Nola hobetu hau?

Argia astecarian (nº 2.683, 26/04/2020) ba da articulua titulatzen Eskolaren arrakalak agerian ganic Mikel Garcia Idiakez non textu hortatic xurgatua eta aterea iracurri ahal da ondocoa, ezarria nola amu eta articuluac dioenaren idea central samarra. Hauxe beraz dioena hor

Erakunde publikoek 

ez diote hasieratik 

eutsi ikasleen artean 

areagotzen ari den 

arrakala gainditzeak 

eskatzen duen 

planteamenduari eta 

inbertsioari  

Nola iruditzen zait mezu hori da ez asqui arguia syntacticoqui tzat iracurlea, zait iruditzen ere behar litzaque enseatu hobetze bat an horren redactionea.

Nola hobetu baina hori mezua?

Evidentequi litzaque errazago eta esquertzecoa

ETB1eco informativoan gaur -asteazquena, 13/6/2020, eguerdia-  iracurri ahal izan dugu an oin-oharra hauxe

31 milioi euro autonomoei eta turismoari 

Ez dago ezein dudaric ze hor mezuan ez dago deus atchaquiatzecoric edo incorrectoric. Baina baldin nahi balitz redactatu beste modu hontara

31 milioi euro ki autonomoac eta turismoa 

litzaque hau beheco mezua ulertzen errazago eta ere esquertzecoa ganic iracurlea. Hori holan izquiriatzea ez litzaque ez derrigorrezcoa eta ezta obligatorioa legoque escu bakoitzaren baina izanic libre eta aizu tzat nahi luenac erabili.

Baina litzateque indudablea ze litzaque errazgoa harrapatzeco mezua eta haimbatec luquetena zinez anhitz esquertuco nahizta ez expresatu explicitoqui eta publicoan hori opinionea.

Hamarcada batzu lehenago possible zatequen, orain antza ez

Ba dira 45 edo 50 urthe naizela Herria astecarico abonatu ezen ikusi dudala lehenxeagoco Herria eta ere oraingoa. Hori preambuloa dathor zeren plaia principalean dut iracurtzen hau titular handia (nº 3541, 23 apirila 2020), ganic M. O. (Herriaco idazleburu Menane Oxandabaratz)

Mundu guzia geldiarazi eta inarrosi duen izurritea 

Orain hamarcada batzuc guibel retrojoanic hori titularra izan ahal zen aisequi

Izurritea zeinac duen geldiarazi eta inarrosi mundu guzia 

Hori titular hypothetico eta "preteritoa" ez da egun possible zeren anhitz lerratu da ipharreco traditionea ki hegoaldeco moldeac (nic deitzen ditudanac bascoespainolac), abandonaturic expressivitate zalua joanqui ki imitatione semimimeticoa (izanic ere batzutan inconscientea).

Zein euscaldunec hartu lei ontzat?

Beguiratu dut lehenengo an Elhuyar hizteguia erdarazco insaturación verbaa baina nola ez zait gustatu zer dagoen ipinita beguiratu dut ea zer dakarren tzat saturación zein da lehengoaren antonymoa.

Hara hor, an Elhuyar hizteguia, ikusi ahal dena

insaturación

1 s.f. asegabetasun

saturación

1 s.f. (Fís./Quím.) [estado] asetasun

2 s.f. (Fís./Quím.) [proceso] asetze

Ba al dago euscaldunic, gutienic batto, hori informationea har leiquena ontzat?

Zein da communicativoago?

Iracurriric atentuqui oin-oharrac an ETB1eco informativoac nic ikasten dut asco buruz nola diren redactatzen horiec mezuac. 

Gaur dut iracurri ondocoa ari zirela buruz astelehenean declaratuco da 1 fasea hemen Nafarroan (Araba, Bizcaia, Guipuzcoa eta Nafarroa Garaia)

Ezin izango da udalerritik atera  

non nic jarrico nuque horri mezua hau alternativoqui

Ezin izango da atera udalerritik 

Bi auquerac correctuac baina beharbada ez berdin communicativoqui onac.

Iracurri dugu ere

Zehaztasunak ezagutzera eman dituzte 

non beharbada seguru hobea da hau alternativoa

Zehaztasunak eman dituzte ezagutzera 

Redactoreec zer uste duquete? Ba al dago hori jaquiteric inondic? Verba eguiten da sarri buruz auzolana eta elkarcommunicationea.

Effectivoago bat ze bestea

Ongui sarthua dago euscara behintzat gaurcoan verbac zein hasten dira kin re- nola reactionatu eta beste mordo handia, revisione, redimensionatu, refincatu, reorganizatu,
redactatu ("re"- berriro, "agere" eguin, aitzina movitu), ...

Halan comparaturic bi possibilitate hauec reeraiki eta berreraiki

reeraiqui 

eta 

berreraiqui  

Iruditzen zait ze lehena da aisago capatatzen eta ulertzen ze bigarrena. Verba batean ze reeraiqui da euscara realagoa ze berreraiqui.

Consulta eguinic an euscal hizteguiac esateraco Elhuyar hizteguiac dio ze
erdarazco organizar

da euscaraz antolatu, prestatu, eratu, atondu, organizatu; arautu
colloquialqui sortu, eratu, egin

Ostera consultaturic erdarazco reorganizar
da solic auquera bakarra
ezen berrantolatu

Ez al da -zegatic ez?- reorganizatu (edo berrorganizatu) euscarazco verbaa? Ba dago ba zertaz gogoeta eguin eta repasatu eguina dagoeneco, jaquiteco zer den ongui eguina eta zer tcharto corregitu beharrecoa.

Ez al da hobea informativoqui?

Beguira nagoela ETB1eco informativoari gaur eguerdian iracurtzen dut an oin-oharra ondocoa

Sanchezek luzapena lortuko du 

non ohartzen naiz ze mezu hori da ongui emana, dela erraz ulertzecoa eta dago emana correctoqui ezen ezin da atchaquiatu ezer grammaticalqui. Baina, esango nuque nic, bai hobetu ahal da informativoqui edo communicativoqui. Esateraco holan

Sanchezek lortuko du luzapena 

Observaturic  bi mezuac esan ahal da ze biac, bi biac, dira correctuac %100 baina aitzitic behecoa da hobea informativoqui ze goicoa edo ze expresaturic beste forma batean ze goicoa da gutiago ona ze beheco auquera.

Effectivoago informaturic

Mass median informatzea ahalic arguien iracurlea da zereguin implicitoa officioan. Hori diot ze iracurri dut hau titularra
(Gara, astelehena 4 maiatza 2020, 2 or)

Autonomien aurreran, alarmari eta defizit mugari eutsi die Sanchezek 

Ikusiric ere ze hori titularra dago izquiriatua -redactatua- correctoqui pensatu dut ze hobetu ahal da bere efectivitate communicativoa, esateraco holan

Autonomien aurrean, Sanchezek eutsi die alarmari eta defizit mugari 

Izanic ere bi auquerac -eta guehiago egon ahal direnac- correctuac grammaticaren aldetic uste dut baina horiec auquera biac dira nahico differente beguiraturic ki nivel communicativoa edo qualitatea.

Seguru ze, behintzat professionalac an mass media, behar luquete gogoetatu buruz holaco gorabehera informativoac direnac asqui importanteac batez ere beguiraturic ki iracurlea.

In- preffixua euscaraz nola cudeatu

Dudaric ez dago ze hitz mordoa dago hasten direnac erdaretan (gaztelania, frantzesa, inglesa, ...etc) kin preffixua in-.
Horiec verbac aguertzen zaizquigu edozein arlotan baina particularzqui politican, zientzian, nivel elevatuco textuetan, ...etc luzea non guero euscal mass mediac behar ditu irabili ugari noiz berriac datozen batez ere campotic nola ti espainola, frantzesa, inglesa eta abar.

Gaur ari nintzelaric iracurtzen prensa erdaraz ikusi dut inocultable verbaa eta nahi izan dut ikusi nola dago verba hori an Elhuyar hizteguia baina verba hori ez dago hizteguian.

Niri occurritu zait izan ahal litzateque

inezcutagarri 

Zeren hori [in- preffixua] gueure eguitea euscaraz litzaque mesede handico eta gainera guztiz naturala zeren jada hor dago sarthua an gure euscal societatea. Zeren bestela ikusten dugu an hizteguiac -zeinac dira asco consultatzen an mass media zeren bait dira total indispensable eta dugu ikusten esateraco ondoco desegoquitasunac. Consulta horiec eguitea da totalqui beharrezco nahiz prefosta ez da nehongo obligationeric consultatzeco.

Elhuyarrec esateraco dakar ze gaztelaniazco indiscutible hitza da euscaraz

indiscutible

1 adj. eztabaidaezin, ukaezin; dudagabe

Baina ez al da euscara indiscutible verbaa? Zein euscaldunec ez du ulertzen eta ez du erabili? Philosophia tamal eta incorrecto horrec behar othe gaitu salvatuco?
Ba dugu zeri buruz refleionatu har dezagun bide oneco eta effectivoco directionea.

Derrigor eta obligatu verbac dira differente significantzaz

Entzunic an euscal media honaco esaldiac buruz coronavirusaren evolutionea

... mosucoac ez dira derrigorrezcoac ... 

ikusten dut nahi dutela adierazi (baina incorrectuqui eta trompagarriqui)

... mosucoac ez dira obligatorioac ... 

Hor verba bakoitzac -derrigorrezco eta obligatorio- dira differenteac significantzaz. Esateraco musuco egoquiac lirateque an salvamentu bat beharrezco zircunstantzia batzutan ez balego ere obligationeric hortaraco.
Eta edozein automobilec ere du obligationea ez pasatzeco semaphoroa gorriz nahizta ez da beharrezco gueratzea derrigorrez zeren claroqui batzutan batzuc joaten dira aitzina kin semaphoro gorria.

Esateraco, an exemplu arguigarri bat, esan ahal dugu ze hainac nahico balu joan oinez ti Lisboa ki Paris. Bada hain urli delacoac

derrogorrez joan beharco luque zehar Espainia baina ez luque obligatoric zihurqui

Obligationea da manua ganic normalqui autoritatea (religioso, civil, militar, municipal, ..) eta aitzitic derrigorra da circunstantzia phisicoa.


Bestetic, arguiro eta evidentequi expressatzeco, bizi ahal izaiteco derrigorra da da arnasa hartzea baina obligationeric gabe hortaraco

Bada differenteac dira derrigorra eta obligationea nola ere ongui daquien edozein euscaldun normalec salvu intelligentsiaco handimandi impositivoac. Insinhesgarria da totalqui bultzatzaten dutenac phosophia lexical hori gainera prevaricatuqui edo jaquinaren gainean ari dira basatzen gain guezur biribil evidentea an incorrectionea eta falsuqueria.

Pozten naiz syntacticoqui, baina poztenago nintzaque

Poztu naiz eta pozten naiz iracurri bait dut prensan titular hau
(Gara, ostirala 24 apirila 2020, 7 or)

Oxfordeko ikerleak hasi dira txertoak probatzen 

zein titularra dago redactatua an SVO forma non S (subjectua) da "Oxfordeko ikerleak", V (verbua) da "hasi dira" eta O (objectua) da "txertoak probatzen", eta ez dute atitzitic auqueratu SOV forma gutiago communicativoa, honela

Oxfordeko ikerleak txertoak probatzen hasi dira 

Baina poztenago nintzateque, poztenago ze soilic poztu, baldin redactatu balute honela 

Oxfordeko ikerleak hasi dira probatzen txertoak 

zeren verboari corresponditzen zaio propioqui "probatzen" baina ez "txertoak", holan,
... hasi dira probatzen ... 

Auquera horiec, guztiac correctuac grammaticaren aldetic, dira informativoqui batzuc hobeac ze besteac an ranking communicativoa. Hala ez?

Irudi luque hobetuz goazela an euscararen mundu communicativoa, pitinca pitinca, baina lar astiro dugularic gure escu nola redactatu effectivoago mesedez euscal iracurle suffritua.

Zein da effectivoago?

Compara ditzagun bi auquerac beguiraric ranking communicativoa (Gara interneten, apirila 21)

Espetxeetako ateak irekitzen ari dira, Mexikotik Iranera, 

Covid-19a aurre egiteko 

eta

Espetxeetako ateak irekitzen ari dira, Mexikotik Iranera, 

aurre egiteko Covid-19ari

Ba al du nivel cultural aceptableric?

Bakoitzac izan ohi dugu perceptione personala eta batzutan individuala buruz hain delacoa zein perceptione batzutan izaiten da ere nivel collectivocoa. Halan iracuten dudala

birtual hitza 

ethortzen zait gogora ez othe den hori verbea

virtual 

behar izquiriatu. Egungo mendean -an XXI.a- othe du cambio horrec -virtual, birtual- justificationeric. Niretzat arguiqui da total injustificablea. Gauza asco eguin daroaguz tcharto nahizta batzuc esan ze dena eguin daroagula ondo. Academiac, euscal hizteguiec, ... Da dynamica hori an euscara injustificablea, impresentablea, inegoquia, inconvenigarria, insoportablea, inadmisiblea, ....

Bizi gara ja an XXI. mendea.

Niretzat ezin egon ahal da dudaric

Batzutan izaten da dudaric buruz zerbait baina aldiz beste batzutan ez. Halan, esateraco, dudatu ahal da zein statu da eremu geographicoz handiago arten Serbia eta Belgica baina gutic luquete dudaric berdin comparatzen baguenitu Luxemburgo eta Russia.

Halan, nic iracurriric ondoco titularra
(Gara, ostirala 17 apirila 2020, 8 or ganic Ekhi Martin)

Polio epidemia batek ZIU-en sorrera bultzatu zuen 

dut pensatzen, dudagabequi claru, ze baldin modificatzen -edo cambiatzen?- balitz redactionea syntacticoqui guenduque titular hobea, communicativoa eta iracurlearen cerebroarentzat digestivoagoa, errazagoa anhitzez. Esateraco, holan

Polio epidemia batek bultzatu zuen ZIU-ren sorrera 

edo 

Polio epidemia batek bultzatu zuen sorrera hen ZIU 

Nic ez dut, esan dudan lez jada, dudaric ezen dira differenteac rango communicativoan. Inorc ¿ba al du hortan dudaric edo du ikusten affair hau inversoqui differente aldreves nola nic an bere rango communicativoa?

Informatzen gaituzte arras desegoqui

Televisioneac eta particularzqui an saio informativoac behar da informatu ahalic egoquien presente izanic receptorea mezu delacoarena. Eguin dut preambulo hori zeren an ETB1eco informativoac -gaurco eguerdian- ahal izan dugu iracurri ondoco textua an imaginaren oinean

Torrak zaharren egoitzetan eta etxeetan hildakoak zenbaketa orokorrean kontuan hartzeko eskatu dio Espainiari. 

Ez al litzateque hobequi bideratua informatione hori baldin hasi balitz

Torrak eskatu dio Espainiari ze ... 

nolabait honelatsucoa gueratzen dela textua remodelatua

Torrak eskatu dio Espainiari ze zaharren egoitzetan eta etxeetan hildakoak hartzeko kontuan zenbaketa orokorrean 

edo

Torrak eskatu dio Espainiari ze zaharren egoitzetan eta etxeetan hildakoak hartzeko kontuan an zenbaketa orokorra. 

Behar dute -ez luquete- pensatu informativoetaco professionalec honelatsuco possibilitate differenteac. Eguiten al dute reflexioneric gain nola redactatu hobequien tzat receptorea?