Othe da supplantatzea Academia?

Batzutan ez daquigularic zergatic edo eraguinez gure mamuen -ba dira ere inconscienteac- izan ohi dugu reactione illogicoac zeintzu ditugun deffendatzen ezein baseric gabe.

Hau diot zer dugunean iracurtzen, casuraco gaurco titular hau prensan (Gara, 10 apirila 2013)

• Malitik soldaduak ateratzen hasi da Paris, iragarri zuena baino lehenago 

eta commentatzen den ezen hobe litzatequeela informativoqui beste redactione hau

• Paris hasi da soldaduak ateratzen Malitik, iragarri zuena baino lehenago

(lehenbizitic ohartuco da iracurle normala eta seguruenic arrunta ere ezen an auquera berri hortan ez dagoela ezen cambio orthographico edo bestelacoric zein nic personalqui nahiago eta gustocoago ditudanac). Nioen lez, holaco commentarioac eguiteac batzuentzat dira, esaten dutenez, nahi izatea supplantatu Academia eta ohostu bere funtioneac.

Baina hori esatea ez da eguia eta da ez ezagutzea Academia, concretuqui gure Euskaltzaindia, eta ezta bere publicationeac. Da esatea bolobolo nahi duguna' izanic ere hori basatua an gure "usteac", eraguinez phantasma mental betheac recelo infundatuz.

Holacoentzat, holacoac esan daroentzat nahi ditut ekarri hona blogera Academiac, Euskaltzaindiac arguitaratu publicatione batzu oraintsucoac:

=
"Zenbait orintabide erregistroen trataeraz", Jagon Saila, Euskaltzaindia, 2008
(ISBN: 978-84-95438-40-9)

=
"Testu -antolatzaileak, Erabilera estrategikoa", Jagon Saila, Euskaltzaindia, 2008
(ISBN: 978-84-95438-43-0)

=
"Hitz-ordena. Erabilera estrategikoa", Jagon Saila, Euskatzaindia, 2012 
(ISBN: ez dut escura datu hau)


Saoia da euscalzaleen artean botatzeco bazterrera part mamu edo phantasma infundatuac eta lotu gaitezen albait lasterren lan amancommunean, auzolanean, elkarrequin duelaric bakoitzac apportatzen ahal duenic onena.

Dirialaco labur ta contauak

Gaur izan dut suertea, suere ona, paseatzeco Mendexa-co plaza ingurutic noiz ikusiric iraquia zegoela ortusantuco atea joan naizen hara. Sartzeracoan dut ikusi iratziric sarreraco atalburuco harrian ondocoa zein dut copiatzen lerroz lerro eta letraz letra cambiatu gabe deus. Hara han dakarrena

1903 

gurutzea iratziric

Zuek orain zariana 

gu len guiñian gu orain ga_ 

riana zuek laster izango zara. 

Dirialaco labur larri ta con_ 

tauak gure lurreko egunak  

P. T. N. 

Job. C. XIV              V. XXIX 

Ez du erabiltzen explicationeraco zeren particularic baina bai ostera Dirialaco (sic), gaur inor ez litzateque ausartuco holacoric eguitera, beldurrearren. Batzutan ere, autoberdurrearren. Ez dugu libertateric eta ba da horren arrazoiric.

Correctu eta communicativo

 Conceptuac argui izatea da importantea behintzat batzuetan zeren bestela eroan ahal gaituzte desorientationera eta oker actuatzera. Halan alarmentea litzateque cardiologo batec ez balitu bereizico edo lituzque nahasico bihotzeco movimentuan zer den diastole eta sistole.

Arrecoa diot ze dut ikusi nola herri bateco Udal Euskara batzorde buruac zituela (edo behintzat zioela) difficultateac bereizteco batetic euscara correctua eta bestetic euscara communicativoa zeintzu dira bi conceptu diferente egonic ere halere elkarrequin interrelationatuac nola egoten ohi diren haimbat gauza diferente elkarren relationean eta incluso dependentzian. Duelaric berac, batzorde buruac, defendatzen, niretzat harrigarriqui, ze tratatzea euscararen correctutasuna batzorde hortan ez duela lekuric, duelaric mozten eta impeditzen holaco ahaleguinic. Niri ostera zait iruditzen litzatequeela leku on bat eta apraposa hori Udal Euscara batzordea tratzeco bai zer ez dagoen correctu udal impressoetan (baldin incorrectotasunic balego) eta baita ere gainera euscara communicativoa edo ahalic communicativoena edo beste berba batzuequin euscara ahalic erosoena iracurlearentzat. Tira, batzorde-buru horrec eta nic hortaz dugu eretchi, opinione, apreciatione eta juzgu total differenteac.

Gaurco prensan dut ikusten exemplu bat ezin hobea aguertzeco ezen bat dela correctu redactatzea eta aitzitic bestetic bestea dela communicativoqui redactatzea edo guehiago communicativoqui.

Hemen ba exemplua (ikusi hemen)

• Lur jausi batek Ermua eta Zaldibar arteko tren zerbitzua eten du

Goico titularra da total correctua eta ezin izango du nehorc esan ze dela incorrectua. Ostera nahi delaric  hobetu titularraren mezua respectuz iracurlean, ipini ahal zen esateraco ere honelaxe

• Lur jausi batek eten du Ermua eta Zaldibar arteko tren zerbitzua

Hau, bigarren auquera hau ere da total correctua (biac bait dira correctu) baina communicativoago informativoqui (baldin hala bada, nire ustez ba da).

Berba batean ze ez direla behar confunditu bi conceptuac, correctu izatea eta communicativo izatea. Ez date asco escatzea, nola ez bait litzateque escatzea asco cardiologo bati bereiztea sistole eta diastole, bereiztea ere hori edozein euscalzale soliri. Gogora jatort nola zuen idatzi Errotetac, blog hontaco iracurle jarraitu eta batzutan apportanteac ezen blog hontaco ideiac edo mezuac ohi dagozela expresatuac nola “bost urteko haur batek ere ulertzeko bezain argiki” (Erroteta, dixit).

Espero dut eta desio egotea argui orain ere differentzia bi conceptuon arteacoa tzat bost urthe baino adinduagoac. Hala biz, edo eguin daigun autocriquea.

Itzalac nola edozeinec baina nivel differentean

Jaquin dudalaric ze eguin dutela Saran Bazco biharamunez (astelehena 1 apirila 2013) omenaldia ki academico eta exacademicoburu Jean Haritschelhar ethorri zait gogora ze merezia duqueela hori ohorea baina ez dela halare Haritschelhar itzal edo macula bacoa, bethi ere naizela soil referitzen bere ibilbide academicoa, utziric aparte seguru beste bere arloac. Batzutan izan ohi dugu joerea absolutizatzeco zernahi noiz dugularic aupatzen norbait uste izanez ze nola eguin duen gauza onic eguin duela guzia edo ia dena ongui. Nic holatsu ikusten dut omenaldia ki Haritschelhar, dudalaric ekarri nahi orain behintzat bi itzal, bata batez ere handia hona blogera.

Poztu naiz iracurtzean egun' ganic Haritschelhar berac diolaric bere buruaz:

Bizi luzea ukana dut eta saiatu naiz eskura nuen bide guztietatik gure euskarari bultzada ematen. Ez da beti asmatzen (nabarmendua neurea), baina neukanik eta onena emana diodala uste dut nire barne gogoak agindutakoari, gure hizkuntzaren aldeko lanetara bildua naizelako ene bizian. Horrek guztiak poza ematen dit, baita ohoratzen ere.

Berba batean simplequi ze guztioc ba ditugula itzalac edo faltac ere, esanic “ez da bethi asmatzen”. Ez berac, ez edozeinec.

1) Dakardan gogora bere azquenetarico laprastada baldar lexicala dena inbarkagarria ganic edozein academico -gutarico bakoitzac juzga beza personalqui- noiz defendatzen zuen nola euscaraz asqui “kargua utzi” aitasaindu Benedictoren alde eguitea. (Nahi luenac ikusi hemen). Academico baten gandic da gutienic estonagarria bere jarrera lexical baldar eta irresponsable hori. Hori al da “neukanik eta onena eman dudala”? Ez al dira bere parametro lexicalac nivel eta gradu goragocoac.

2) Orain noan bere beste itzal itzaltsu, ilunago, ikaragarriago eta laborritsu batera. Non debecatu zuen Jean Haritschelharrec ki academico-quide Alfonso Irigoyen (1929 - 1996)  publicatzea Academian lanac bere orthographia personalean, ezen nahi zuela Haritschelharrec zegoenean academiaburu derrigortu eta bortchatu academico Irigoyen cambiatzera orthgraphiaz bere lan propioetan zeinac zohazen pean sinadurea on Alfonso Irigoyen. Academia baten non libertateac behar luque izan characteristica basicoenetaric bat zuen hautsi -inquisitorialqui- gure Jean Haritschelhar-ec zuelaric debecatu bere publicationea ezin izan zuenean derrigortu amore ematea academico-quidea. Ez al da hori comportamentu inquisitorial bat? Zergatic ezin zuen edozein academico batec zuzena aguertzeco bere lanac pean sinadura personala, pean bere ardurea eta responsabilitatea? Zergatic ez?

Guzioc ba ditugu bai faltac, tatchac, hutsac, mentsac, itzalac. Nic ez dut ahaztua hori itzal hori na Haritschelhar zeinac ez du, ez zuen, eta ez du izango justificationeric. Apportatione on eta positivoric ba duque tchalotzeco Jeanec baina baita duda baric tatcharic ere ez harro egoteco. 

[Orain Academiaz. Ez naiz sartu hemen aitzitic generalean buruz Academia kin azterquetea eguin ahal zuena eta ostera ez du eguin? Criticatuz omissionez edo eguin behar zuenaz, non seguruenez ba legoque hor orgatara edo burdicada handixco bat zer criticatu contra Academia. Zer apportatu du Academiac generalean alde euscara modernoa an XXI. mendecoa?]

On date ekartzea balantzea bere equilibrio realera. On ta tchar. Tchalo eta tchistu. Behar den neurri realean.

Nahi dianac har liro

Zuberoaco cantu bat, hac Chorittua norat hoa, amaitzen da deseptionaturic quin amodioa esanez ezen "nahi dianac har liro" zein guc hemen esango guenuqueen "nahi duenac hartzea daucala".

Goicoa diot ze apparte amodioa' eguncariac ere daudela publicoan eroslearen escura nahi lezanac eros lezan nahi luena, escaintzen zaiola iracurleari abanico nahico zabala. Halan ez naiz harritzen jaquiteaz ezen Berria eguncari euscarazcoac -dagoen euscarazco eguncari bakarra- duela' iracurle eta ere erosle guti edo behintzat ez asqui nola litzatequeen normal soziologicoqui, corresponditzen zaion lez sociologicoqui.

Gaurco -eguaztena 27 martchoa 2013- titular principal eta lehena da hauxe ondocoa

Negoziazio gunea desegiteak konponbidea zaildu eta atzeratu egiten duela dio ETAk 

Ez da harritzecoa ikusiric holaco euscara, holaco titularrac, pensatzea eta actuatzea facticoqui esanez "nahi luenac har liro", desesperatuqui eta norbere buruaren lotsaz.


Comparaturic besteequin daigun ikus nola doazen contuac

ETA denuncia .................... (Gara) 

ETA alerta .......................... (Gara) 

ETA vincula ................. (El Correo) 

ETA anuncia ..................... (El País)

aitzitic Berriac euscaraz

.............................................................................................. dio ETAk

Giltzape-tic dathorren Burulehena

Durduzaturic utzi nau iracurtzeac azquen aste hontaco Herria astecaria. Zeren zeu ere,  iracurle,  durduzatua eta total desorientatua zaudeque baldin iracurri baduzu goico titualua "Giltzape-tic dathorren Burulehena" hartua parallelismoz tic kantua "Paris-tic dathorren artista bat naiz ni". Eta pensatu duquezu jada zertaz behar du ari egun gure Erramuncoc. Ba neu ere gueratu naiz durduzatua eta areago desorientatua jaquin gabe nora xuxendu neure entheleguaren zuztarra eta ahalegina.

Zeren an articulua zein bait du sinatzen Muslaria izengoiticoac dut aurquitzen hau titulua

Giltzapeko bilkurak Aita Saindu berriaren hautatzeko 

Hasten delaric hola: Aste huntan berean hain segur, 80 urtez azpiko kardinaleen artean hautatua izanen da Aita Saindu berri bat. Hortarako, Erromako Sixtotar (sic) kapera guziz famatuan egiten dira (edo egin dira) giltzapekoak deitzen diren bilkurak. etc, etc, etc, ...

Sinatua: Muslaria

Articulu osoan Muslaria-c, muslariac, du erabiltzen termino ecclesial hori exclusivan -giltzape- adierazteco euscarazco conclave hitza (conclave, konklave, konklabe). Pasatu zait iraizean ezen ez mintzatzea precisione asqui minimoz holaco gai altu eta quasic sacratuan dela barkagarri tzat muslari ximple bat zeina datequeen gure Muslaria. Baina hara sorpresaren handia noiz daquidan ezen Muslaria dela gure lapurtar jaun gora Janbattitt Dirassar euscalzale bipila.

Bigarrenic ...

Caseta horren beste choco batean, Irakurleak mintzo izenecoan, ari da Karddinala (sic) izengoitipecoa ere' delaric hasten holaxe -nauelaric ni uzten zapuztua eta intelectualqui blocatua-

Laster, Elizako Burulehen berria, hautatua izanen da. Burulehena erraiten dut zeren eta gostatzen zait "saindu" titulua emaitea zenbaiti, hala nola Aletxandro (sic) VI-ri, bere dotzena (sic) erdi bat bastartekin! etc, etc, etc....

Sinatua: Karddinala (sic)

Hemen, sinadura honen pean, ez da nire sorpresea tchiquiagoa izan dudalaric descubritu ze dela Karddinala edo kardinala nire ezagun Piarres Charritton academico emeritua.


Pensu dut, conclusionez, ze ni nautenac durduzatu eta zaurtu handizqui -jaun Dirassar eta jaun Charritton- egon direla berac -aguian oharcabez dituzten zauri culturalac- zaurtuac esan ahal izateco holacoac publicoqui baina ez horregatio visean vis, aguerian. Neure dudac ditut izango zuten calipuric edo adoreric esateco holacoric pean eguiazco izenac. Ari othe dira seriosqui eta consequentequi jocatzen euscararen alde edo baita aldica tchostaca, nire ustez, irresponsablequi? Zer funts du actuiatione nefasto horrec? Serio ari othe dira?

Mirenec ere ba dio ezen ...

Poztecoa da ikustea nola conceptua on expresatzea communicativoqui (edo ahalic communicativoen) da guero eta gehiago zabaltzen ari  an euscalzaleac. Zeren erabiliric ere forma correctuac' guero izan ahal da mezu hori aguertua edo expresatua gradu edo nivel gehiago edo gutiago communicativoan.

Eta halan hasten da -7k, asteroco suplementua on Gara eguncaria, gaur domequea 17 martchoa 2013- Miren Amuritza bere ohico articuluan

Hizkuntza ikuspegi komunikatibotik lantzea da euskararen kasuan gakoetako bat. 

Ohar gaitezen ez dela mintzo buruz ikupegui correctua baizic ikuspegi communicativoa. Da poztecoa.

Lexico basicoa, oinarriric gabea

Edozeinec zein ibili bait da ikasten hizcuntza bat, eta baita ibili ez dena holacoetan, ba daqui zer da lexico basicoa on hain hizcuntza. Dira, nola bait da erraz ulertzecoa hitz behinenac jaquin behar direnac (ia derrigorrez) moldatzeco ganoraz hain hizcuntzan.

Orain, gaur, sartu naiz arartez internet Academian on euscara (deitua ere Euskaltzaindia esango guenduque popularqui zeren populuac ez du bathaiatu inoiz hola zeren zen impossible hola euscaldunoc izendatzea) eta dut ikusi ondocoa

Hiztegi Batu Oinarriduna 

Hori iracurriric gueratu naiz ez dakidala zer ulertu. Zeren "normalean" esan daigun beharco nuqueela ulertu dela

Hiztegi Batu Basicoa / Basikoa

Baina nola nic daquidan euscara da seguruenez gehiago ezi euscara basicoa, pensatu dut hori dela -deitzea Oinarriduna- modu bat saihesteco eta evitatzeco (claru berba eguinda trampa eguiteco)  costaric costa qui "basico" hitz greco internationala zeren maniac ba dira antza Academian ere, mania injustificable eta injustificatu lexicalac, orthographiacoac, verbalac, morphologicoac, ..., esan dudan lez injustificableac eta ere injustificatuac.

Sarturic baina beste hypothesis batean esan ze

oinarriduna 

da duena oinarria (nola concorduna,pipaduna, gabardinaduna, ... dira dutenac concorra, pipea, gabardinea) baina differentea direlaric izatea zerbait basicoa edo izatea delaco horrec oinarriric. Basico eta oinarridun dira bi hitz differente, ala ez Academia, ala ez academicooc? Ba al dute campo semantico bera edo behintzat antzeratsua? Zer da erantzutecoric, baldin balego?

Berba batean ikusten dut Academia quin bere academicoac, beharbada izanic horion artean graduatione differenteac buruz qualificatu bakoitza individualqui an nivel qualificativo lexical conceptuala, ari dena edo direnac total tcharto edo incluso desastroso. Non da Bere (edo horion) base eta oinarri cientificoa? Zelaco justificationea dute holaco hutsac?

Igoalac al dira hiztegui basicoa eta hiztegui oinarriduna, hiztegui oinarrizcoa? Justifica zaquizquidate, justifica zaquioze populuari, nola bait da zuen obligationea. Argui eguiguzue. 

Ez al da diodana zentzuzcoa?, eta eguia?

Holan ez goazque ongui, lexicalqui

Batzutan entzuten duguna ez daquigu edo den txiste bat edo aitzitic seriosqui esanico zerbait. Halan' dudalaric iracurri (azquen Herria astecarian, Baiona otsaila 21coa, 2 or) articulua titulatzen Kargua utzi ganic Gehexan Pontto geratu naiz durduzatua ez nequielaric ezen esaten duena doan serio esana edo den ostera  txiste bat (txiste txar inbarkagarria baldin txistea izan baledi), zeren txisteec ere ba dituzte mugac eta limiteac ez direnac behar transgueditu, izenean decencia' gure casuan decencia culturala. Tamalez eta ere tamalaren handiz uste daroat ze Gehexan Pontto hor articuluan dela mintzo serioz eta eguiazqui' duelaric aguertzen bere eretxia eta ere opinionea.

Esan bezala titulua da “obra delaco horrena” Kargua utzi. Eta articulua titulatzen Kargua utzi da buruz aitasaindu Benedicto XVI.a non du explicatzen Gehexan Ponttoc ze Frantzian dutela commentatu ea Benedictorena den “abdication”, “démission” edo “renonciation”. Duelaric amaitzen gure delaco Gehexan Ponttoc esanez, nola bait litz bersolari baten azquen osticoa:

Hiru hitz frantsesez, bainan guretzat batekin aski: “kargua utzi”.

Ez nuqueen lumea escuetan hartuco baldin ez banequi ze Gehexan Pontto dela pseudonymoa hon Jean Haritschelhar baigorriar ex-presidentea hon Akademia edo Euskaltzaindia. Ez al ditu ezagutzen Haritschelharrec hiru hitz hauc euscaraz

abdicationea, dimissionea, renuncia

abdikazioa, abdikatu; dimisioa, dimisionatu; renuntzia, renuntziatu

Euscaldun  guztioc daquigun hitz behinenac ere ez al ditu ezagutzen academicoburu ohiac? Admisiblea al da hori commentarioa edo articulua, nola txiste ere? Ai ama!, horiec pensamentu edo conceptioneac zer bide dute guri  marcatzen an mundu lexicala euscararena? Al da bide edo conceptione hori doana directione positivoan? Norc uste du holacoric?

Berba batean, Gehexan Pontto' ezen horiec hitzac direla euscara garbia datozelaric ere -ethorquiz- beste hain hizcuntza batetic, latinetic' ez balequizu ere.

Auquera syntactico differentea

Nahi denean eguin zeozer' batzutan izaten dugu auquera bakar bat baina aitzitic beti ez da egoten auquera bakarra hori eguiteco baizic bat baino gehiago' edo bi, edo hiru, ... Halan, exemplugarri, joateco Lekeitio-tic Bilbao-ra dagoz hiru auquera edo ruta differente principalqui. Bilbao-ra zehar hon Markina, Durango, Bilbao, bestea zehar hon Munitibar, Galarregigana (ezagunago nola Bizcaico balcoia), Bilbao, edo hirugarrena zehar hon Ereño, Gernika, Bilbao. Da aurrecoa exemplu soil bat tzat aguertu eta visualizatu zeinac eguiazqui ez luque behar visualizatzeric ulertzeco. Baina hor dago, punto.

Halan baita redactatzean titular bat edo beste edozein textu' normalean auquerea ez da izaten bakar soila baizic plurala eta batzutan ere incluso ugaria. Baina delaco auqueraoc ahal direla valoratu arabera hon ranking informativoa buruz qualitatea -baina ez quantitatea- hon titulua edo delaco textua.

Halan dut iracurri gaur hau titularra an lehen paginea.

• Aro berriarekin bat datozen pausoak eman ditzala eskatu diote Rajoyri

zeinari nic nahi dudan jarri nola contrapuntu comparativo' hauxe ondocoa

• Eskatu diote Rajoyri eman ditzala pausoak bat datozenak aro berriarekin 

edo 

• Eskatu diote Rajoyri eman ditzala pausoak bat datozenak Aro berriarekin

Bada, nola joateco Lekeitio-tic Bilbao-ra bakoitzac hartzen duen hain delaco hauquerea dependitzez hon hain circunstantzia edo ere apeta personal, halaxe artean bi titularroc izanic quantitativoqui igoalac' ote dira berdin igoal qualitativoqui.

Iracurri beharreco gogoeta interesantea

Nola orain -otsailean- erantzun duen hac Xabier Errotetac commentarioa eguinez azaroan -azaroan- erabili guenuen arloari' horixe gatic dut ekartzen hona bere apportationea ustez duela bere valio propia eta dut ondorioz rescatatzen hango iraganeco zolatic, tic  jada seculacoz joandaneco azaro ura 2012coa.

Bada hemen da duena izquiriatu. Nahi luenac ere iracurri zuzenean an orduco soka eta contextua hementxe du "Rebotez hona ekarria".

Rubio jaun prezagarria,

Lehenik, milesker zure arrapostuarentzat (baieta Erramun eta Gilen jaunek igorri dutenenzat), bigarrenik barkamendu ene arrapostu hunen berantaz (desenkusatzen naiz erranez eskuarteko afera batzuek poxelatu nautela lerro hauek lehenago apailatzetik), eta hirugarrenik ––luzakor izanagatik ahanzkor ez naizelako berme––, bizpahiru gogoeta xume eskuartean darabilgun (edo erabili dugun) gai hunetaz.

Diozu plain-plaina: zenbatenaz diskursoa baita progresivoagoa hanbatenaz da koherenteagoa, informativoagoa eta prezisoagoa. Hori da zure katixima linguistikoaren oinarri, abiapuntu eta errotiko muina, eta ez dut uste nehork errefuta dezaken premisa klar eta sinple hori. Ebidentzia horren aurrean, ordea, bi behaztopa handi kausitzen ditugu euskararekin egiteko dugun guztiok (idatzizko eskuararekin egiteko dugunok erran nahi dut, ezen ahozko mintzairak baditu bere kode eta adierazpide propioak zein baitira hagitzez laxo eta supleagoak).

Bi arazo horiek dira, batetik arazoaren ezaguera eta bestetik arazoaren soluzionea.

Arazoaren ezagueraz mintzo naizelarik erran nahi dut ezen gainditzeko, edo bederen eztitzeko, gure hizkuntzaren gabezia estrukturaletik heldu zauzkigun ezintasun eta nekezia nonbregabeak lehen urratsa dela hetaz ohart izaitea eta errotik deliberatzea konponbide eta erremedio emaitea gabezia eta ezintasun horier. Errana dut lehenago ere, bainan ez naiz herabe berriz ekartzera plaza huntarat egia handi hau: eria ez dateke sendo bere eritasunaz ohart ez deno. Alta, ikusirik, gure artean mintzaira arloan gertatzen direnak iduri luke gure eria tematua dela ez ikustera bere eritasuna, bere lan eta urratsetan gobernatzen denaz geroztik batere arazorik ez balu bezala edo ––ikusten baita halakorik pertsonen artean ere–– sekula hiltzekoa ez balitz bezala. Dudarik gabe, hola gobernatzen den eria ––eskualdungoa–– bere burua tronpatzen ari da. Ordean, zinez ala alegiaz ari da tronpatzen? Horra aspaldidanik barnea karruskaka ari zautan zalantza. Ezen, funtserat eta, nola ditake eskual intelligentsia eta stablishment linguistiko, akademiko eta literarioko buru argituenek batere ez ikustea arazoa? Zinez ez dutea ikusten? Aments ez dute ikusi nahi? Ikusten dute bainan nahiago dute ez ikusi egin? Hemen jende batzuk jarriak dirade Shakespeareren sonetoak itzultzera (nehork ezin ulertuzko gisan, ondikoz) bainan gero ez gara kapable manifestu politiko bateko hiruzpalau esaldi modu gozatsu eta ulergarrian elgarri josteko eta ideien aintzinamendu logiko eta koherentea manera ekonomiko eta errazean segurtatzeko.

Horra beraz ene ustez gure lehenbiziko arazoa, zein baita batzuek nahi daukutela sinetsarazi ez dagoela arazorik, nahiz ebidentzia objektivo guztiek seinalatzen duten badugula arazo estruktural ezinago larri bat eta bere zurrunbilo zorabiogarrian itotzer garela gu eta gure mintzaira.

Ezagutu delarik beraz arazoa, bigarren erronka batek sesitzen dauku izpiritua: nola konpondu?

Rubio eta Erramun jaunek aukeratu duten soluzionebidea da ausarta eta iraultzailea, logikoa eta razionala. Bizkitartean, eskualdungoaren ohidura linguistiko errotuenak bete-betean kolpatzen ditu eta, hortaz, beldur izaiteko da pedagogia eta presione gaitzen kostuz baizik ezin nagusituko dela, sekula egitekotan. Ohart bestenaz parrafo huni, Rubio jaunak proposatu paradigma berriaren eredu eta adibide:

“SORTU antolakundea da expresio politiko-antolatzailea hon "Zutik Euskal Herria" ebazpena, zeinen bertutez SORTU zan bihurtu referentzia hon Euskal Herriko independentista eta sozialistak an jarduera eta borroka politiko, masetako, ideologiko eta instituzionala zein dan behar an Prozesu Demokratikoa. Horrela, SORTU antolakundeak du biltzen bere baitan ENAMen ondarea hala nola egunerazioa zein zan gauzatu an eztabaida estrategikoa nondik sortu zan "Zutik Euskal Herria".  

Nork uka paragrafo hori ulerterrazago, diskursivoago, informativoagoa dela eziez nirea, BALDIN ULERTZEN ETA ONHARTZEN BADIRA juntagailu, prepositione eta syntaxi aldetik Rubio jaunak txertatu dizkion berrikuntza inteligente bezain harrigarriak? Horra hitz gutxitan bildua gure paradoxaren muina: konponbidea eskumenean dugu, edo bederen konponbide on baten abiadura, bainan hain da iraultzailea eta hain da drastikoa non gaur gaurkoz iduri baitu inpraktikablea mila motivo mediante. Ez Rubio eta ez Erramun jaunak dira asmatzaile kaskarraildu eroska horietarik, aitzitik, biak dirade jendaki adimendutsu eta ohartuak, biek eskuararen gabezia estrukturalen aferari aplikatzen dazkote beren ustez behar diren erremedio eta sendagaila eraginkorrenak afineta eragotzi gure mintzaira amil dadin autismo sintaktiko eta inpresizione semantikoaren leze galgarrian. Bestalde, ene gogoan ez da dudarik bai Rubiok eta bai Erramunek errotik ezagutzen dutela gure gizartea, ez direla beste planeta batetik jautsi, badakitela diglosiaren botak lepoa tinkatzen daukula eta egun eskuara sekula baino gehiago dela subsistema linguistiko herbal eta flako bat megalosistema azkar baten itsaso hurren mugarrigabe bateko zoko txiki bateko ertz txipiñi batean etsi-etsian txaplaka ari dena bere burua urpetik jalgi ezinik. Gure mintzairaren ttipittasun politiko-sozialak eta ahuldade estrukturalak erremedioak eta indargarriak galdatzen dauzkigute oihuz, eta horregatik preseski ez daukagu ez harat-hunatik ez beha egoiterik: edo zerbait egiten dugu, zerbait bide berri proposatzen dugu orai beretik, edo gure mintzairarenak egin du.

(Artetik erraiteko, ene iduriko gure mintzaira ez dateke sendo eta azkar gure herria erresuma ez deno, bainan konprenituko nuke norbaitek pentsa baleza iritzi hori off-topic edo desgaia dela hemen eta iduri balitzaio uste horri sobera hertsiki behatu nahi baginte ad calendas graecas-eradino gibela genezakela gure arazoen konpontzea. Enagoke hargatik hura aipatu gabe, nahiz beharko genuken naski bertze toki eta ordurik horrenbesteko gai phezua funtskiago ikertzeko.)

Batzuetan neure buruarekin egoten naiz ametsetan pentsatuz zer heinetan ginateken egun baldin Rubio eta Erramun bezalako bisionario zenbaitek duela bi edo hiru mende abiatu izan balute eskual letren munduan gure egunetan proposatzen dituzten bezalako berritasun sintaktiko morfologikoak, hots, baldin Aguirre Asteasuko batek, edo Lardizabal batek, edo Arxu batek edo Jusef Egiateguy edo Oihenart batek (bi hauek bai, segur naiz bi hauek gogotik abiatuko zuketela esploratione berritzaile hori!) entseatu izan balituzte sistematikoki sintaxi eta morfologia alternativo batzuk afineta regresivotasuna emeki progresivotasun bilhakarazi eta, bide horretan guzizko libertatez abiaturik, erabaki izan balute, gure bi adiskide zoliek bezala, deklinabideko morfema batzuk prepositione bihurtzea. Plazer dut pentsatzez zer litaken egun gure mintzaira baldin berrikuntza hardit horiek iragan mendeetan boteak balituzte azkarki beren erroak eskual baratzean eta eskura bagenitu orain hen fruituak, zohi eta bete, denez onhartuak, orotan finkatuak eta baliatuak, halako maneraz non garen mende huntan ditazken gauza usaiako eta komunenak bezala balia litezen Rubio eta Erramunen eskutik Martetik jautsiak balira bezain itxura arrotzeko eta jite gaiztoko asmakerien aire batekin heldu zauzkigun “hon”, “an” eta gisako prepositione iraultzaile estonagarriak ordean eskualdun jator anitzendako ezinago eskandalagarriak. 

Bestetan ordean ene ametsaren hozka doi bat apaltzen dut eta galdatzen deraukot ene buruari non ginateken orai baldin Altube jauna (zeinaren ohorea ez nuken den gutiena afruntatu nahi) ez balitz nehoiz dedikatu linguistikara eta baldin euskal gramatikaren gorputza gorpu bihurtzeko lanari emaiteko partez higatu balitu bere egunak beste zernahi egitekotan, sukaldaritzan, torlojugiletzan, zilargintzan edo berdin frailebeltzgoan. Edo baldin Sabin Arana jaunak ez balu astirik galdu bere elukubrazione linguistikoekin eta limitatu izan balitz esparru politikoan soilik marraztera bere muga rigurosoa inter ona eta gaiztoa. Horrela agitu balitz, ez ukanik ere Rubio eta Erramun bezalako aintzindari batzuen aportationerik XVI mendean, bederen eskualdunek ez zituzketen bazterrerat aurdikiko iragan lau mendetan eskual idazle oparoenek gure auzo mintzaira erromantzeen ondare rhetoriko komunera eskuara hurbilarazi beharrez asmatu estrategia eta elementu prepositivo eta anaforiko ugariak, zeintzuen bitartez lortu baitzuen eskuarak zerbait gainditzea bere struktura pospositivoaren ahuldadea eta, tresna rethoriko sofistikatu berriekin bere burua gain-gainetik edertuz eta goratuz, ardietsi baitzuen segurtatzea beretzat toki bat Europako mintzaira kultuen Errepublikan.

Ametsak amets ordea, eta begiak zabaldu orduko errealitatea horra da gure aitzinean bere krudeltasun temati irremediablearekin.

Onhartzen dut, bai, Rubio jauna, zure proposamen sintaktiko-morfologikoak direla aitzinabide bat biziki interesgarri eta posibilitate handikoak. Aitor dut zure ekarpenek merezi dutela aintzat hartuak izaitea, eskualdunek behar lituzketela ongi gogoan hartu, hausnartu, pezatu, profitatu, entseatu, baliatu, hobekitu eta saiatze-erratze metodoaren bidez hek guziak doitu gure ahal eta behar partikularren neurri zehatzetara amoreagatik ukan dezagun noizbait ere eskualdunok tresna bat ––eskuara–– orain baino supleagoa, malguagoa, informativoagoa eta gure beharrizan modernoetara infinituki hobeki egokitua.

Ez dakigu geroak zer duen gorderik guretzat, bainan badakit Rubio eta Erramunen proposamen iraultzaileek badutela barnean hazi ttipiñi bat eta hazi hortatik erne ditakela etorkizun hobe baten mentura gure mintzaira zaharrarentzat. Bizkitartean, bide hori ezin ibil ditake bakarka, behar dugu orok elgarrekin desbrostatu eta jo. Xenda horretan barnatzen denak arramazkada ederrik bilduko duela ez da zer duda (piko mingarrienak beste eskual bidelariengandik helduko direlarik, usaian bezala), bainan bipilki aitzinatuz ebakiko dugu baliman denon artean gure mintzaira maiteak behar duen bidea etorkizun oparo eta eder bati buruz.

Biz hala

Xabier Erroteta.

2:16 PM, February 06, 2013

Horixe da, ba, izquiriatua hac Xabier Erroteta. Dagoquiona, esan bezala, azoroco dialogoari titulatua Rebotez hona ekarria.

Pretensione tchatchu eta pretencioso lexicalac

Ari nintzela astero lez iracurtzen Baionaco astecari euscaldun Herria' dut iracurri pretensione -pretentzione- hitza nola ere esan ohi bait da Euscal Herri osoan gainera hartzen duela hitz horrek formac hon bere variable dialectal guziac (pretensio, pretensino, pretensiño). Baina nola bait dut ezagutzen percala -darabilt calco hau agian eguinic trangressione lar larria- gure artecoa nahi izan dut jaquin nola dacarten "euscal hiztegui modernoec" hau termino lexical hau.

Beguira nola datorren pretensione hitza an Elhuyar eta an Labayru hizteguiac. Nire irudico da horiena hon Elhuyar eta Labayru' pretensione gangarra, ezen, esaten dutena eta bizi direla -hizteguioc eta hizteguiguileoc-  milaca milatara tic euscaldunoc ganic, geure peripherian eta extraradio culturalean. Hara pitchica, harri coxco pitchiac.:

Elhuyar hiztegia

pretensión

Adierak

1 s.f.

gogo, asmo, nahi, gura, gurari, nahikari; helburu, xede

• Es una película entretenida y sin grandes pretensiones: film entretenigarria da eta asmo handirik gabekoa.

pretensión    1 s.f. (col.)     Propósito o intención asmo, uste, gogo, idea/ideia, inten(t)zino/intentzio, abuzino/abuzio, apeta, egitasmo (plan);  objetivo xede, helburu, jomuga, lorkizun; voluntad  borondate, fede.

Zer luque tcharric?

Ba daquit ez noala esatera ezer berriric baina halare nahi dut galdetu hartzara zer tcharric luqueen honec tituluac baldin ipini izan balitz beste modu hontara.

Hau titulua

Barcina alboratuz UPNn botere handiagoa izango duela esan du Catalanek 

beste modu hontara

Catalanek esan du botere handiagoa izango duela Barcina alboratuz UPNn

Guztiz ziur daquiguna da ze Catalan-ec esan duela zeozer. Ezen 

Catalanek esan du ... (hain delacoa)

Contraste visuala eta bere consequentiac

Esan ohi da, nosqui esan ohi dutenen artean, ze ona dela etsaia hobearen. Basaturic philosophia eta criterio  hortan diot ze dudala iracurri hauxe titularra prensan buruz declaratione politicoa an Cataluyna.

Errespetagarria EAJrentzat, eredua EH Bildurentzat eta onartezina UPNrentzat 

zein titulu izan ahal zen berdin perfectuqui valecoa honelaxe ere

EAJrentzat errespetagarria, EH Bildurentzat eredua eta UPNrentzat onartezina 

Bada, diot nic badirela possibilitateac gehiago ezi bat bacarra, zorionez. Eta etorri zait hala burura nic idazten nuqueela edo hobequi nuela beste forma hontara hori titularra

Errespetagarria tzat EAJ, eredua tzat EH Bildu eta onartezina tzat UPN 

Ez al da azquen auquera edo possibilitate hau, behintzat dotorea eta ere tchairoa?

Photo-oin bat

Photoan agueri dira hiru guizon horizontalqui lerrocatuac eta photoaren azpian explicationea honelaxe (ikus hemen photoa; photo-oin honen azpian ez da agueri texturik baina bai aitzitic an paperezco versionea)

Maritnez, Aguirre eta Odriozolarekin 

Textua ezin izan ahal da llaburragoa baina, behintzat niretzat, izan du complicationeric ulertzeco. Guero ohartu naiz dela mezua ezen Martinez aurquitzen dela quin Aguirre eta Odriozola, ezen

Martinez quin Aguirre eta Odriozola 

Ez al da, ba, mezua arguiago bigarren auquera hontan?