Maileguak na prepositioneak (... menos ...)

Mailegatzea da hartzea inor ganik. Maileguak izan ahal dira era differente askotakoak, ekonomikoak, linguistikoak, gastronomikoak, zientifikoak, tekhnologikoak, konzeptualak,  ... eta horkakoz gainera sortu da copyright konzeptua non nahi da stopatu edo behintzat oztopatu egitate hori gabe ordaindu  pagu edo frankizia bat. Normalean ere mailegua da gauza on bat nahirik hartu besteak ganik geuk ez daukagun zeozer postivo bat.

Preambulo honen ostean daidan konta anekdota neuri gertua piszinako aldageletan. Joan ohi naiz piszinara astean bi edo hiru bider eta ondoren igarotzen dut denboratxo bat aldageletan non beti suertatzen da alboan bateren bat. Behar dut esan ze egon ohi naizela adi nola mintzatzen diren han gendeak eta batez ere haurrak edo gaztetxoak. Halan, normalean, gaztean -esan daidan 25 urtetik beherakoak- mintzatzen dira kasik exklusivan euskaraz nahiz nagusietan da besterik egonik noizean behin nagusi kanpokoak.

Berbata batean, ba ziren hiru gazte edo ume -8 edo 12 urte artekoak- zeintzu mintzatu ziren -esan bezala, ohi dan lez hemen Lekeitio piszinetan- soilik euskaraz denbora guztian baina -beti bainaren bat- batek esan zuen honelaxebesteari

Danak apuntau gara menos Olatz (sic) 

Izanik phrase super laburra pensatu nuen atxikitzea gogoan eta nintzen gogoratu bidenabar ze nuela irakurri nonbat nola batzutan mailegatzen duten hizkuntza batzuk besteak ganik prepositioneak baina ez dela ezagutzen -inoiz, halan zioen textu harek- noiz hizkuntza batek meilegatu duenik beste bat ganik postpositione bat.

Hemen kasuan, lekeitiar haur horiek zergatik ez zuen esan

Danak apuntau gara Olatz izan ezik 

edo

Danak apuntau gara salvu (salbu) Olatz 

Seguruenez ez dute edo dukete ezagutzen ezta hypothetikoki ere possibilitate bigarren hori  zeina bait dago aski stigmatizatua.

Baina -eta hortan gagoz orain- zergatik mailegatu zueten haur horiek prepositione hori, noiz ez zuten egin berbarik euskaraz baino. Dena euskaraz baina erdarazko prepositionea erabilirik. Inork ba al du edo ba ahal du ikusten horren arrazoirik.

Meilegu hau, gabea frankizia' gabea copyright, ote da total kondenagarria, illizitoa? Merezi ote dute haur lekeitiar hauek punitionerik, zigorrik, koskorrekorik, agirika egiterik, korregitzerik? Ote da nahi izatea mendiari jartzea hezirik? Berba batean, ba al du deus positivorik?

Beharra sentitu?

Ari izan nintzen lehenagokoan ere buruz nola batzutan komeni da erabili gidoai (-) artean izena kasu nominativoan eta gehitzen zaion subfixu deklinativoa, ezaterako Bilbao-tik, nabermentzeko diaphanoki izen bat izanik herri bat (Erroma-ra), persona bat (Erramun-entzat), produktu bat (Coca Cola-rik), ...

Halan, ikusten da gaurko photoan ere ezen egin edo redaktatu zuenak kartel hori zuela sentitu horren beharra zeren bait zuen izkiriatu Gaizka-ri omenaldia ordez izkiriatu Gaizkari omenaldia. Antza, batean (Gaizka-ri) da agertzen garbiago -mezua- ezen ez nola normalki ohi dugun izkiriatu (Gaizkari).

Ote da haizu erabiltzea holako lizentzia personalak, holako margenak?

Ote da komenigarri?, logiko?, lagungarri?, inkorrektu? inkorrektu baina mesedeko?, valeko?, erabilgarri?, on?

Honako hiru photoetan ahal da irakurri ondoko textua

1)
Mendexa-ra bidea
moztuta
bide alternatiboa
kostatik 

2)
Mendexa

Lekeitio-tik Mendexa-ra
bidea moztuta
Mendexa-ko herrigunea

3)
Lekeitio

Mendexa-tik Lekeitio-ra 

bidea moztuta
bide alternatiboa

Normalean izkiriatu ohi dugu, esaterako Barakaldotik, Barakaldora, ... eta ez Barakaldo-tik, Barakaldo-ra,... Baina nago ezen panel informativo batean txoferrentzat hobe dela akaso nola egin duten hemengo exemplutetan. Baita Bizkabuseko autobusetan irakurria dut: autopista-tik, Ermua-tik, eta holatsukoak. Kuestinea da nola informatu hobeto gidaria, auto-gidaria. Edozetan ere ez da gauza txarra flexibilitatea eta zentzu ona eta lagungarria.

Orduan ba, galderea da: ote da jokabide hori komenigarri?, logiko?, lagungarri?, inkorrektu? inkorrektu baina mesedeko?, valeko?, erabilgarri?, on?

4-3-2-1 edo 1-2-3-4, symmetria strukturala

Dudanean irakurri ondoko titulu hau (Gara, ostirala 9 martxoa 2012, 7 or )

EPPK-ko emakumeen eskubideak 

errespetatzeko eskatu du Herriarak 

EPPK-ko emakumeen eskubideak (4)
errespetatzeko (3)
eskatu du (2)
Herrirak (1)

dut pensatu ezen izan banitz ni redaktorea horrena tituluaren' egin nukeela redaktionea beste forma hontara

Herrira-k (1)
eskatu du (2)
errespetatzeko (3)
EPPK-ko emakumeen eskubideak / edo / eskubideak EPPK-ko emakumeen (4)

Herrira-k eskatu du errespetatzeko 

EPPK-ko emakumeen eskubideak 

/ edo /

Herrira-k eskatu du errespetatzeko 

eskubideak EPPK-ko emakumeen

Purismo lexikal azkarra oraino an 2012

Batzuk edo inkluso askok -artean arduratzen direnak euskararekin- uste daroe ezen orain ez dagoela euskaraz purismorik, behintzat purismo lexikalik. Ez dela erabiltzen esaterako gehiago urrutizkina izendatzeko telephonoa. Izatekotan ba direla oraino ere beste modu bateko purismoak, akaso syntaktikoa, orthographikoa, morphologikoa, ... edo besterik baina ez lexikalik. Uste ohi da darabilgula barra-barra international hitzak, baina ez da hori holan, ez da egia uste hori.

Aurkitu naiz, nola exponente, kin hitz hau (gaurko, martitzena 28 otsaila 2012, irakurririk prensa egunkari bat)

analisigile 

Daigun bada ikusi ea hitz hori den internationala -hitz grekoa berau- eta nola den beste mintzairetan. 

(in) analyst 

(fr) analyste 

(al) Analytiker 

(it) analista 

Ez al da esaten euskaraz ere

analysta edo analista. 

Ez al da oraino euskaraz purismo lexikalik, purismo lexikal azkarrik bada ere kamleonikoa nahi duena bizi kamuflatua, xahutzen ditugula gure energiak -ez direnak hain goriak- alferreko ariketetan?

Ondoren Akademiako jardun eguna buruz Hitz-ordena

Akademiak, izengaitikoz Euskaltzaindiak, izan du egun bat Donostian (joaneko ostiralean, otsailak 24) buruz Hitz-ordena edo esanik geure hitzekin buruz zelan hobeto kommunikatu, informatu irakurlea effektivoago. Ranking informativoan ahalik hobekien, gutiago nekez edo zail.

Behar dut esan ze han egon naizela eta izan dela gustu bat entzutea han esan direnak. Ortakoz, horixe gatik ba nire zorionak possible egin duten guziei egun hori eta bereziki Akademiari berari (ki Akademia).

Etorririk handik etxean izan ditut bi gutunazal tik Euskaltel non dut ikusi ezen han salaturikoak, esanikoak -akats informativo syntaktikoak-, Donostian Akademiako jardunean, dagozela barreatuak nonnahi zabalki. Hara irakurriak an Euskalteleko avisu-orria.

• Euskaltelen, gure nagusiek faktura txikagoak izateaz arduratzen gara. 

[zuzendua da 65 urtez goitikoei] (verbua azkenean hon phrasea)

Oso erraza da zure plana berritzea. 

• Euskaltelen saltoki batera joan behar duzu martxoaren 31 baino lehen. 

• Nahikoa da pertsona horrek [hain delakoak] zure NANaren eta berearen fotokopiak aurkeztea.

Horiek mezuok izan ahal ziren errazago, kommunikativoago, effektivoago irakurleari honelaxe, esaterako

• Euskaltelen arduratzen gara gure nagusiek faktura txikagoak izateaz. 

Oso erraza da zure plana berritzea. 

• Euskaltelen saltoki batera joan behar duzu lehenago ezi  martxoaren 31. 

• Nahikoa da pertsona horrek aurkeztea zure NANaren eta berearen fotokopiak.

Ez al dira beheko aukerok, aukera syntaktikook, effektivoagoak informatikoki tzat irakurlea? Hobeak?


Ez dut nahi amaitu salatu gabe (harriduruaz?) zelan buruz jardun egun hori hon Akademia ez duten argitaratu deus Gara-k eta Berria-k. Izan ala izan ez bere gustukoak esan zirenak Donostian behar zuten informatu. Ez dute informatu, ez zapatuan eta ezta domekan, eta ikusiko beste egun atzeragotuetan. Zer pasa da, zer pasatzen da?

Nork du normalxe ulertzen?

Dut izkiriatu tituluan galdetu -Nork du normalxe ulertzen?- normalxe eta ez normal, hau da, aski normal edo normaltsu. Zeren zait iruditzen hori titulua lar guti informativoa edo aski txarra kommunikativoki. Hemen ba titulua 

Polizia operazioa prozesuaren aurkako Parisen "eraso argia" izan dela salatu dute Senperen 

Zait iruditzen dela titulu irabiatua, cocktail informativoa kin anitz vodka: ulertzen diffizil samarra eta zail. Nehork eska baleza jartzen nuke aukera hobetua informativoki baldin ez balitz ere onena, hautu syntaktikorik onena.

Valeko bada (SVO), zergatik ez hobetsi preferenzialki?

Titular hau (Berria, domekea 19 otsaila 2012, kultura, 32 or, Iñigo Astiz) gutik gaitzetsiko lukete eta gutiago eman txartzat.

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia 

Hori titularra dago emana erabilirik SVO struktura syntaktikoa, non S subjektua / V verbua / O objektua, izanik delako SVO hori strukturarik onena, onena informativoki edo kommunikativoki.

Direla
S (Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak)
V (irabazi du)
O (Berlinale jaialdiko sari nagusia)

Hori strukturea, struktura syntaktiko kommunikativoa baldin bada valekoa eta ona (nola ikusi ahal dugun), zergatik ez dugu erabili behar preferenzialki baina ez -horregatio- exklusivan? Eta, zergatik eta zertako erabili nola ikusi ohi dugun lar sarri beste hauek forma gutiago informativoak: SOV "geurea", edo "kamuflaiaz geurekotzen ari garena" OVS? Hara, horiek bien versioneak tzat goiko mezu edo titularra:

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia 

(SOV, "geurea")

edo

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia

(OVS, "kamuflaiaz geurekotzen ari garena") 

Avisatu, horregatio, argiro ze ez dugula esan nahi ezen horrek textu horrek -SVO- dugunak jotzen onenentzat struktura informativoz ez duela deus gehiago hobetzekorik baita informativoki.

Segmentu informativoak: edo 3-7-6-5-4-2-1, edo 1-2-3-4-5-6-7?

Nola egingo den Donostian (ostirala 24 otsaila 2012) egun osoko jardunaldia buruz "Hitz-ordena, Erabilera estrategikoa" pean Akademia dut izkiriatzen hau gaurkoa dudala gogoan hori eguna.

Guziok ba dakigu dagozela phrase batean barruan parteak eta zehatzago berba eginez segmentu informativoak zeintzu ordenatzen ahal dira hurrenkera differentetan dagoelarik hori fakultatea ordenatzearena esku batzoitzaren edo idazlearen, redaktatzailearen (nahiz ez balitza redaktore ere redaktatzailea).

Halan, ordenatzeko elementu batzuk linealki -bata bestearen ondorik, nola egiten bait da edozein phrasetan- egon dagoz possibilitatean hainbat dependitzen duela, segun probabilitateak, zenbat elementu diren.  Halaxe, oker ez banago, ordenatzeko linealki zazpi elementu -gure kasuan, zazpi elementu deituak segmentu informatiko- possibilitate differenteak dira 49, hau da 7x7 = 49. Baina besterik da ikustea ea horiek 49 aukerak diren berdin valioko informativoki, ranking informativoan.

Dudalarik irakurri datatua Baionan (Ainize Butron, Baiona) hau ondoko titularra etorri zait lehenbizi ezen izanik ere titulua redaktatua Bainonan ez datorrela tik lapurtar traditionea zeina izan bait da euskaraz aberatsena eta dut ikusi dire plegatu (toleztu) egoko traditioneari Lapurdin ere izenean edo deitua euskara batua edo "patriotismoa", berba batea dagoela etenik hori traditionea izanik ere arrazoia edozein.

Hara titularra (Gara, asteazkena 16 otsaila 2012, Euskal Herria, 14 or)

Murrizketek ama-eskolatik haurrak sailkatzea dakartela salatu dute sindikatuek

Nola esan bait dut hor puzzle informativo hortan -phrase edo titular hortan- dagoz zazpi -7- segmentu informativo direnak hauexek ateratzen direnak vivisektionaturik phrasea.

1- sindikatuek
2- salatu dute
3- murrizketek
4- dakartela
5- sailkatzea
6- haurrak
7- ama-eskolatik

Hemen, goiko titular hortan ordenea da

3- Murrizketek
7- ama-eskolatik
6- haurrak
5- sailkatzea
4- dakartela
2- salatu dute
1- sindikatuek

Orduan kompartzekoak dirateke -artean 49 aukera possibleak- bi textu hauek gogoan dugula hitz-ordena (zein gaia tratatuko du Akademiak Donostian ostiralean 24.).

Murrizketek ama-eskolatik haurrak sailkatzea dakartela salatu dute sindikatuek 

(3-7-6-5-4-2-1)

eta

Sindikatuek salatu dute murrizketek dakartela sailkatzea haurrak ama-eskolatik 

(1-2-3-4-5-6-7)

Buruz ordenatu hitz-ordena

Bakoitzak du eskubidea izkiriatzeko eta redaktatzeko nola plazer duen baina ez gara ari buruz ea redatatua den zilegi edo ere inkorrekto baizik nola egin ahal da redationea ahalik ulergarrien edo behintzat gutien desegoki izan dadin mezua diaphanoago tzat irakurlea. Izanik ere aukera differente batzuk berdin zilegiak eta korrektuak izan ahal dira barruan ranking kommunikativo bat' egotea aukeraok lerrokatuak gorago edo beherago respektuz ulergarritasuna, ulergarritasun kommunikativoa.

Halan noiz bait dut irakurri ondokoa  (Herria astekaria, 9 otsaila 2012, Baiona)

Seaska Baxoko azterketak oztopatzeko prest, Baxoa euskaraz izan dadin ardiesteko      

pensatu dut ze hori-phrasea ahal zela egon antolatua beste hitz-ordena batekin, non kommunikativoki legokeen hobeto tzat irakurleak kaptatu mezua. Halan, esaterako

Seaska prest oztopatzeko Baxoko azterketak, ardiesteko izan dadin Baxoa euskaraz

Aukerak hon hitz-ordena (edo hitz-ordenaren aukerak) izan ahal dira differente baina ez berdin valioko an ranking kommunikativoa. Bai, ezta?

Dezagun ikus visualki, edo nola ordenatu puzzlea syntaktikoki

Dugularik irakurtzen (Gara, larunbata 28 urtarrila 2012, Euskal Herria 17 or)

Bildu herritarren parte-hartzeari aurrekontuetan lekua egiten saiatu da 

gara ohartzen ze mezua bere laburrenean dela

Bildu saiatu da ...................................................................  

hortakoz ba zaigu iruditzen daudela sobera urrun elkarren ganik Bildu eta saiatu da. Bada, mezua litzateke askoz informativoago holaxe

• Bildu saiatu da lekua egiten ....................................................

• Bildu saiatu da lekua egiten herritarren parte-hartzeari .............

• Bildu saiatu da lekua egiten herritarren parte-hartzeari aurrekontuetan 

edo nahiago balitz ere holaxe 

• Bildu saiatu da lekua egiten aurrekontuetan parte-hartzeari 

Originalean ez al zegoen lar urrun mezuaren bi parte behinenak (Bildu eta saiatu da)?

Bildu herritarren parte-hartzeari aurrekontuetan lekua egiten saiatu da

Dezagun kompara syntaktikoki

Bai, dezagun kompara syntaktikoki hauek aukerak 

• Bukaera bat eta hasiera bat gurutzatzen diren puntu horretara iristen garenean, zeharo galduta aurkitzen gara. 

• Noiz iristen bait gara puntu hortara non gurutzatzen bait dira bukaera bat eta hasiera bat, zeharo galduta aurkitzen gara. 

 edo ere, hobe beharrez, gaberik komma textuan 

• Noiz iristen bait gara puntu hortara non gurutzatzen bait dira bukaera bat eta hasiera bat aurkitzen gara zeharo galduta. 

Gutiago arrotz delakoan?

Gaur titulatzen dut hau-kommentarioa kin galdera bat ezen "Gutiago arrotz delakoan".

Zeren esan ohi da ze euskara dela SOV hau da S subjektu, O objektu, V verbu struktura duen hizkuntza, struktura syntaktikoa edo phrasea formatzeko modua.

Baina ikusirik ezen hori-strukturea ez dela sobera on informativoki dugu orai sarri ikusten prensan hobesten dela OVS strrukturea ezen lehenengo doa O objektua gero erdian V verbua eta azkenean S subjektua. Nola esana den uzten da bazterrean SOV "geurea" eta pusatzen da hobe beharrez OVS. Baina nekezago ikusten ohi duguna da SVO struktura syntaktikoa zeina bait da onena -duda barik- informativoki.

Orduan da -edo date- koustionea zen den strukturarik antza "gutien arrotza" artean erabili edo OVS -sarri ikusi ohi dena euskal prensan- edo SVO -gutiago ikusi ohi dena prensan-. Baldin gure strukturea bada generalean SOV, erabiltzekotan struktura "arrotz bat" zein da dena gutiago arrotz? Eta, antza, hartu dukete gutiago arrotzat OVS respektuz SVO. Ohart gaitezen eta ikusi visualki ze bi struktura "arrotz" hauetan bietan -OVS eta SVO- nola bietan dagoen V verbua tartekatua artean beste bi elementuak: subjektua eta objektua.

Halan ikusirik gaur (lehen orrialdea photo eta guzi, zapatua 21 urtarrila 2012) hau titularra buruz Donostiako tamborradea

Donostiako jaia ilundu du euriak (OVS)

O (Donostiako jaia), V (ilundu du), S (euriak).

Ikusi ahal dugu beste bi aukerak ere

Euriak Donostiako jaia ilundu du (SOV, "geurea")

eta

Euriak ilundu du Donostiako jaia (SVO, nekez ikusi ohi dugun strukturea baina onena informativoki)

Esan bidenabar ze Xabier Amuritzak ere salatzen duela lerratze "artifizial" hau bere liburuan Euskara Batuaren Bigarren Jaiotza (2010).

Galdetzen dut neure buruari ea zein da hemen euskaraz arrotz edo gutiago arrotz. Zein da horren rankinga egin ahal baledi?

Donostiako jaia ilundu du euriak (OVS) 

Euriak Donostiako jaia ilundu du (SOV) 

Euriak ilundu du Donostiako jaia (SVO)

 Zein da arrotz, zein gutiago arrotz, zein informativoki onena, zein informativoki gutiago ona?

Aukerarik txarrena aukeratu nahi

Titular batean zoriontzen da eta ondoren esaten da zergatik, zergatik den zoriontzen. Honelaxe (Gara, asteazkena 28 abendua 2011, 10 or, behe partean)

"Zorionak", euskararen munduan albiste onak ere badaude-eta 

Hor goiko titular hortan jakiteko, ulertzeko ematen dela zergatik itxaron behar da harik azkena, harik irakurri -eta, doana atxekia verburari, badaude-eta. Berba batean esateko klaru ze behar da itxaron harik azkeneko bazterra, azken-azkena.

Noiz logikoago litzatekeen, zatekeen ipinirk lehenengotik zergati edo arrazoi hori ematearena zorionak. Esaterako honelatsu

"Zorionak", zeren ... 

edo kommarik gabe ere

"Zorionak" zeren ... 

osatzen litzatekeela phrase osoa honela

"Zorionak" zeren badaude albiste onak ere euskararen munduan 

Ea ba noiz daukagun albiste onik euskararen munduan dugularik irakurtzen -redaktatzen- euskara gehiago informativoago bat. Zer den gero ez nahi izatea valiatu aukerak daudaguzenak hor bertan, eskura-eskura. Informatione argia errespetuz lehenik gu euskaldunok eta ere bidenabar euskara gure hizkuntza. Hala biz. 

Balantzaka, laprastadaka: positivorantz, negativorantz

Dudalarik irakurtzen hau titularra (Gara, osteguna 23 abendua 2011, iritzia)  

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete balio epe ertaineko erangin positiboek

 etortzen zait gogora ari direla euskal prensaren goitibehitietan balantzaka batzuetan ki positivoa eta ere ki negativoa. Halan dut kommentatuko lehenik positivoa dudana ikusten ze dator 

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete balio epe ertaineko erangin positiboek

noiz etorri ahal zen ere modu gutiago informativoan holan 

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete epe ertaineko erangin positiboek balio 

eta da poztekoa ikustea aukera hobea, informativoki hobea. Batera ez diete balio ordez bestea zein ikusten dugu lar sarri ez diete ........ balio.

Pasaturik esatera zer dudan ikusten nola negativo mezu hortan da buruz darabilten syntaxia. Ezen redaktatu ahal dela nola egin bait dute hola

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete balio epe ertaineko erangin positiboek

 baina egin ahal zen -nahi izan balitz eta izan hortaz konsziente- beste forma gehiago informativo hontan ere edo honelatsu  

Epe ertaineko eragin positiboek ez diete balio herritarrei ze jasa dute erreformen ondorioak 

 edo gehiago ondio hobetuz 

Epe ertaineko eragin positivoek ez diete valio herritarrei ze jasa dute reformen ondorioak

Zer du ikusten nire kommentarioetan blog hontako irakurleak? Ba al dago balantzarik, ba al dago laprastadarik? Ikusten al da ezer positivorik edo negativorik textuan edo textu alternativoetan? Zer esan ahal da zentzuz berba eginik?