-1)

eta

Sindikatuek salatu dute murrizketek dakartela sailkatzea haurrak ama-eskolatik 

(1-2-3-4-5-6-7)

Buruz ordenatu hitz-ordena

Bakoitzak du eskubidea izkiriatzeko eta redaktatzeko nola plazer duen baina ez gara ari buruz ea redatatua den zilegi edo ere inkorrekto baizik nola egin ahal da redationea ahalik ulergarrien edo behintzat gutien desegoki izan dadin mezua diaphanoago tzat irakurlea. Izanik ere aukera differente batzuk berdin zilegiak eta korrektuak izan ahal dira barruan ranking kommunikativo bat' egotea aukeraok lerrokatuak gorago edo beherago respektuz ulergarritasuna, ulergarritasun kommunikativoa.

Halan noiz bait dut irakurri ondokoa  (Herria astekaria, 9 otsaila 2012, Baiona)

Seaska Baxoko azterketak oztopatzeko prest, Baxoa euskaraz izan dadin ardiesteko      

pensatu dut ze hori-phrasea ahal zela egon antolatua beste hitz-ordena batekin, non kommunikativoki legokeen hobeto tzat irakurleak kaptatu mezua. Halan, esaterako

Seaska prest oztopatzeko Baxoko azterketak, ardiesteko izan dadin Baxoa euskaraz

Aukerak hon hitz-ordena (edo hitz-ordenaren aukerak) izan ahal dira differente baina ez berdin valioko an ranking kommunikativoa. Bai, ezta?