Entrevista bateko azken paragraphoa

Irakurri dut entrevista bat egina ki Xabier Amuriza eta nahi dut ekarri hona interviewko azken paragraphoa zeren uste bait dut direla hor agertzen ideia interesanteak nahiz-eta egia esan ez dira berriak baizik aspalditik kommentatuak an foro differenteak, bestetik ere importantea da nor esaten dituen zeren ez da berdin kasurako zerbait esatea apezak edo aldiz gauza bera baina bereterrak. (Gaur8.info)

Aditz guztietatik praktikan zenbat erabiltzen ditugu? Eman dezagun erdiak erabiltzen ditugula. Beste guztiak zertarako daude hor? Ikasleen buruak apurtzeko, liburuak betetzeko? Eta erabiltzen direnetatik ere, erdiak oso gutxi erabiltzen dira. Hortaz, gure aditz miragarrietatik %75 alferrik dauzkagu eta alferrik badaude norbaiti kalte egingo diote. Gelditzen diren %25 horiek ehuneko portzentaje handi batek gaizki erabiltzen ditu, ezin ditu ikasi, idaztean agian bai baina hizketan ez eta formarik arruntenetan ere ikusi nauzu esan beharrean ikusi didazu esaten dute. Gainera, gehienak perifrastikoak dira eta batzuk bikoitzak: komeni izango litzateke, pentsa zenbat esan duzun convendría esateko. Egin ezazu komeni izango litzatekerekin publizitatea eta ea non sartu behar duzun hori, berak okupatzen baitizu espazio guztia. Hizkuntza potenteek laburtu egin behar dute eta gure aditz perifrastikoa ez da aparteko berezitasun miragarri bat, lastre bat da. Eta, gainera, deterioroak edo degenerazioak ekarri du lastre hori, aditz trinkoak galduz baitoaz. Nik ez dut itzulingururik egiten erlatiboa egiteko eta zer posibilitate dauden azaltzen dut, erlatiboa guk ere badugu eta batzuetan gaztelaniaz egin ezin daitezkeen jokoak egiteko adinakoa. «Euskara batuaren bigarren jaiotza» izenburua erabili dut, gauza batzuk birplanteatu behar direlako, lexikoan batez ere: hiztegi bakarra eta nazionala behar dugu, hizkuntza osoa eta nazionala.

Importantzia hon lexiko internationala

Niretzat importantziaren rankinean yago importantea da syntaxia ezi lexikoa eta gigo (gutiago, gutxiago) importantea oraino orthographia ezi aurretik aipaturiko bi arlook, syntaxia eta lexikoa.

Baina horrek ez du nahi esan ezen direnak gutiago importanteak ezi syntaxia ez direla importante eta ere arras importante. Hortakoz ekartzen dut hona izkiriatu dudana an zuzeu.com buruz lexikoa zeren orai euskalzale gehienek uste bait du ezen ez daukagula jada purismo lexikalik.

Hara ba zer dudan izkiriatu (zuzeu):


Lojantzia edo pyjama jantzi lo ondo egiteko.


Askok uste duke nola ere hak Daniel Landartek ezen pyjama (pijama) hitza ez da euskarazkoa nahiz-eta guk euskaldunok dugun erabiltzen hori hitza nola beste europeoek.

Baina ba dakigu ezen hitz hori dela

inglesean pyjamas
alemanean Pyjama
frantzesean pyjama
italianoan pigiama
espainolean pijama

eta hitz hori heldurik arartez inglesa da etorkiz hala ere indostani hizkuntzakoa. Non indostaniz da

indostaniz paeyama

[Hau informationea hartua da tik Larousse.]

Uste ez badugu ere mugea eta mugak pluralez hor ditugu guk euskaldunok an geure entelegua eragina eginez gugan purismoak (inferioritate komplexuak) ez soil buruz muga physiko geographikoak ezartzeko limiteak eta agintaritza esparruak -nola aipatuak Danielek- baizik ere ditugu ezkutuxeago eta inkonszienteago linguistikoak eta konkretuki lexikalak (ahaztu gabe arlo orthographikoa) non ez dugun jakin ohi izaten differentzia egiten artean hitz propio euskaldun autokhthonoak nola harria edo mendia eta bestetik hitz internationalak nola pyjama edo gehiago zeintzu dira patrimonio amammkomun hon humanitatea.


Bai dudarik ez ezen lexikoa da importantea eta lexikoan hainbat hitz dira hitz internationalak dutenak izate eta personalitate eta ere orthographia igualtsu bat.

Zenbatentzat ote da presentablea hori titularra?

Hau titularra (Gara, editione elektronikoa, iraila 23 asteazkena, 2009) ote da presentablea informativoki begira irakurlea, errespetatuz irakurlea, errespetuz irakurleari?

Greba kalte ekonomiko eta psikologikoak eragiten ari dela salatu dute esne ekoizleek

ez ote da aukera edo possibilitate hoberik? Hala nola,

Greba eraginten ari dela kalte ekonomiko eta psikologikoak salatu dute esne ekoizleek

edo

Greba eraginten ari dela kalte ekonomiko eta psikologikoak, salatu dute esne ekoizleek

edo

Esne ekoizleek salatu dute ze grevea eragiten ari da kalte ekonomiko eta psikologikoak

edo beste aukerarik?

Zeozer gatik, ez ezeren arrazoi gabe

Esan ohi da ze edozerk ba du motivoren edo arrazoiren bat hola izateko, eta behar dela ikusi edo intuitu arrazoi hori noiz ez bait da agerikoa edo explizituki agertua.

Dut esaten guzi hori ze noiz heltzen nintzen Greziatik netorrela etxera sartzerakoan Ondarroan ikusi nuen nola ere nuen jada ikusia lehenago ere an Bizkaibuseko autobusa hauxe hondokoa

Ermua-tik

noiz normala izango litzateke ipintzea Ermuatik (eta ez Ermua-tik). Halan gaur ere noiz izan naizen medikuara Munitibarren ahal izan dut ikusi an Osakidetzako impresoa beste hauxe

ASTELEHENetik OSTIRALera

ordez "normala" litzatekeen ASTELEHENETIK OSTIRALERA.

Iduri luke ezen horko exempluetan da agertzen problema bat -ezintasun / desegokitasun gainditu nahi bat; normativea saltatze beharrezko bat- baina antza batzuk ez dute ikusi nahi deus, dutelarik nahiago geratu itsu, apportatu gabe deus alde euskara moderno eta yago kommunikativoa.

Zergatik sortu dira exempluok? Zeren arraoiz? Nola behar ditugu interpretatu?

Behintzat hobeto bai.

Irakurri ahal dugu ondokoa

2009 junio 22

GARA > Idatzia > > Kultura

Itzalaldi analogikoak bi milioi etxe telebistarik gabe utzi ditu

baina hobetu nahirik kalitatea na informationea hobeto legoke honela, nik uste dudarik gabe

Itzalaldi analogikoak bi milioi etxe utzi ditu telebistarik gabe

Has gaiten irakurtzen: dezaguntzat ulertu.

Ez dut esaten denik inkomprensiblea hau textua baina bai dela aski asko gaitza ulertzen (Gara, iritzia astelehena 22 ekaina 2009). Holan da sarrerea, ipintzen dudala soil lehenengo bi phraseak.

Joseba Felix Tobar-Arbulu Ingeniaria

Ekonomialari klasikoak eta neoliberalismo berria

Ekonomialari klasikoek nahi zuten merkatuak beharrezkoak ez ziren gastuetatik aske izatea. Kasu, lur-jabe handiek errenta jasotzetik, nazioarteko bankuek interesak bereganatzetik eta monopolio-errentetatik (super «mozkinetatik») aske izatea.

Ba da ala ez da erraza edo zaila ulertzen? Baldin izutzen bagaitu hasiereak nehor ez da sartuko irakurtzera artikulu osoa, nik uste. Realitateak zer ote dio? Zenbatek irakurri ote dute osorik artikulua?

Baizik: irakurketea blokeatu arterainoko oztopoa

Batzutan gertatzen da ze hasten zara gogo handiz edo handi samarraz irakurtzen zeozer (artikulu, liburu, panfleto, avisu, nota, ... etc) baina, harrigarriki eta uste gabez, uzten duzu eta abandonatzen hori irakurketea zegatio -zatio?- gertatu da zeozer nahi ez zena, tamalez.

Hori, horixe gertatu zait niri gaur. Hara, honatx hori textua, artikulua (Gara, eguena 18 ekaina 2009, Gatazka? Ze gatazka? ganik idazle Sonia Gonzalez).

Gatazka? Ze gatazka?

Gatazkarik ez badago, zertarako behar dute «bake heziketa» delakoa? Bakea gatazkarik eza bada, terminologia aldaketa soilarekin lortu egin dute. Edo akaso terminologia aldrebestu horri esker, bakeak beste zerbait esan nahi ote du?

Patxi Lopez «Euskadiri» buelta ematen ari da. Zer edo zertan arrazoia eman behar badiot gizonari, horretantxe egingo dut. Hala ere, buelta horren nondik norakoetan pare bat zehaztapen: ez da buelta originala, beste batzuek aspalditik eginda daukatelako, eta buelta hori ez da goitik beherakoa, ezta aurretik atzerakoa ere, egia bihurtuta ikusi nahiko lukeen ilusionismo hutsa baizik. Horrelaxe hasi zuen agintaldia -espero dut bere tranpa sinistu ez izana- eta ematen du horrelaxe jarraituko duela pausoz pauso. Magoek egiten dituzten trukuen gisako zerbait da: «Eiffel dorrea desagerraraziko dut» iragarri eta voilà, Eiffel dorrea ikusleen bistatik desagertu da, nahiz eta jakin dorreak bertan dirauela, zerbaitek estalita egon behar dela derrigorrez... Horrelaxe ahalegintzen dira egiten ekialde eta mendebalde, hego eta ipar, Euskal Herriarekin. Hori berez umeek egiten dutena da: aipatzen ez badut, igartzen ez bada, agian inor ez da konturatuko... baina kontuz! desesperazioaren ahalegina izan arren, horrek ez du esan nahi alferrikakoa denik...

Horrek baizik horrek nau blokeatu eta dut utzi artikulua, beharbada niretzat gustukoa, bertan bera. Eta dut sentitu penea, tristezia.

Honelakoxea da egungo euskara

Holan hasten da editoriala (Gara, martitzena 16 ekaina 2009, editoriala)

Lander Fernandez preso ohi bilbotarra atxilotu eta kartzelatzeko agindua, 2007rako Huelvako espetxeko euskal preso batzuen ustezko ihes egiteko plana «idoro» duten asteburuaren ondoren, ETAren kontrako borrokaren eraginkortasunaren erakusgarritzat jo lezakete hedabide espainiarrak informazio iturri bakar dituzten herritarrek.

Egin bedi sondeo bat edo estudio demoskopiko bat ikusteko zein gradutan da ulergarria egungo euskara tzat egungo euskalduna.

Esan dezagun: quasi-perfektua

Irakurririk hau titularra (Gara, domekea 14 ekaina 2009, 26 or Ekonomia) esan ahal du edozein euskaldunek ze dela osoki ulergarria eta ere ezein koxkarik gabea.

«Emankotasuna babestu nahi bada, ezin dira teknika agresiboak erabili»

Orduan bada zertara hau kommentarioa an blog hau? Ba, nahi dudalako nabarmendu justuki zelan hobetu ahal da informationea tzat irakurlea gabe neke -eta kambio- handirik. Honela esaterako

«Emankotasuna babestu nahi bada, ezin dira erabili teknika agresiboak»

Ez al da mezua, bigarrenean, askoz naturalago eta ulergarriago? Ez al du importantziarik puntu, kommentario honek?

Honetara ezin da; ezin dugu.

Gero eta gehiago uste dut ze irakurtzea euskaraz -gaurregun izkiriatzen dena- da kalvario latz bat tzat edozein euskaldun (zein ausartzen litzateke joaitera barna bide trauskil hori), batzutan delarik bide lar nekosoa eta inkluso impossiblea.

Gaur naiz ni nahi aviatu zehar bide hori non dut aurkitu ondokoa (Berria, barikua 12 ekaina 2009, Proiektu polemiko baterako hitzarmena)

Atzo Bizkaiko Aldundiak eta Guggenheim Fundazioak sinatu zuten hitzarmena Guggenheim Bilbao Museoa Urdaibain zabaltzeko aurretiko lanak hasteko abiapuntua da; ...

Nork, zein euskaldunek irakurtzen ahal du hori? Honetara ezin da, ezin dugu. Aurkitu behar zaio -diogu- soluzio bat. Baina lehenengo ohartu problemeaz, problema garden evidenteaz.

Behar da -dugu- aurkitu syntaxi egoki bat tzat gaurko euskalduna. Nork uka lei holakorik, horren premiarik?

Lar zail ulertzeko berehala

Irakurri dut interneten hau titularra (Gara, eguaztena 3 ekaina 2009)

EAk ildo kritikoak joko arauak errespetatu ez dituela adierazi du

niri egin zait ezinezko ulertzea hori titularra harik reirakurri eta atentuki observatu titulua ahal izan dut reeraiki mentanti mezua na hori titularra.

EAk adierazi dut ze ildo kritikoak ez ditu errespetatu joko arauak

Ote da nire mentsa zeren ez dut aspaldian praktikatu euskara egonik hemen an Canada gehiago ezi bi hile? Nik uste ze katu horrek ba du beste buztanik.

Calgary, Canada

Prepositioneak beharrezko. Behar gorrizko?

Gaurko klaseko irakurketa baten titulua izan da

Lost wallet found after 55 years.

istorio polita na kartera galdu hori zein agertu da ondoren 55 urte. Hemen, exemplu hontan ikusi ahal da argiro zein on eta mesedegarri da -litzateke- erabiltzea prepositioneak, ere euskaraz.

Kartera galdua' aurkitua ondoren 55 urte.

Ez al litzateke argiago hori mezua kin "ondoren" postpositionea botarik aurrera funzione prepositivoz?

Ote ditugu prepositioneak euskaraz soil on eta mesedegarri ala ere beharrezko? Total beharrezko?


Calgary, Canada.

Hiru periodo historiko na inglesa

Inglesak ba ditu hiru periodo historiko anitz differente begiraturik ki bere evolutione syntaktikoa.

Inglesa ere da kambiatzen edo evolutionatzen zehar bere ibilbide historikoa, nola edozein hizkuntza munduan, nola ere gure euskara.

Inglesaren segmentatione historikoa konsideratu ahal an hiru periodo historiko differente, non izan ditu kambio kambio kontinuo eta ere dramatikoak segun hitzak na Robert W. Murray (University of Calgary Departement of Linguistics).

• Ingles zaharra (gutigora behera tik 450 ki 1100)
• Ingles ertaina (tik 1100 ki 1500)
• Ingles modernoa (tik 1500 ki gaurko presentea)
  
  
  Hara bere hitzak zuzenean
  
  

  All languages undergo change over time. English had undergone continous and dramatic change throughout its three major periods:

Old English (roughly from 450 to 1100), Middle English (from 1100 to 1500), Modern English (from 1500 to the present).

7. kapitualua
Historical linguistics: the study of language change
Pag 210

An introduction
Contemporary Linguistic Analysis
by William O'Grady and John Archibald
[ISBN 0-321-15394-4]

Mintzatzen da ere Murray konkretuago liburuan buruz evolutionea an inglesa ezen nola pasatu zen izatetik inglesa' hizkuntza SOV ki izatera SVO, baina dut utziko hori konkretionea beste baterako.

Calgary, Canada.

Gabe alferreko barrera lexikal absurdoak

Garelarik ari ikasten edo hobetzen ingles hizkuntza hemen an Calgary, Canada an pronuntiatione klasea, azken nivel basikoan lehenago ezi saltatu gizartera digute eman fotokopiak tzat ikasi pronuntiationea an inglesa.

Ikusi dut plazarrez -nahiz ba nekien ere lehenagotik intuitivoki- ezen jakinik soil euskara ere ahal da ulertu terminologia phonetikoa gabe ezein diffikultate.

Halan dugu ikasi ze tzat

Klassifikationea na phonema konsonantikoak

behar dugu begiratu

batetik lekua na artikulationea
eta bestik modua na artikulationea

Halan konsonanteak dira begiraturik ki:

Place of Articulation

== Bilabial,
== Labiodental,
== Dental,
== Alveolar,
== Palatal,
== Velar,
== Glottal

eta begiraturik ki:

Manner of Articulation

== Stop,
== Fricative,
== Affricate,
== Nasal,
== Liquid,
== Glide


Poza hartzekoa da nola ulertu ahal dira horiek terminoak

-termino international zientifikoak buruz orai phonetikea-

tik euskara, jakin gabe ere inglesa. Da poz hartzekoa, praktikoa, mesedegarri,... zeinak digun agertzen ez direla inglesak ibiltzen bila alferreko terminologia proprioa -eta bortxatua- baizik dute segitzen korronte kultural okzidentala.


[Bigarrenik, batera kin poz hori ere zait etorri gogora izan nuen, genuen "dialogo" tamalgarria an erabili.com an

(http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1234170561)

otsaila 2009, artean

Eneko Zuloaga
Erramun Gerrikagoitia
Ricardo Gomez
Borja Ariztimuño
López Jon Lexartza
Gilen

zaidala gogoratzen hor izan zen

• nivel akademiko nuloa

eta ere

• komportamentu personal ezegokia

(eta niretzat desegokia eta desedukatua)]

Calgary, Canada.
Apirila 2009

Esaldi luzeak edo esaldi laburrak, noiz bakoitza

Gaur ari ginela eskolan buruz Writing and Grammar, idazketa eta grammatikea, hasi dugu ekitaldia kin fotokopia bat non mintzo zen alde esaldi laburrak baina gehitzen zuen ondokoa

This emphasis on short sentences does not mean that
you should never use long sentences.

Zuelarik gehitzen baita buruz esaldi luzeak

Longer sentences are useful in subordinating information. The information needed to complete a thought sometimes requires a long sentence.

Nire ustez arrazoi eta razonamendu arras argiak eta egokiak. Nolanahi gure irakasle jaun Dennis Ruf-en maximea edo prinzipioa da

• clear and concise

edo euskaraz

• klaru eta konziso

Zein idea ederrak eroateko praktikara ere euskaraz.

Calgary, Canada.