Purismo lexikal azkarra oraino an 2012

Batzuk edo inkluso askok -artean arduratzen direnak euskararekin- uste daroe ezen orain ez dagoela euskaraz purismorik, behintzat purismo lexikalik. Ez dela erabiltzen esaterako gehiago urrutizkina izendatzeko telephonoa. Izatekotan ba direla oraino ere beste modu bateko purismoak, akaso syntaktikoa, orthographikoa, morphologikoa, ... edo besterik baina ez lexikalik. Uste ohi da darabilgula barra-barra international hitzak, baina ez da hori holan, ez da egia uste hori.

Aurkitu naiz, nola exponente, kin hitz hau (gaurko, martitzena 28 otsaila 2012, irakurririk prensa egunkari bat)

analisigile 

Daigun bada ikusi ea hitz hori den internationala -hitz grekoa berau- eta nola den beste mintzairetan. 

(in) analyst 

(fr) analyste 

(al) Analytiker 

(it) analista 

Ez al da esaten euskaraz ere

analysta edo analista. 

Ez al da oraino euskaraz purismo lexikalik, purismo lexikal azkarrik bada ere kamleonikoa nahi duena bizi kamuflatua, xahutzen ditugula gure energiak -ez direnak hain goriak- alferreko ariketetan?

Ondoren Akademiako jardun eguna buruz Hitz-ordena

Akademiak, izengaitikoz Euskaltzaindiak, izan du egun bat Donostian (joaneko ostiralean, otsailak 24) buruz Hitz-ordena edo esanik geure hitzekin buruz zelan hobeto kommunikatu, informatu irakurlea effektivoago. Ranking informativoan ahalik hobekien, gutiago nekez edo zail.

Behar dut esan ze han egon naizela eta izan dela gustu bat entzutea han esan direnak. Ortakoz, horixe gatik ba nire zorionak possible egin duten guziei egun hori eta bereziki Akademiari berari (ki Akademia).

Etorririk handik etxean izan ditut bi gutunazal tik Euskaltel non dut ikusi ezen han salaturikoak, esanikoak -akats informativo syntaktikoak-, Donostian Akademiako jardunean, dagozela barreatuak nonnahi zabalki. Hara irakurriak an Euskalteleko avisu-orria.

• Euskaltelen, gure nagusiek faktura txikagoak izateaz arduratzen gara. 

[zuzendua da 65 urtez goitikoei] (verbua azkenean hon phrasea)

Oso erraza da zure plana berritzea. 

• Euskaltelen saltoki batera joan behar duzu martxoaren 31 baino lehen. 

• Nahikoa da pertsona horrek [hain delakoak] zure NANaren eta berearen fotokopiak aurkeztea.

Horiek mezuok izan ahal ziren errazago, kommunikativoago, effektivoago irakurleari honelaxe, esaterako

• Euskaltelen arduratzen gara gure nagusiek faktura txikagoak izateaz. 

Oso erraza da zure plana berritzea. 

• Euskaltelen saltoki batera joan behar duzu lehenago ezi  martxoaren 31. 

• Nahikoa da pertsona horrek aurkeztea zure NANaren eta berearen fotokopiak.

Ez al dira beheko aukerok, aukera syntaktikook, effektivoagoak informatikoki tzat irakurlea? Hobeak?


Ez dut nahi amaitu salatu gabe (harriduruaz?) zelan buruz jardun egun hori hon Akademia ez duten argitaratu deus Gara-k eta Berria-k. Izan ala izan ez bere gustukoak esan zirenak Donostian behar zuten informatu. Ez dute informatu, ez zapatuan eta ezta domekan, eta ikusiko beste egun atzeragotuetan. Zer pasa da, zer pasatzen da?

Nork du normalxe ulertzen?

Dut izkiriatu tituluan galdetu -Nork du normalxe ulertzen?- normalxe eta ez normal, hau da, aski normal edo normaltsu. Zeren zait iruditzen hori titulua lar guti informativoa edo aski txarra kommunikativoki. Hemen ba titulua 

Polizia operazioa prozesuaren aurkako Parisen "eraso argia" izan dela salatu dute Senperen 

Zait iruditzen dela titulu irabiatua, cocktail informativoa kin anitz vodka: ulertzen diffizil samarra eta zail. Nehork eska baleza jartzen nuke aukera hobetua informativoki baldin ez balitz ere onena, hautu syntaktikorik onena.

Valeko bada (SVO), zergatik ez hobetsi preferenzialki?

Titular hau (Berria, domekea 19 otsaila 2012, kultura, 32 or, Iñigo Astiz) gutik gaitzetsiko lukete eta gutiago eman txartzat.

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia 

Hori titularra dago emana erabilirik SVO struktura syntaktikoa, non S subjektua / V verbua / O objektua, izanik delako SVO hori strukturarik onena, onena informativoki edo kommunikativoki.

Direla
S (Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak)
V (irabazi du)
O (Berlinale jaialdiko sari nagusia)

Hori strukturea, struktura syntaktiko kommunikativoa baldin bada valekoa eta ona (nola ikusi ahal dugun), zergatik ez dugu erabili behar preferenzialki baina ez -horregatio- exklusivan? Eta, zergatik eta zertako erabili nola ikusi ohi dugun lar sarri beste hauek forma gutiago informativoak: SOV "geurea", edo "kamuflaiaz geurekotzen ari garena" OVS? Hara, horiek bien versioneak tzat goiko mezu edo titularra:

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia 

(SOV, "geurea")

edo

Taviani anaien "Cesare deve morire" filmak irabazi du Berlinale jaialdiko sari nagusia

(OVS, "kamuflaiaz geurekotzen ari garena") 

Avisatu, horregatio, argiro ze ez dugula esan nahi ezen horrek textu horrek -SVO- dugunak jotzen onenentzat struktura informativoz ez duela deus gehiago hobetzekorik baita informativoki.

Segmentu informativoak: edo 3-7-6-5-4-2-1, edo 1-2-3-4-5-6-7?

Nola egingo den Donostian (ostirala 24 otsaila 2012) egun osoko jardunaldia buruz "Hitz-ordena, Erabilera estrategikoa" pean Akademia dut izkiriatzen hau gaurkoa dudala gogoan hori eguna.

Guziok ba dakigu dagozela phrase batean barruan parteak eta zehatzago berba eginez segmentu informativoak zeintzu ordenatzen ahal dira hurrenkera differentetan dagoelarik hori fakultatea ordenatzearena esku batzoitzaren edo idazlearen, redaktatzailearen (nahiz ez balitza redaktore ere redaktatzailea).

Halan, ordenatzeko elementu batzuk linealki -bata bestearen ondorik, nola egiten bait da edozein phrasetan- egon dagoz possibilitatean hainbat dependitzen duela, segun probabilitateak, zenbat elementu diren.  Halaxe, oker ez banago, ordenatzeko linealki zazpi elementu -gure kasuan, zazpi elementu deituak segmentu informatiko- possibilitate differenteak dira 49, hau da 7x7 = 49. Baina besterik da ikustea ea horiek 49 aukerak diren berdin valioko informativoki, ranking informativoan.

Dudalarik irakurri datatua Baionan (Ainize Butron, Baiona) hau ondoko titularra etorri zait lehenbizi ezen izanik ere titulua redaktatua Bainonan ez datorrela tik lapurtar traditionea zeina izan bait da euskaraz aberatsena eta dut ikusi dire plegatu (toleztu) egoko traditioneari Lapurdin ere izenean edo deitua euskara batua edo "patriotismoa", berba batea dagoela etenik hori traditionea izanik ere arrazoia edozein.

Hara titularra (Gara, asteazkena 16 otsaila 2012, Euskal Herria, 14 or)

Murrizketek ama-eskolatik haurrak sailkatzea dakartela salatu dute sindikatuek

Nola esan bait dut hor puzzle informativo hortan -phrase edo titular hortan- dagoz zazpi -7- segmentu informativo direnak hauexek ateratzen direnak vivisektionaturik phrasea.

1- sindikatuek
2- salatu dute
3- murrizketek
4- dakartela
5- sailkatzea
6- haurrak
7- ama-eskolatik

Hemen, goiko titular hortan ordenea da

3- Murrizketek
7- ama-eskolatik
6- haurrak
5- sailkatzea
4- dakartela
2- salatu dute
1- sindikatuek

Orduan kompartzekoak dirateke -artean 49 aukera possibleak- bi textu hauek gogoan dugula hitz-ordena (zein gaia tratatuko du Akademiak Donostian ostiralean 24.).

Murrizketek ama-eskolatik haurrak sailkatzea dakartela salatu dute sindikatuek 

(3-7-6-5-4-2-1)

eta

Sindikatuek salatu dute murrizketek dakartela sailkatzea haurrak ama-eskolatik 

(1-2-3-4-5-6-7)

Buruz ordenatu hitz-ordena

Bakoitzak du eskubidea izkiriatzeko eta redaktatzeko nola plazer duen baina ez gara ari buruz ea redatatua den zilegi edo ere inkorrekto baizik nola egin ahal da redationea ahalik ulergarrien edo behintzat gutien desegoki izan dadin mezua diaphanoago tzat irakurlea. Izanik ere aukera differente batzuk berdin zilegiak eta korrektuak izan ahal dira barruan ranking kommunikativo bat' egotea aukeraok lerrokatuak gorago edo beherago respektuz ulergarritasuna, ulergarritasun kommunikativoa.

Halan noiz bait dut irakurri ondokoa  (Herria astekaria, 9 otsaila 2012, Baiona)

Seaska Baxoko azterketak oztopatzeko prest, Baxoa euskaraz izan dadin ardiesteko      

pensatu dut ze hori-phrasea ahal zela egon antolatua beste hitz-ordena batekin, non kommunikativoki legokeen hobeto tzat irakurleak kaptatu mezua. Halan, esaterako

Seaska prest oztopatzeko Baxoko azterketak, ardiesteko izan dadin Baxoa euskaraz

Aukerak hon hitz-ordena (edo hitz-ordenaren aukerak) izan ahal dira differente baina ez berdin valioko an ranking kommunikativoa. Bai, ezta?

Dezagun ikus visualki, edo nola ordenatu puzzlea syntaktikoki

Dugularik irakurtzen (Gara, larunbata 28 urtarrila 2012, Euskal Herria 17 or)

Bildu herritarren parte-hartzeari aurrekontuetan lekua egiten saiatu da 

gara ohartzen ze mezua bere laburrenean dela

Bildu saiatu da ...................................................................  

hortakoz ba zaigu iruditzen daudela sobera urrun elkarren ganik Bildu eta saiatu da. Bada, mezua litzateke askoz informativoago holaxe

• Bildu saiatu da lekua egiten ....................................................

• Bildu saiatu da lekua egiten herritarren parte-hartzeari .............

• Bildu saiatu da lekua egiten herritarren parte-hartzeari aurrekontuetan 

edo nahiago balitz ere holaxe 

• Bildu saiatu da lekua egiten aurrekontuetan parte-hartzeari 

Originalean ez al zegoen lar urrun mezuaren bi parte behinenak (Bildu eta saiatu da)?

Bildu herritarren parte-hartzeari aurrekontuetan lekua egiten saiatu da

Dezagun kompara syntaktikoki

Bai, dezagun kompara syntaktikoki hauek aukerak 

• Bukaera bat eta hasiera bat gurutzatzen diren puntu horretara iristen garenean, zeharo galduta aurkitzen gara. 

• Noiz iristen bait gara puntu hortara non gurutzatzen bait dira bukaera bat eta hasiera bat, zeharo galduta aurkitzen gara. 

 edo ere, hobe beharrez, gaberik komma textuan 

• Noiz iristen bait gara puntu hortara non gurutzatzen bait dira bukaera bat eta hasiera bat aurkitzen gara zeharo galduta. 

Gutiago arrotz delakoan?

Gaur titulatzen dut hau-kommentarioa kin galdera bat ezen "Gutiago arrotz delakoan".

Zeren esan ohi da ze euskara dela SOV hau da S subjektu, O objektu, V verbu struktura duen hizkuntza, struktura syntaktikoa edo phrasea formatzeko modua.

Baina ikusirik ezen hori-strukturea ez dela sobera on informativoki dugu orai sarri ikusten prensan hobesten dela OVS strrukturea ezen lehenengo doa O objektua gero erdian V verbua eta azkenean S subjektua. Nola esana den uzten da bazterrean SOV "geurea" eta pusatzen da hobe beharrez OVS. Baina nekezago ikusten ohi duguna da SVO struktura syntaktikoa zeina bait da onena -duda barik- informativoki.

Orduan da -edo date- koustionea zen den strukturarik antza "gutien arrotza" artean erabili edo OVS -sarri ikusi ohi dena euskal prensan- edo SVO -gutiago ikusi ohi dena prensan-. Baldin gure strukturea bada generalean SOV, erabiltzekotan struktura "arrotz bat" zein da dena gutiago arrotz? Eta, antza, hartu dukete gutiago arrotzat OVS respektuz SVO. Ohart gaitezen eta ikusi visualki ze bi struktura "arrotz" hauetan bietan -OVS eta SVO- nola bietan dagoen V verbua tartekatua artean beste bi elementuak: subjektua eta objektua.

Halan ikusirik gaur (lehen orrialdea photo eta guzi, zapatua 21 urtarrila 2012) hau titularra buruz Donostiako tamborradea

Donostiako jaia ilundu du euriak (OVS)

O (Donostiako jaia), V (ilundu du), S (euriak).

Ikusi ahal dugu beste bi aukerak ere

Euriak Donostiako jaia ilundu du (SOV, "geurea")

eta

Euriak ilundu du Donostiako jaia (SVO, nekez ikusi ohi dugun strukturea baina onena informativoki)

Esan bidenabar ze Xabier Amuritzak ere salatzen duela lerratze "artifizial" hau bere liburuan Euskara Batuaren Bigarren Jaiotza (2010).

Galdetzen dut neure buruari ea zein da hemen euskaraz arrotz edo gutiago arrotz. Zein da horren rankinga egin ahal baledi?

Donostiako jaia ilundu du euriak (OVS) 

Euriak Donostiako jaia ilundu du (SOV) 

Euriak ilundu du Donostiako jaia (SVO)

 Zein da arrotz, zein gutiago arrotz, zein informativoki onena, zein informativoki gutiago ona?

Aukerarik txarrena aukeratu nahi

Titular batean zoriontzen da eta ondoren esaten da zergatik, zergatik den zoriontzen. Honelaxe (Gara, asteazkena 28 abendua 2011, 10 or, behe partean)

"Zorionak", euskararen munduan albiste onak ere badaude-eta 

Hor goiko titular hortan jakiteko, ulertzeko ematen dela zergatik itxaron behar da harik azkena, harik irakurri -eta, doana atxekia verburari, badaude-eta. Berba batean esateko klaru ze behar da itxaron harik azkeneko bazterra, azken-azkena.

Noiz logikoago litzatekeen, zatekeen ipinirk lehenengotik zergati edo arrazoi hori ematearena zorionak. Esaterako honelatsu

"Zorionak", zeren ... 

edo kommarik gabe ere

"Zorionak" zeren ... 

osatzen litzatekeela phrase osoa honela

"Zorionak" zeren badaude albiste onak ere euskararen munduan 

Ea ba noiz daukagun albiste onik euskararen munduan dugularik irakurtzen -redaktatzen- euskara gehiago informativoago bat. Zer den gero ez nahi izatea valiatu aukerak daudaguzenak hor bertan, eskura-eskura. Informatione argia errespetuz lehenik gu euskaldunok eta ere bidenabar euskara gure hizkuntza. Hala biz. 

Balantzaka, laprastadaka: positivorantz, negativorantz

Dudalarik irakurtzen hau titularra (Gara, osteguna 23 abendua 2011, iritzia)  

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete balio epe ertaineko erangin positiboek

 etortzen zait gogora ari direla euskal prensaren goitibehitietan balantzaka batzuetan ki positivoa eta ere ki negativoa. Halan dut kommentatuko lehenik positivoa dudana ikusten ze dator 

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete balio epe ertaineko erangin positiboek

noiz etorri ahal zen ere modu gutiago informativoan holan 

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete epe ertaineko erangin positiboek balio 

eta da poztekoa ikustea aukera hobea, informativoki hobea. Batera ez diete balio ordez bestea zein ikusten dugu lar sarri ez diete ........ balio.

Pasaturik esatera zer dudan ikusten nola negativo mezu hortan da buruz darabilten syntaxia. Ezen redaktatu ahal dela nola egin bait dute hola

Erreformen ondorioak jasaten dituzten herritarrei ez diete balio epe ertaineko erangin positiboek

 baina egin ahal zen -nahi izan balitz eta izan hortaz konsziente- beste forma gehiago informativo hontan ere edo honelatsu  

Epe ertaineko eragin positiboek ez diete balio herritarrei ze jasa dute erreformen ondorioak 

 edo gehiago ondio hobetuz 

Epe ertaineko eragin positivoek ez diete valio herritarrei ze jasa dute reformen ondorioak

Zer du ikusten nire kommentarioetan blog hontako irakurleak? Ba al dago balantzarik, ba al dago laprastadarik? Ikusten al da ezer positivorik edo negativorik textuan edo textu alternativoetan? Zer esan ahal da zentzuz berba eginik?

Razionalkiago informatu, berba batean razionalki

Dudalarik irakurtzen (supplementua hon Gara, Gaur8, zapatua 17 abendua 2011, 8 or) azpian hau titularra Amerikar ezkerra eta Libia (ganik Aitor Imaz, analisia) sarrerako preambuloa dena hau

Libiako gatazkak sekulako eztabaida eragin du ezkertiarren artean. Egileak latinoamerikarren posizioa hobeto ulertzeko argudioak eskaintzen ditu artikulu honetan. 

Bada, irakurririk hori-preambuloa naiz (edo da nire entelegua) desegokitzen eta ondoren egin zenbait gogoeta eta ere analysis dut pensatzen ze hobeto legokeela -informativoago- honlan balego hori-preambuloa. 

Libiako gatazkak sekulako eztabaida eragin du ezkertiarren artean. Egileak argudioak eskaintzen ditu artikulu hontan hobeto ulertzeko (edo, ulertzeko hobeto) latinoamerikanoen posizioa.

Edo, sartu gabe redundantziarik

 Libiako gatazkak sekulako eztabaida eragin du ezkertiarren artean. Egileak argudioak eskaintzen ditu hobeto ulertzeko latinoamerikanoen posizioa.

Logikoa dateke hobe dela informatzea ahalik razionalkien mesedetan irakurlea, guziok. Hobeto redaktatu behintzat mass median. 

• Egileak ...

• Egileak argudioak eskaintzen ditu ...

• Egileak argudioak eskaintzen ditu hobeto ulertzeko ...

• Egileak argudioak eskaintzen ditu hobeto ulertzeko latinoamerikanoen posizioa

Nabarmenki total desegoki

Gogora ekartzen dut ze ez dira synonynoak desegoki eta txaro hitzak zeren egon ahal da zeozer ondo, ez txarto, baina desegoki. Ez dakidana da ez txarto dagoena egon ahal da egoki baina orai ez naiz sartuko hortan. Soil esan eta resaltatu ze desegoki eta txartto hitzak direla differenteak. Zeina, gainera, egiazki ez zegoen zertantan esan beharrik baina izan bidi introduktione hau preludio egokia ki esango dudana.

Dugu irakurtzen (Gara, ostirala 16 abendua 2011, iritzia 9. or) lehenbiziko paragraphoan hauxe esaldia 

Bere ibilbide politikoan zehar, Estatu frantseseko presidente ohi Jacques Chirac ez zen ez bere jarduna gizarte bidezkoago baten zerbitzuan jartzeko ahaleginean nabarmendu. 

Hor esaldian esan nahi den behinena da "Jacques Chirac ez zen nabarmendu"  baina verbua zeina bait da periphrastikoa dago zatitua bi partetan non zatiak unitate horrenak dagozen lar urrun elkarren ganik. Verbua izanik "ez zen nabarmendu" geratzen da hori-informationea textuan, Garan, lar distante sortzen duela irakurlea gan desegokitasun interpretativoa, ulermenezkoa. Halan

Bere ibilbide politikoan zehar, Estatu frantseseko presidente ohi Jacques Chirac ez zen ez bere jarduna gizarte bidezkoago baten zerbitzuan jartzeko ahaleginean nabarmendu.  

Begira zein erraz konpondu ahal da hori-desegokitasun hori.

 Bere ibilbide politikoan zehar, Estatu frantseseko presidente ohi Jacques Chirac ez zen nabarmendu ez bere jarduna gizarte bidezkoago baten zerbitzuan jartzeko ahaleginean. 

Zergatik informatu behar da desegoki izanik eskura informatzea egoki edo behintzat egokiago? Nork du erantzuna galdera honen?

Behar da informatu hobeki

Irakurtzearkoan hau-titularra (Berria, osteguna 9 abendua 2011)

Nazioarteko komunitateari segitzeko eskatu dio ezker abertzaleak Espainiari

dudarik ez dago ze ari garela prinzipalki buruz

1) ezker bertzalea

2) ezker abertzaleak esan duela. Ezker abertzaleak esan dio

3) nori esan dio ezker abertzaleak. Ezker abertzaleak esan dio Espainiari 

4) zer esan dio ezker abertzaleak Espainiari.  
Ezker abertzaleak esan dio Espainiari nazioarteko komunitateari segitzeko.
Edo
Ezker abertzaleak esan dio Espainiari segitzeko nazioarteko komunitateari.

Beraz aukera informativoenak dira hauexek

• Ezker abertzaleak esan dio Espainiari nazioarteko komunitateari segitzeko 

• Ezker abertzaleak esan dio Espainiari segitzeko nazioarteko komunitateari. 

Daigun gogoetatu, baina informativoki

Esan ohi da eta egia dateke ze perfektionerik eta perfekturik ez dagoela ezertan. Halan ba edozerk ba du, ba duke bere imperfektine punturik edo handicap zerbait.

Dugurlarik irakurtzen hau-titularra (Gara, 13 or, osteguna 8 abendua 2011) 

Konponbide demokratikoaren aldeko mobilizazioak sostengu zabala lortu du 

 zait etortzen gogora ze ipini ahal dela hor-titularra beste modu -syntaktiko- hontara ere 

Konponbide demokratikoaren aldeko mobilizazioak lortu du sostengu zabala 

Ba al dute bi titular horiek perfektione informativorik? Handicap-ik? Daigun gogoetatu, baina informativoki kokaturik bi informationeok an ranking kommunikativoa. Informationeak ba du bere rankinga non dagozen aukera gehiago informativoak edo gutiago informativoak buruz irakurlea.